| Μουσείο | Έργο τέχνης |
| Alte Nationalgalerie | In the Conservatory, Edouard Manet (1878-1879) |
| Freer Gallery of Art, Smithsonian | The Princess from the Land of Porcelain, James McNeill Whistler (1863-1865) |
| The Frick Collection | St Francis in the Desert, Giovanni Bellini (started around 1480) |
| Gemδldegalerie | The Merchant Georg Gisze, Hans Holbein the Younger (1497 - 1562) |
| Museum Kampa | The Cathedral, František Kupka (1912-1913) |
| The Metropolitan Museum of Art | The Harvesters, Pieter Bruegel the Elder (1565) |
| MoMA, The Museum of Modern Art | The Starry Night, Vincent van Gogh (1889) |
| Museo Reina Sofia | The Bottle of Anνs del Mono, Juan Gris (1914) |
| Museo Thyssen - Bornemisza | Young Knight in a Landscape, Vittore Capaccio (1510) |
| National Gallery | The Ambassadors, Hans the Younger Holbein (1533) |
| Palace of Versailles | Marie-Antoinette de Lorraine-Habsbourg, Queen of France, and her children, Louise Elisabeth Vigιe-Lebrun (1787) |
| Rijksmuseum | Night Watch, Rembrandt Harmensz. van Rijn (1642) |
| The State Hermitage Museum | Return of the Prodigal Son, Rembrandt Harmensz van Rijn (1663-1665) |
| State Tretyakov Gallery | The Apparition of Christ to the People (The Apparition of the Messiah), Aleksander Ivanov (1837-1857) |
| Tate | No Woman, No Cry, Chris Ofili (1998) |
| Uffizi Gallery | The Birth of Venus, Sandro Botticelli (1483-1485) |
| Van Gogh Museum | The Bedroom, Vincent van Gogh (1888) |
Η έκθεση «Πικάσο και δάσκαλοι» στο Γκραν Παλέ στο Παρίσι είχε 7.270 επισκέπτες ημερησίως (8/10/08-2/2/09)
 |
 |
 |
 |
Ο Τόμας Χόβινγκ υπήρξε ένας από τους πιο χαρισματικούς διευθυντές μουσείων, αν και οι πρακτικές του δεν ήταν πάντα σύννομες. Ανέλαβε το τιμόνι του Μετροπόλιταν της Νέας Υόρκης μόλις για δέκα χρόνια, από το 1967 έως το 1977, αλλά ήταν αρκετά. Οχι μόνο χάρισε στο μουσείο τη λάμψη που ακόμη έχει, αλλά κατάφερε να το κάνει έναν από τους πιο in προορισμούς του διεθνούς κοινού. Πέθανε την περασμένη Παρασκευή σε ηλικία 78 ετών από καρκίνο του πνεύμονα.
Ο Τόμας Χόβινγκ σε ένα πάρτι μόλις είχε αναλάβει τα ηνία του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης Ο Χόβινγκ τοποθετήθηκε διευθυντής σε μια περίοδο που το μουσείο ήταν «θολό» και «παρηκμασμένο». Ηταν ο έβδομος διευθυντής του και ο νεότερος, μόλις 35 ετών. Για πρώτη φορά ο Χόβινγκ σχημάτισε τμήμα σύγχρονης τέχνης και εξέθεσε έργα Ποπ δίπλα σε Πουσέν ή Νταβίντ. Δική του ιδέα ήταν τα διαφημιστικά μπάνερ στην πρόσοψη του κτιρίου στην 5η Λεωφόρο. Καταδική του ήταν η απόφαση να διαθέσει το αστρονομικό ποσόν των 5,5 εκατομμυρίων δολαρίων για το αριστούργημα του Βελάσκεθ «Juan de Pareja». Για να το αποπληρώσει βέβαια πούλησε στα κρυφά άλλα έργα των Βαν Γκογκ και Ρουσό.
Στα δικά του χρόνια άνοιξαν νέες αίθουσες όπως Ισλαμικής τέχνης, Αφρικανικής, Νησιών του Ειρηνικού κ.ά. Τότε πραγματοποιήθηκε η μεγαλύτερη επανέκθεση των αιγυπτιακών θησαυρών. Και χάρη σ' εκείνον το Μετ. έλαβε τη μεγαλύτερη δωρεά έργων στην ιστορία του: τη συλλογή του Ρόμπερτ Λέχμαν.
Ο Χόβινγκ μεγάλωσε τις συλλογές του σημαντικού μουσείου, φυσικά όχι πάντα με θεμιτούς τρόπους. Τρανό παράδειγμα ο αρχαιοελληνικός «Κρατήρας του Ευφρονίου» που αποκτήθηκε το 1972 για 1.000.000 δολάρια. Υπήρξε έκτοτε ένα από τα «διαμάντια» των συλλογών του, μέχρι που οι Ιταλοί κατάφεραν το 2006 να τον διεκδικήσουν με επιτυχία ως προϊόν λαθρανασκαφής. Και ο ίδιος στα απομνημονεύματά του το 1993 παραδέχτηκε ότι γνώριζε την παράνομη προέλευσή του (hot pot, όπως χαρακτηριστικά αποκαλούσε τον κρατήρα).
«Το στιλ μου ήταν η πειρατία, γι' αυτό και έχω τη φήμη του καρχαρία», έγραψε περήφανος, προσθέτοντας ότι η δική του ατζέντα με τους εμπόρους, τους συλλέκτες και τους λαθρέμπορους ήταν μεγαλύτερη από οποιαδήποτε άλλη.
Δική του ιδέα ήταν και οι μεγάλες εμπορικές εκθέσεις (οι λεγόμενες blockbuster) που αν και κατηγορήθηκαν ότι ρίχνουν την ποιότητα, την ίδια στιγμή έφερναν και πολύ χρήμα και πολύ κόσμο. Ας θυμηθούμε τους χρυσούς θησαυρούς από τους τάφους του Τουταγχαμόν που κατάφερε να φέρει από την Αίγυπτο το 1978 ή τους θησαυρούς του Ερμιτάζ το 1975. Τον διαδέχτηκε ο Φιλίπ ντε Μοντεμπέλο.
