Φτιάχνοντας κόσμους

• Ηρεμη και εσωτερική αφηγηματικά έκθεση, που αφήνει περιθώριο συζητήσεων χωρίς φανατισμούς, η Μπιενάλε Βενετίας με τα περισσότερα περίπτερά της παγιδευμένα στην ίδια τους την ιστορία.
• Η 53η Μπιενάλε Βενετίας, η μεγαλύτερη εικαστική γιορτή στον κόσμο, έδωσε φέτος το στίγμα του 48χρονου Σουηδού επιμελητή της, Ντάνιελ Μπέρνμπαουμ, ο οποίος αγαπά την ποίηση, υπολογίζει τη γλώσσα των λαών ως ισότιμο εργαλείο έκφρασης και διαλέγει έργα με σαφείς αναγνώσεις.

Τα Εθνικά περίπτερα, με εξαιρέσεις, μοιάζουν παγιδευμένα στην ίδια τους την ιστορία, ενώ η έκθεση στην Αρσενάλε, «Φτιάχνοντας Κόσμους», που ήταν και ο τίτλος της Μπιενάλε, προκαλεί δυνατές εντυπώσεις, αν όχι συγκινήσεις.

• Η πρόσοψη

Συγκινητική όμως μορφή ήταν ο Τζον Μπαλντεσάρι, ο οποίος μαζί με τη Γιόκο Ονο τιμήθηκαν με το «Χρυσό Λιοντάρι» για την προσφορά τους στην Τέχνη. Ο Αμερικανός Μπαλντεσάρι (γ. 1931), ένας εξαίρετος καλλιτέχνης της εννοιολογικής τέχνης, δάσκαλος της τέχνης, όπως αποκαλείται, έφτιαξε και την πρόσοψη του πρώην ιταλικού περιπτέρου στα Τζιαρντίνι που τώρα φιλοξενούν το βιβλιοπωλείο της Μπιενάλε, καθώς και μία πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση. Μια θάλασσα για φόντο και η λέξη Μπιενάλε χαλαρώνουν τη ματιά. Ισως, μάλιστα, αυτό να είναι το χαρακτηριστικό της 53ης Μπιενάλε: μια πιο ήρεμη και εσωτερική αφηγηματικά έκθεση η οποία αφήνει περιθώριο συζητήσεων χωρίς φανατισμούς.

Από τα Εθνικά περίπτερα, η Ουγγαρία ήταν το πιο πιστό στην αξία του πορτρέτου και άρα στην αξία της ζωγραφικής, πέρα από την τεχνική. Ετσι, ο Πίτερ Φόργκακς έφτιαξε ένα πανόραμα πορτρέτων, από τον Ρέμπραντ έως φυλακισμένους και βασανισμένους ανθρώπους, με ηλεκτρονικά άψογη επεξεργασία.

Ο Ρομάν Οντάκ από την Τσεχία «έφερε» τον κήπο των Τζιαρντίνι μέσα στο περίπτερο, ειρωνική κίνηση για τις Εθνικές συμμετοχές. Οι Σκανδιναβοί ενωμένοι, παρουσίασαν υπό μορφή «ρίαλ εστέιτ» το Σπίτι Του Συλλέκτη, ο οποίος είχε αυτοκτονήσει στην πισίνα του, δήλωση για την ισχύ της τέχνης.

Ο Πολωνός Κριστόφ Βοντίζκο φιλμάρισε μετανάστες σε ώρα εργασίας και μετέτρεψε τις σκιές τους σε ένα υπέροχο θεατρικό περιβάλλον, πίσω από τζάμια, ενώ ο Ισπανός Μιγκουέλ Μπαρσελό γέμισε το περίπτερο με τεράστιες ζωγραφικές -γύρω από τη φύση, ανθρώπων και ζώων- και έργα από πηλό. Τον είχαμε δει πέρσι στο Φεστιβάλ Αθηνών με το αντίστοιχο περφόρμανς.

ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΥ,ΕΘΝΟΣ, 14/6/2009

Στον διάσημο Αμερικανό Μπρους Νάουμαν το Χρυσό Λιοντάρι- Καλύτερος νέος καλλιτέχνης ο Γερμανός Τομπάιας Ρεμπέργκερ

• Το νέον «φώτισε» την Μπιενάλε της Βενετίας

Καλύτερος καλλιτέχνης αναδείχθηκε ο Γερμανός Τομπάιας Ρεμπέργκερ, ο οποίος κατόρθωσε να μετατρέψει την καφετέρια του Ρalazzo delle Εsposizioni σε έναν δαιδαλώδη και πανέμορφο κόσμο, με κύρια υλικά τα κίτρινα και πορτοκαλί φώτα από νέον (ΑΡ/ΑLΒΕRΤΟ ΡΕLLΑSCΗΙΑR)