Πρόκειται για την αρχή μιας πρωτοβουλίας συνεργασίας μεταξύ των μουσείων που «θα πολλαπλασιάσει αυτομάτως τους χώρους και την επικοινωνία, ενώ θα ισχυροποιήσει τη φωνή μας» όπως είπε η Ειρήνη Γαβρυλάκη του Κέντρου Μελέτης Νεώτερης Κεραμικής.
Στο Δίκτυο συμμετέχουν ανάμεσα σε άλλα, το Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, το Μουσείο Ηρακλειδών, το Μουσείο της Ιστορίας της Ελληνικής Ενδυμασίας του Λυκείου των Ελληνίδων, το Μουσείο Ελληνικών Λαϊκών Μoυσικών Οργάνων Φοίβου Ανωγειανάκη, το Μουσείο Ελληνικής Παιδικής Τέχνης, το Ιδρυμα Αγγελου και Λητώς Κατακουζηνού, το Μουσείο Κοσμήματος Ηλία Λαλαούνη, το Μουσείο Σπύρου Βασιλείου, το Ιδρυμα Εικαστικών Τεχνών & Μουσικής Β. και Μ. Θεοχαράκη, το Ιδρυμα Πολιτισμού και Εκπαίδευσης «Ανδρέας Λεντάκης», το Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Τράπεζας και το Μουσείο Πολιτικών Εξορίστων Αϊ-Στράτη που θα ανακοινώνουν προσεχώς κοινές δράσεις τους για την ουσιαστικότερη και ευκολότερη επαφή των πολιτών με τα μουσεία.
ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ. Κίνηση των «πέντε Μ» βαφτίστηκε η πρωτοποριακή ιδέα πέντε μουσείων της Θεσσαλονίκης να ενώσουν τις δυνάμεις τους για κοινές δράσεις και παρεμβάσεις στην πόλη όπου η κάθε μια μεμονωμένα έχει δώσει δείγματα προσφοράς. Πυρήνας αυτής της πρωτοβουλίας είναι το πενταετές σύμφωνο προγραμματισμού που συνυπογράφουν άτυπα οι εκπρόσωποι του Αρχαιολογικού Μουσείου, του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού, του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, του Τελλόγλειου Ιδρύματος Τεχνών ΑΠΘ με την υποστήριξη της Πολιτιστικής Εταιρείας Επιχειρηματιών Β. Ελλάδος.
«Εχοντας υπόψη τη βαθιά οικονομική, πολιτική και πολυπολιτισμική κρίση που διατρέχει ο σύγχρονος κόσμος θεωρήσαμε ότι η ανάπτυξη ενός διαρκούς διαλόγου με την ανταλλαγή των εμπειριών και τον εντοπισμό προβλημάτων θα οδηγήσει στην πραγμάτωση βιώσιμων τρόπων ανανεωμένης πολιτιστικής προσφοράς», ανέφερε η πρόεδρος του ΔΣ του ΜΜΣΤ κ. Ξανθίππη Χόιπελ.
Ενας «Επτάλογος» προσδιορίζει τις βασικές αρχές της κίνησης των Πέντε Μουσείων: «συνεργάζονται ισότιμα. Δεν ανταγωνίζονται. Ανοίγουν σταθερή δίοδο επικοινωνίας. Δεν αρκούνται σε μια συνεργασία. Συνθέτουν πολλούς τρόπους έκφρασης. Δεν θέτουν χρονικά και πολιτιστικά όρια. Στοχεύουν σε δράσεις ποιότητας. Δεν καταφεύγουν σε εύκολες λύσεις. Επιδιώκουν τη σύνδεση των φίλων τους. Δεν προσβλέπουν σε φίλους-οπαδούς. Απευθύνονται στο σύνολο της κοινωνίας. Δεν καλλιεργούν ελιτισμό. Εχουν άποψη για την παιδεία και το περιβάλλον. Δεν αδιαφορούν για τα προβλήματα της πόλης».
Οι πρώτες συνεργασίες έχουν ήδη δρομολογηθεί . Στην «Μπιενάλε 2 » του ΚΜΣΤ συμμετέχουν και τα πέντε Μουσεία. Η έκθεση «Μιρό της Μαγιόρκας» του Τελλόγλειου Ιδρύματος απλώνεται και στα πέντε Μουσεία. Στον «Γυάλινο Κόσμο» (2009-2010) του Αρχαιολογικού Μουσείου, οι «5» θα συμπράξουν για να αναδείξει τη διαδρομή του γυαλιού από την αρχαιότητα στις μέρες μας. Στην «Πρώτη εικόνα», την επετειακή έκθεση για τα 30χρονα του ΜΜΣΤ και τα 50χρονα του Φεστιβάλ Κινηματογράφου η συμμετοχή των «πέντε Μ» θα είναι καθοριστική. Κι αυτά είναι μόνο η αρχή. Οι διευθυντές των πέντε Μουσείων φιλοδοξούν να οργανώσουν από κοινού μεγάλα εικαστικά γεγονότα με πρώτο μια έκθεση τέλη του 2010 με τίτλο «Εικαστικές τέχνες και θέαμα. Ολος ο κόσμος μια σκηνή».
«Μουσεία, νεκροταφεία!» φώναζε ο Φιλίπο Τομάζο Μαρινέτι στο «Φουτουριστικό μανιφέστο», το 1909. «Δημόσιοι κοιτώνες όπου κοιμάσαι για πάντα δίπλα σε όντα που μισείς ή που δεν γνωρίζεις.Αμοιβαία αγριότητα των ζωγράφων και των γλυπτών που δολοφονούν ο ένας τον άλλον στο ίδιο μουσείο με χτυπήματα γραμμών και χρωμάτων.Μία επίσκεψη τον χρόνο,όπως κανείς πάει να δει τους τάφους των νεκρών, αυτό θα μπορούσαμε να το δεχτούμε!Μπορούμε ακόμη και να φανταστούμε να αφήνει κανείς λουλούδια, μια φορά τον χρόνο,στα πόδια της Gioconda!Αλλά να παίρνουμε μαζί μας στο μουσείο κάθε μέρα τη στενοχώρια μας,την εύθραυστη αντοχή μας και την αγωνία μας,αυτό δεν μπορούμε να το δεχτούμε!Θέλετε να δηλητηριάσετε τους εαυτούς σας; Θέλετε να σαπίσετε;».
Παρά τον ενθουσιασμό των φουτουριστών, τα μουσεία άντεξαν. Δεν έπαψαν όμως ποτέ να ανησυχούν τα ίδια για το μέλλον τους. Και ίσως σήμερα αυτό να είναι αλήθεια περισσότερο από ποτέ.
Τα μουσεία όλου του κόσμου έχουν καταβάλει, τουλάχιστον από τότε που έχει νόημα να μιλάμε για «μουσεία», μεγάλες προσπάθειες για να προσελκύσουν το ευρύ κοινό, με αποκορύφωμα ίσως την επεκτατική φρενίτιδα που σημειώθηκε κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990: το Ιδρυμα Γκούγκενχαϊμ, κάποτε αποκλειστικό καμάρι της Νέας Υόρκης, ίδρυσε παραρτήματα στη Βενετία, στο Βερολίνο και στο Μπιλμπάο, καθώς και δύο στο Καζίνο Venetian του Λας Βέγκας. Το Μουσείο Ερμιτάζ έχει παράρτημα στο Σόμερσετ Χάουζ του Λονδίνου. Στην Ιαπωνία, μάλιστα, σημειώθηκε άνθηση ενός μάλλον μοναδικού είδους μουσείου, του μουσείου που στεγάζεται σε πολυκατάστημα, όπου οι καταναλωτές μπορούν να ξαποστάσουν από την κούραση των αγορών ανάμεσα σε φλαμανδικά αριστουργήματα.
Πολλοί προέβλεψαν μέσα στα χρόνια- και πολλοί προβλέπουν αυτή τη στιγμή- ότι η επεκτατική μανία θα μεταβληθεί σε αγωνία για επιβίωση. Και ασφαλώς αυτό ισχύει για κάποιες περιπτώσεις, δεν ισχύει όμως τόσο για άλλες. Στις ΗΠΑ, ειδικά, όπου η χρηματοδότηση των μουσείων είναι κυρίως υπόθεση του ιδιωτικού τομέα και δεν υπάρχει παράδοση κρατικών επιχορηγήσεων, το μέλλον των μουσείων δεν μοιάζει να είναι παρά η κρίση. Σύμφωνα με στοιχεία του «Figaro», το τελευταίο τέταρτο του 20ού αιώνα ιδρύθηκαν περίπου 1.200 νέα μουσεία, αλλά στοιχεία της «Αrt Νewspaper» υποστηρίζουν ότι τους τελευταίους μήνες τα περισσότερα έχουν χάσει τουλάχιστον το 70% των δωρεών τους. Ο Μπέντζαμιν Μπρετ, διευθυντής του Μουσείου Τεχνών του Σεντ Λούις, επιβεβαιώνει: «Ο καθένας εδώ αντιμετωπίζει μια οικονομική κρίσητης οποίας η διάρκεια και η ισχύς είναι ακόμη απρόβλεπτες».
«Εβαλα τα καλά μου ρούχα σήμερα, γιατί η επίσκεψη στο μουσείο είναι ένα ιδιαίτερο γεγονός». «Νιώθω σαν να είμαι στο σχολείο και πάμε εκπαιδευτική εκδρομή, αλλά μου αρέσει κιόλας». Εργο ασθενών του ξενώνα "Αντιγόνη" επηρεασμένο από την έκθεση του "Σαλβαντόρ Νταλί, ο μύθος του σουρεαλισμού" Η πρώτη επίσκεψη σε μουσείο είναι για τον καθένα ένα σημαντικό γεγονός. Πόσω μάλλον όταν δεν είσαι μαθητής του δημοτικού, αλλά μεσήλικας. Πόσω μάλλον όταν βρίσκεσαι στο «περιθώριο» της ζωής και της κοινωνίας, κουβαλώντας το «στίγμα» του ψυχικά ασθενή.
Φανταστείτε τα συναισθήματα των ατόμων από κέντρα ψυχικής υγείας και από μονάδες που λειτουργούν στο πλαίσιο του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής, που πήραν μέρος στα -ειδικά σχεδιασμένα για την περίπτωση- εκπαιδευτικά προγράμματα του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου. Δεν ήταν μόνο ότι άνοιξε η πόρτα ενός «άβατου» που αποδείχτηκε τόπος φιλοξενίας και επικοινωνίας.
Ηταν η επαφή με επιλεγμένα εκθέματα όπως βυζαντινές εικόνες, ψηφιδωτά αλλά και έργα σύγχρονης τέχνης, που έδωσαν έναυσμα για έκφραση και δημιουργία και έγιναν βατήρες για μια αποκαλυπτική όσο και ευεργετική βουτιά στο υποσυνείδητο.
Η θετική επίδραση της τέχνης στην ψυχική υγεία έχει αποδειχτεί επιστημονικά. Ευτυχώς, έχουν περάσει ανεπιστρεπτί οι εποχές που οι «φευγάτοι» καλλιτέχνες θεωρούνταν «τρελοί» και πηγαινοέρχονταν στα ψυχιατρεία, όπως ο ζωγράφος Μιχάλης Οικονόμου που πέθανε στο Δρομοκαΐτειο ή ο Γιαννούλης Χαλεπάς που έβλεπε τη μητέρα του να καταστρέφει με μανία τους «δαίμονές» του, δηλαδή τα γλυπτά του.
Βεβαίως, τα προγράμματα του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου δεν είχαν στόχο να βγάλουν τον κρυμμένο καλλιτέχνη από τους ασθενείς και η αισθητική αξία των έργων τους δεν είχε πρωτεύουσα σημασία. «Στόχος ήταν να δοθούν αφορμές για να ξεκινήσει ή να συνεχιστεί η θεραπευτική διαδικασία, που έχει στόχο τη χειραφέτηση και την κοινωνική επανένταξη των πασχόντων», μας λέει ο ιστορικός Στάθης Γκότσης, υπεύθυνος του Γραφείου Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων του ΒΧΜ. «Ομως και το μουσείο έχει όφελος, καθώς επιβεβαιώνει τον κοινωνικό του ρόλο και συμβάλλει, στο μέτρο των δυνατοτήτων του, στην αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού. Θέλουμε ένα «ανοιχτό» για όλους μουσείο και για το λόγο αυτό προσαρμόζουμε τις δράσεις μας στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των επισκεπτών. Ετσι οργανώνουμε εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολεία, συναντήσεις με τις λέσχες φιλίας ηλικιωμένων του Δήμου Αθηναίων κ.λπ.».
Στις συναντήσεις που σχεδιάστηκαν και οργανώθηκαν σε συνεργασία με τους υπευθύνους των κέντρων ψυχικής υγείας (Εργαστήρι Εργοθεραπείας, Ξενώνας Προεπαγγελματικής Εκπαίδευσης, Ξενώνας «Αντιγόνη» για χρονίως ψυχικώς πάσχουσες, κ.ά.) αξιοποιήθηκαν οι μόνιμες συλλογές αλλά και οι περιοδικές εκθέσεις «Μύθοι και αρχέτυπα στη Μεσόγειο», «Σαλβαντόρ Νταλί, ο μύθος του σουρεαλισμού», «Γιάννης Κολέφας, οδοιπορικό στην τέχνη του ψηφιδωτού».
Στην πρώτη συνάντηση τα έργα ζωγραφικής και γλυπτικής ιταλών καλλιτεχνών που πραγματεύονται αρχαιοελληνικούς μύθους, όπως της Αφροδίτης, του Οδυσσέα, του Προμηθέα, έδωσαν έναυσμα για τη συζήτηση διαχρονικών θεμάτων: η ομορφιά με τη σαγηνευτική, εξιδανικευμένη αλλά και απειλητική διάστασή της, η τεχνολογία με τις πολλαπλές επιπτώσεις στην καθημερινότητα.
«Ζητήσαμε στη συνέχεια από τις γυναίκες του ξενώνα «Αντιγόνη» να κάνουν τη δική τους Αφροδίτη. Οι περισσότερες τη σχεδίασαν όπως οι αφαιρετικοί ζωγράφοι, ενώ μία ήταν αποδομημένη, με έμφαση στα γενετήσια χαρακτηριστικά. Η Αφροδίτη, όπως θα την έβλεπε ένας άντρας», τονίζει ο Στ. Γκότσης.
Τα αινιγματικά γλυπτά του Νταλί, βγαλμένα από τα όνειρα και το υποσυνείδητο, κεντρίζουν τη φαντασία και προσφέρονται για πειραματισμούς. «Μας έκανε εντύπωση ότι δεν χρειάστηκε καν να εξηγήσουμε το έργο του Νταλί «The night table», που μοιάζει με ορθογώνιο κουτί με ένα άνοιγμα στο κάτω μέρος. Οι περισσότερες γυναίκες μπήκαν αμέσως στο πνεύμα του Νταλί, ζωγράφισαν το παιδί που βγαίνει από τη μήτρα της γυναίκας και αφήνει ένα κενό. Ηταν κάτι που απέρρεε από τα βιώματά τους και απ' όσα τις προβλημάτιζαν».
Διαφορετικά αλλά έντονα συναισθήματα προκάλεσε και ένα άλλο γλυπτό του Νταλί, η «Γυναίκα με κεφαλή από τριαντάφυλλα», που αναπαριστά μια γυναίκα χωρίς χαρακτηριστικά, με το χέρι απλωμένο. Βάζοντας τον εαυτό τους στη θέση αυτής της γυναίκας οι ασθενείς ανέφεραν ότι βρίσκονται σε κατάσταση αναπηρίας, εγκυμοσύνης, ή ότι είναι έξω φρενών και προσπαθούν να ηρεμήσουν. Ενώ τα χέρια που συγκρατούν το σώμα του γλυπτού μπορεί να είναι του αδελφού, του γιατρού, της φίλης και άλλων που προσφέρουν χείρα βοηθείας.
Εκπαιδευτικός ρόλος
«Στην έκθεση του Νταλί, μου έκανε εντύπωση ότι κανένα άγαλμα δεν είχε καρδιά, έντερα και συκώτια», διαβάζουμε στην περιγραφή μιας ασθενούς. «Επίσης ότι ήταν όλα μαύρα και ιδιαίτερα με εντυπωσίασε ο «θάνατος» που ήταν ένα σώμα μαύρο κολλημένο στο τηλέφωνο. Δεν μου άρεσε γιατί μου προκάλεσε φόβο και ανατριχίλα...».
Σε τέτοια προγράμματα δεν υπάρχουν θέματα ταμπού. «Δεν επιλέγονται μόνο έργα που προκαλούν ευχαρίστηση. Ο σωματικός πόνος, ή ο αποχωρισμός δεν απαγορεύονται γιατί αποτελούν μέρος της θεραπείας», επισημαίνει ο Στ. Γκότσης.
Ετσι, οι συμμετέχοντες στα προγράμματα επεξεργάστηκαν βυζαντινές εικόνες της Σταύρωσης αλλά και εικόνες αγγέλων που τους θεωρούν προστάτες: «Του ζητάω να με βοηθάει. Ερχεται όταν του ζητάω βοήθεια. Μου δίνει θάρρος», γράφουν. Οι σκηνές, πάλι, από τη γέννηση του Χριστού ή της Παναγίας με το βρέφος ξεφεύγουν από τα όρια της χριστιανικής πίστης και αποκαλύπτουν τη σχέση των γονέων με τα παιδιά τους και τη μητρότητα.
Τέτοια εκπαιδευτικά προγράμματα μπορεί να καλύψουν διάφορα κενά. Τα σχόλια των ασθενών αποτελούν, ωστόσο, την καλύτερη μαρτυρία: «Οταν είχα πρωτοέρθει στην «Αντιγόνη» δεν είχα ιδέα απ' αυτές τις επισκέψεις στα μουσεία. Στην αρχή πήγαινα για να ανοίξω τους ορίζοντές μου. Πλούτιζα και τις γνώσεις μου. Σήμερα, μετά απ' όσα έχω δει, αισθάνομαι πολύ υπερήφανη που είμαι σε θέση να ρωτάω, να απαντάω, να συμμετέχω στη συζήτηση και να κάνω κριτική. Και νιώθω κοσμοπολίτισσα».
Της Γιωτας Συκκα, Η καθημερινή, 11/01/2009
Είναι τέτοιο το πλήθος απ’ όλο τον κόσμο που ανεβοκατεβαίνει στις κεντρικές λεωφόρους της Νέας Υόρκης αυτόν τον καιρό, που νομίζεις ότι τα μουσεία τους θα ’ναι άδεια. Κι όμως, είναι γεμάτα, «ξεχειλίζουν» σχεδόν, από τουρίστες από τις πέντε ηπείρους. Αλλά και φοιτητές, μαθητές και χιλιάδες νέους Αμερικανούς. Από τον ευρωπαϊκό μεσαίωνα στο Μητροπολιτικό Μουσείο και το αφιέρωμα στον Μοντεμπέλο μέχρι τα σύγχρονα χάπενινγκ του Γκούγκενχαϊμ. Aν η αμερικανική μητρόπολη έχει φορέσει τα καλά της προσπαθώντας να αντιμετωπίσει την κρίση, τα μουσεία της έχουν «φορέσει» τα καλύτερά» τους. Χάρηκαν τα μάτια μας με τις ουρές. Παντού αμεσότητα και εξοικείωση. Πολιτιστικοί οργανισμοί που δεν αντιμετωπίζονται με δέος, ως χώροι υψηλών ιδεών, αλλά ως μέρος της καθημερινότητας.
Στο Μητροπολιτικό, στην 5η Λεωφόρο, βλέπεις τους πάντες και τα πάντα. Στο ΜοΜΑ, ένα πιο ιντελεκτουέλ κοινό και πολλούς φοιτητές. Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, ο παράδεισος του παιδιού που τον κυνηγάνε οι μεγάλοι, είναι ο χώρος της οικογένειας. Αλλά και των πιτσιρικάδων, που πάντα μένουν άναυδοι μπροστά στις στολές των Σιου και των Ναβάχο.
Πιάνεται η καρδιά σου όταν μοιραία κάνεις τη σύγκριση με την ελληνική μίζερη πραγματικότητα. Τα μουσεία εκεί έχουν προνοήσει για την καλή σχέση τους με τους επισκέπτες, όχι μόνο με τις συλλογές αλλά και τις δράσεις που προσφέρουν, τα αντικείμενα που πωλούν. Την πρώτη Παρασκευή κάθε μήνα το Guggenheim είναι ανοιχτό από τις 9 το βράδυ ώς τη 1 το πρωί, ενώ άλλα συναφή ιδρύματα καλύπτουν το νυχτερινό ενδιαφέρον του κοινού τις υπόλοιπες ημέρες. Επίσκεψη στις μόνιμες συλλογές και ένα ποτό, ποιος λέει όχι; Ας δούμε την ατζέντα του υποψιασμένου Νεοϋορκέζου, που περιλαμβάνει την επίσκεψη σε πέντε ενδιαφέρουσες εκθέσεις:
Πρόκειται για μόνιμη συλλογή που ανακαινίστηκε, επεκτάθηκε και πλουτίστηκε με καινούργια αντικείμενα. Περιλαμβάνει περίπου 900 εξαιρετικά δείγματα μεσαιωνικής τέχνης που δημιουργήθηκαν από τον 4ο ώς τον 14 αι. Είναι από τις πρώτες συλλογές που βλέπει ο επισκέπτης μπαίνοντας στο ΜΕΤ, ο οποίος μαγνητίζεται από το μέγεθος και τα αντικείμενα που περιλαμβάνει. Κυρίως για το σπάνιο χειρόγραφο του 1100, που επιδιώκει να προβάλει το μουσείο στο κοινό.
Οι Μary and Michael Jabaris όχι μόνο το δώρισαν αλλά και συνέβαλαν καθοριστικά στην ανανέωση και αναθεώρηση της λογικής των αιθουσών. Σπάνια θεωρούνται και τα εκθέματα που χρονολογούνται στην εποχή της μεταφοράς της πρωτεύουσας της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας στην Κωνσταντινούπολη, και καλύπτουν όλο το φάσμα μέχρι την πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας το 1453.
Εντυπωσιακή έκθεση του Μητροπολιτικού Μουσείου (έχει στείλει και η Ελλάδα αντικείμενα) που εστιάζει στην εξαιρετική τέχνη που δημιουργήθηκε μεταξύ βασιλέων, διπλωματών και εμπόρων, της Μέσης Ανατολής κατά τη διάρκεια όλης της 2ης χιλιετίας μ.Χ. Συνολικά 350 αντικείμενα παρουσιάζονται στις αίθουσες, που έχουν το γαλάζιο χρώμα του ουρανού και της θάλασσας. Αντικείμενα υψηλότατης τέχνης από βασιλικά παλάτια, ιερά, ναούς και τάφους, όπως και από ένα ναυάγιο πλοίου που αφήνει άναυδο το κοινό, προβάλλοντας τις πολιτισμικές ανταλλαγές της περιόδου αυτής. Βασιλικοί οίκοι από Συρία, Μεσοποταμία, Αίγυπτο, Καύκασο, Ελλάδα, Ιράν κ.ά. δείχνουν το μέγεθος των διεθνών σχέσεων και ανταλλαγών στο εμπόριο νέων υλικών, όπως και οι επιστολές που αντάλλασσαν μεταξύ τους καθώς και τα διπλωματικά δώρα. Νιώθεις να σχηματίζεται ένας γεωγραφικός χάρτης που καταλαμβάνει μια έκταση από την αρχαία Μέση Ανατολή μέχρι τη Μεσόγειο, με εκθέματα που είτε αποκαλύφθηκαν πρόσφατα είτε βγαίνουν για πρώτη φορά στο εξωτερικό.
* Η έκθεση είναι ανοιχτή έως τις 15/3/2009.
Την προτιμούν οι γυναίκες και δη οι ερωτοχτυπημένες. Εγκαινιάστηκε τον Νοέμβριο και εξερευνά τα ποικίλα και μοναδικά αντικείμενα που φιλοτεχνήθηκαν για να δοθούν στο όνομα του έρωτα, της αγάπης και του γάμου, στη διάρκεια της ιταλικής Αναγέννησης. Πρόκειται για 150 εκθέματα, τα οποία χρονολογούνται από το 1400 έως τα μέσα του 16ου αιώνα. Συστήνονται ως εξαιρετικά δείγματα τέχνης, μεταξύ αυτών και πολλά κοσμήματα που δόθηκαν ως δώρα σε διάσημα ζευγάρια. Ζωγραφικοί πίνακες, αντικείμενα, αλλά και τολμηρά γλυπτά που «μιλούν» για την αγάπη, τον αισθησιασμό, τον έρωτα. Μεταξύ των έργων είναι και του μεγάλου Βενετσιάνου καλλιτέχνη Λορέντζο Λόττο.
* Η έκθεση είναι ανοιχτή έως τις 16/2/2009.
Θέλησαν να γιορτάσουν τα 31 χρόνια της θητείας του Μοντεμπέλο στο μεγαλύτερο μουσείο των ΗΠΑ (και από τα μεγαλύτερα του κόσμου), οι επιμελητές του Μητροπολιτικού Μουσείου μαζί με τους συντηρητές και τους επιστήμονες. Οργάνωσαν λοιπόν μια έκθεση – υπερπαραγωγή. Λίγο πριν από τη συνταξιοδότησή του τον Ιανουάριο και την ανάληψη των καθηκόντων του διευθυντή από τον επιμελητή Thomas Campbell, 300 ετερόκλητα αντικείμενα μαγνητίζουν τον επισκέπτη. Είναι ένα μόνο μέρος από τα 84.000 έργα που απέκτησε επι της θητείας του το μουσείο. Εδώ όλα έχουν θέση.
Από την κιθάρα του Σεγκόβια και έναν πίνακα του Ντελακρουά, μια εικόνα της Παρθένου με τον Ιησού νεαρό που κόστισε 45 εκατ. δολάρια, έως το ξύλινο αιγυπτιακό αγαλματίδιο των αρχών της Πτολεμαϊκής Περιόδου, ένα χάλκινο δαίμονα από τη Μεσοποταμία (3000 π.Χ.) και μια γούνα από μετάξι και μαλλί του Paul Poiret.
* Η έκθεση θα μείνει ανοιχτή έως την 1/2/2009.
Τα αριστουργήματα της κλασικής Αθήνας που είναι αφιερωμένα στη γυναίκα, πάντως, οι Νεοϋορκέζοι μπορούν να τα δουν στους εκθεσιακούς χώρους του Ωνασείου Πολιτιστικού Κέντρου, στο Olympic Tower. Εκθεση οργανωμένη από τις διεθνείς συλλογές κορυφαίων μουσείων και πάνω απ’ όλα του δικού μας Εθνικού Αρχαιολογικού, περιλαμβάνει περίπου 155 αντικείμενα εξετάζοντας τις αντιλήψεις με τις οποίες σχετίζεται ο αποκλεισμός της γυναίκας από τη δημόσια ζωή στην αρχαία Αθήνα.
Η έκθεση δέχτηκε τη φροντίδα του Νικόλαου Καλτσά (διευθυντή του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου) και του Alan Shapiro, καθηγητή της Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins. Διαρθρώνεται σε τρεις μεγάλες ενότητες: «Θεότητες και Ηρωίδες», «Γυναίκα στη λατρεία», «Γυναίκες και ο κύκλος της ζωής». Παρουσιάζει τις κύριες γυναικείες θεότητες στον εορτασμό των οποίων οι γυναίκες είχαν αποφασιστικό ρόλο, ερευνά τον ρόλο των ηρωίδων –μιας ομάδας που πιστεύεται πως είχε ζήσει στο παρελθόν και όπως η Ιφιγένεια έγιναν πρόσωπα λατρείας μετά θάνατον–, διερευνά τις τελετουργικές πράξεις και τη μετάβαση της γυναίκας στα βασικά στάδια της ζωής της (γέννηση, γάμος, θάνατος).
* Η έκθεση θα μείνει ανοιχτή έως τις 9/5/2009. Μετά θα παρουσιαστεί στην Αθήνα.
Σε ένα παλιό Τυπογραφείο, θαυμαστά αναστηλωμένο, στην καρδιά της παλιάς Αθήνας, ανοίγει σήμερα τις πύλες του ένα νέο μουσείο. Τέτοιες μέρες, ειδήσεις που μας συνδέουν με την ιστορία της πόλης και δημιουργούν συνοχή, σπανίζουν. Στην οδό Ψαρομηλίγκου 22, στο Θησείο, στεγάζεται ο νέος μουσειακός και ερευνητικός χώρος της Διεύθυνσης Εθνικού Αρχείου Μνημείων, ένα μικρό θαύμα, αν αναλογισθεί κανείς την απόσταση που κάλυψε ανασύροντας από την αφάνεια σπάνια και άγνωστα ιστορικά αρχεία. Με την ολοκλήρωση της ψηφιοποίησης του υλικού, ήρθε η ώρα της επικοινωνίας με την κοινωνία. Ετσι γεννήθηκε η έκθεση «...ανέφερα εγγράφως», που προβάλλει για πρώτη φορά δημοσίως κομμάτια της ελληνικής ιστορίας άμεσα συνδεδεμένα με την επιστήμη της Αρχαιολογίας και τη διαδρομή του ελληνικού κράτους.
Ενα τηλεγράφημα, π.χ., αλλά όχι ένα τυχαίο τηλεγράφημα, παρά αυτό που ανακοίνωνε την εύρεση του Ερμή του Πραξιτέλη στην Ολυμπία, το έγγραφο διορισμού του πρώτου Γενικού Εφόρου Αρχαιοτήτων Κυριάκου Πιττάκη από τον βασιλέα Οθωνα, οι οδηγίες για την προστασία του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου σε περίπτωση βομβαρδισμού και πολλά ακόμη που ξαφνιάζουν.
Για τους ανθρώπους που δούλεψαν όλο αυτό το έργο εξόδου προς την κοινωνία μιας σημαντικής, αλλά άγνωστης στο κοινό, Υπηρεσίας, όπως για τη διευθύντρια της Διεύθυνσης Εθνικού Αρχείου Μνημείων Μεταξία Τσιποπούλου, είναι μια στιγμή ικανοποίησης.
«Ταυτόχρονα με την έκθεση εγκαινιάζεται και το κτίριο», λέει στην «Κ», η αρχαιολόγος Αγγελική Κοσμοπούλου, διευθύντρια της Logos Associates, εταιρείας που ανέλαβε με διαγωνισμό την προβολή του έργου και το στήσιμο της έκθεσης. «Θα είναι ένα ερευνητικό κέντρο και ένας χώρος φύλαξης. Η έκθεση είναι στημένη σε ειδικές προθήκες, που επιτρέπουν μελλοντικά τη μεταφορά της σε άλλες πόλεις». Οπως επισημαίνει η κ. Αγγ. Κοσμοπούλου, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η αλληλογραφία ανάμεσα στην ελληνική και την πρωσική, αρχικά, γερμανική, αργότερα, κυβέρνηση για τις ανασκαφές στην Ολυμπία. Επίσης, ειδικού ενδιαφέροντος είναι τα έγγραφα που αφορούν τις ελληνικές αρχαιολογικές ανασκαφές στα Βαλκάνια και τη Μικρά Ασία, συγκροτώντας ένα «χάρτη» διπλωματικής αρχαιολογίας.
Το εύρος και η παλαιότητα του υλικού που έχει στην κατοχή της η Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνημείων του ΥΠΠΟ το καθιστούν μοναδικό. Ολα τα έγγραφα, φωτογραφίες, χάρτες και σχεδιαγράμματα συγκεντρωμένα αρχικά σε περίπου 1.300 κιβώτια, ήταν η «προίκα» που πέρασε στη δικαιοδοσία της Διεύθυνσης Εθνικού Αρχείου Μνημείων. Η τακτοποίηση του υλικού, η ευρετηρίασή του, η συντήρησή του και εν τέλει η ψηφιοποίησή του υπήρξε έργο της Διεύθυνσης, που από σήμερα το παραδίδει στο κοινό, έστω και δειγματοληπτικά. Μέσα, όμως, από την οργάνωση των ιστορικών αυτών κειμηλίων παρέχεται πλέον η δυνατότητα μελέτης και έρευνας.
Info Ιστορικό Αρχείο της Διεύθυνσης Εθνικού Αρχείου Μνημείων, Ψαρομηλίγκου 22, Θησείο.
Εκθεση «...ανέφερα εγγράφως» από τους θησαυρούς του Ιστορικού Αρχείου της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας.
Νικος Βατοπουλος, Η Καθημερινή, 17/12/2008
- Πώς επιλέξατε το θέμα της διάλεξής σας;
«Θα μιλήσω ειδικά για τα μουσεία κλασικής αρχαιολογίας, γιατί η ινδική ή η κινεζική αρχαιολογία είναι άλλο πράγμα. Ποιο είναι το μέλλον της κλασικής τέχνης; Στα αρχαιολογικά μουσεία, ειδικά της Ιταλίας, που τα γνωρίζω περισσότερο, το ενδιαφέρον του κοινού είναι μειωμένο. Εχει εμφανιστεί έτσι μια νέα στρατηγική: να γίνονται εκθέσεις σύγχρονης τέχνης μέσα στα μουσεία».
- Αρκεί αυτό;
«Βεβαίως όχι! Συμβαίνει οι επισκέπτες να βλέπουν την έκθεση και μετά να φεύγουν. Αυτό επιβεβαιώνει το γεγονός ότι το ίδιο το αρχαιολογικό μουσείο δεν επικοινωνεί με το κοινό. Για να ξαναδώσει κανείς στο μουσείο μια προοπτική, πρέπει να ξεκινήσει από μια διαφορετική ιδέα της κλασικότητας. Να δει την κλασική τέχνη ως νέα τέχνη, να δει τα στοιχεία νεωτερικότητας που τη χαρακτηρίζουν. Να δει τι υπήρχε πριν και τι υπήρξε μετά, με μια ερμηνευτική προσέγγιση που να αναζωογονεί το υλικό και να χρησιμοποιεί πολύ τη σύγκριση, να δει πώς κινούνται τα διαπολιτισμικά νήματα, να αποδώσει μια δυναμική εικόνα του κλασικού. Το αρχαιολογικό μουσείο δεν αρέσει επειδή είναι στατικό».
- Η ανανέωση για την οποία μιλάτε μπορεί να περιλαμβάνει και την ίδια την αρχιτεκτονική ενός μουσείου;
«Αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον ζήτημα, γιατί τα σύγχρονα μουσεία αντικατέστησαν τους καθεδρικούς. Ολοι αναζητούν τον Γκέρι για να κάνουν το δικό τους Μπιλμπάο. Αυτό όμως δεν βοηθά το περιεχόμενο των μουσείων ούτε προσελκύει αναγκαστικά το κοινό, διότι αυτό που μετρά στο Μπιλμπάο είναι η εξωτερική φόρμα: πρόκειται για ένα μεγάλο γλυπτό. Πιστεύω ότι οι στρατηγικές της εκθεσιακής οργάνωσης αποτελούν ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση γιατί μέσω αυτών θα πρέπει κανείς να ανανεώσει μονιμότερα το ενδιαφέρον των επισκεπτών».
- Ποια είναι η θέση σας σχετικά με τη διεκδίκηση των μαρμάρων του Παρθενώνα, έτσι ώστε να ενταχθούν στο προς διαμόρφωση Νέο Μουσείο της Ακρόπολης;
«Ο αριθμός των αρχαιοτήτων και των έργων τέχνης που έχουν ξενιτευτεί από χώρες όπως η Ελλάδα και η Ιταλία είναι τεράστιος. Το ενδεχόμενο αυτά τα έργα να επιστρέψουν απλώς δεν υφίσταται. Δεν είμαι πεπεισμένος για την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα γιατί αυτό υποδηλώνει μια αξιολογικού τύπου προσέγγιση και επιλογή των αρχαιοτήτων και των έργων τέχνης του παρελθόντος. Δηλαδή, κάποια πράγματα τα θέλουμε, άλλα δεν μας ενδιαφέρουν. Ενα σαφές παράδειγμα: στην ίδια σχεδόν χρονική περίοδο με τον Παρθενώνα ανήκουν τα γλυπτά του ναού του Επικούριου Απόλλωνα στις Βάσσες, έργο επίσης του Ικτίνου, τμήματα των οποίων βρίσκονται στο ίδιο μουσείο, το Βρετανικό. Ωστόσο κανείς ποτέ δεν τα έχει διεκδικήσει. Αυτό το επιλεκτικό ενδιαφέρον στη βάση μιας προκατασκευασμένης ποιοτικής ή άλλης αξιολόγησης, ή ως ακραία συμβολική χειρονομία με άριστο πολιτικό αντίκρισμα, είναι το αντίθετο της προστασίας. Παραδέχομαι ότι πρόκειται για λεπτή διάκριση, για ένα επιχείρημα όχι νομικό, αλλά ηθικό και επιστημονικό. Το πιο σωστό θα ήταν να επιστραφούν όλα όσα εξήχθησαν από τη στιγμή που μια χώρα απέκτησε σχετική νομοθεσία».
Η διάλεξη του κ. Σαλβατόρε Σέτις με θέμα «Τα μουσεία της κλασικής αρχαιολογίας την εποχή της παγκοσμιοποίησης» δίνεται μεθαύριο Τρίτη 11/11 στις 19.00 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Η είσοδος είναι ελεύθερη. Η διανομή των δελτίων εισόδου αρχίζει στις 18.00. Ο κ. Ανδρέας Γιακουμακάτος είναι αναπληρωτής καθηγητής της Ιστορίας και της Θεωρίας της Αρχιτεκτονικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2009 θα εγκαινιαστεί το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Πέλλας, αφού έχει ολοκληρωθεί κτιριακά και είναι έτοιμη η μουσειολογική έκθεση. Τα εκθέματα θα αρχίσουν να μεταφέρονται από τις αρχές του νέου χρόνου. Για τα πολλά ακόμη μνημεία της ευρύτερης περιοχής της Πέλλας ο υπουργός Πολιτισμού, Μ. Λιάπης - που την επισκέφθηκε χτες - είπε πως θα ενταχθούν στην επόμενη προγραμματική περίοδο. Εκκρεμούν πάντως έργα στον περιβάλλοντα χώρο του μουσείου, η τάφρος που είναι απαραίτητη για την ασφάλεια των θεμελίων κλπ.
«Σειρά» είχαν τα εγκαίνια της Αρχαιοθήκης στο Δίον Πιερίας. Το Αρχαιολογικό Μουσείο Δίου εγκαινιάστηκε το 1983 και 20 χρόνια μετά το ΥΠΠΟ προχώρησε στην ανανέωσή του, μέσω της ΚΖ΄ Εφορείας Προϊστορικών - Κλασικών Αρχαιοτήτων, σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Το νέο κτίριο ονομάστηκε «Αρχαιοθήκη» και περιέχει ευρήματα των τελευταίων χρόνων ανασκαφής (νομίσματα, δακτυλιδόλιθοι, γυάλινα αγγεία, χάλκινα σκεύη, αντικείμενα και διακοσμητικά πλακίδια από κόκαλο, θραύσματα γλυπτών κ.ά.).
Για πρώτη φορά εκτίθεται το χάλκινο έλασμα από επένδυση μακεδονικής ασπίδας, με τον ήλιο και τους πλανήτες, καθώς και την επιγραφή «ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ». Πρόκειται για ασπίδα του Δημητρίου του Πολιορκητή, βασιλιά της αρχαίας Μακεδονίας. Επίσης, θα εκτεθεί το ψηφιδωτό 100 τ.μ. με την παράσταση του θριάμβου του Διονύσου.
 |
|