Το κοινό φάνηκε ότι είχε δείξει την προτίμησή του πολύ προτού η επιτροπή ανακοινώσει πού θα έδινε το Χρυσό Λιοντάρι για την καλύτερη εθνική συμμετοχή στην 53η Μπιενάλε της Βενετίας: από την πρώτη κιόλας ημέρα που η διεθνής συνάντηση των καλλιτεχνών άνοιξε τις πύλες της, οι ουρές που σχηματίζονταν έξω από το αμερικανικό περίπτερο ήταν οι πιο μακροσκελείς. Πόλος έλξης, το ηχηρό όνομα του Μπρους Νάουμαν . Στο εξωτερικό του αρχαιοπρεπούς περιπτέρου αναβόσβηναν με φώτα νέον- η δημοφιλής τεχνική του- λέξεις που αντιπροσώπευαν τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα. Οσο για το εσωτερικό, η έκθεση είχε τη μορφή μιας σύντομης πλην όμως κατατοπιστικής αναδρομικής, για να θυμούνται οι παλαιότεροι και να μαθαίνουν οι νεότεροι. Σήμα κατατεθέν του Νάουμαν, τα κέρινα γλυπτά χεριών και κεφαλιών που κυριαρχούσαν και σε αυτή την παρουσίαση. Οι πιο υποψιασμένοι έσπευσαν να σχολιάσουν ότι η βράβευσή του ήταν φως φανάρι, καθώς είχε ήδη προγραμματιστεί να παρουσιαστεί δουλειά του καλλιτέχνη και σε δύο πανεπιστήμια της Βενετίαςεκτός από την κεντρική εκπροσώπησή του στα περίφημα Giardini της Μπιενάλε.

Ο Χρυσός Λέοντας για τον καλύτερο καλλιτέχνη της διοργάνωσης απονεμήθηκε στον Γερμανό Τομπάιας Ρεμπέργκερ, ο οποίος στο πλαίσιο της έκθεσης «Δημιουργώντας κόσμους» κατόρθωσε να μετατρέψει την καφετέρια του Ρalazzo delle Εsposizioni σε έναν δαιδαλώδη και πανέμορφο κόσμο με κύρια υλικά τα κίτρινα και πορτοκαλί φώτα από νέον. Οσο για το Ασημένιο Λιοντάρι, που απονέμεται στον περισσότερο υποσχόμενο καλλιτέχνη, δόθηκε στη Νάταλι Τζέργκμπεργκ για τον αλλόκοτο «Κήπο της Εδέμ» που δημιούργησε. Η ιέρεια της σύγχρονης τέχνης Μαρίνα Αμπράμοβιτς προσυπέγραψε άλλωστε: «Είναι ένα από τα ωραιότερα έργα που έχω δει ποτέ στη ζωή μου». Τέλος, Χρυσοί Λέοντες για τη συνολική προσφορά τους στην τέχνη απονεμήθηκαν στη Γιόκο Ονο και στον Τζον Μπαλντεσάρι.

Ο αμερικανός καλλιτέχνης Μπρους Νάουμαν (αριστερά) δέχεται τα συγχαρητήρια του προέδρου της 53ης Μπιενάλε της Βενετίας Πάολο Μπαράτα, αμέσως μετά τη βράβευσή του με τον Χρυσό Λέοντα(ΕΡΑ/ΑΝDRΕΑ ΜΕRΟLΑ) - Η γνωστή και μη εξαιρετέα Γιόκο Ονο χαίρεται δεόντως για τον ειδικό Χρυσό Λέοντα που της απονεμήθηκε ως επιβράβευση για τη συνολική προσφορά της στις τέχνες (ΑΡ/ΑLΒΕRΤΟ ΡΕLLΑSCΗΙΑR)

Κ αι αν ακόμη η εφετινή Μπιενάλε απεδείχθη αμερικανική υπόθεση, στο ελληνικό περίπτερο δεν έλειψαν οι συνήθεις γκρίνιες από ορισμένους επισκέπτες που κατέφθασαν από τη χώρα μας με στόχο να κρίνουν μάλλον την εφετινή επιλογή παρά το αποτέλεσμα. «Μας έπιασαν αμερικανάκια οι Αμερικανοί», ακούστηκε από ιδιοκτήτη αθηναϊκής γκαλερί, ο οποίος είχε ενστάσεις σχετικά με την επιλογή του αμερικανοτραφούς Λουκά Σαμαρά και του αμερικανού επιμελητή του Μάθιου Χιγκς. Το σημαντικό σε τόσο σπουδαίες διοργανώσεις είναι να μη χάνουμε το δάσος στο όνομα ενός και μόνο δέντρου. Πικραμένοι της υπόθεσης οι Ρώσοι, οι οποίοι διέθεταν ένα από τα κατά κοινή ομολογία πιο εντυπωσιακά περίπτερα από άποψη συμμετοχών, με τρεις πολύ αξιόλογους καλλιτέχνες. Οπως όλα έδειξαν, η σύγχρονη τέχνη βρίσκεται πολύ ψηλά στο διεθνές χρηματιστήριο και οι τιμές στις οποίες έχουν πουληθεί ήδη κάποια έργα που συμμετείχαν αποτελούν σκάνδαλο, αν αναλογιστούμε την οικονομική κρίση που μαστίζει τον πλανήτη. [ΑΣΤΕΡΟΠΗ ΛΑΖΑΡΙΔΟΥ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Δευτέρα 8 Ιουνίου 2009]

Η κοινή γλώσσα της ποίησης

• Ο ίδιος ο διευθυντής της 53ης Μπιενάλε της Βενετίας Ντάνιελ Μπέρνμπαουμ «εγκαινίασε» το έργο «Poets Machine» της Γιούλας Χατζηγεωργίου και των Ρώσων Ιγκόρ Μακαρέβιτς και Ελενα Ελαγκίνα.

Απήγγειλε ένα ποίημα στη γλώσσα του, στα σουηδικά. Το έργο, τοποθετημένο μπροστά από το ελληνικό περίπτερο, ήταν το πιο θορυβώδες της Μπιενάλε. Ποιητές απ' όλο τον κόσμο ανέβαιναν στην ξύλινη πλατφόρμα της Ελληνίδας εικαστικού (κλειστή λειτουργεί ως κιβώτιο μεταφοράς του πρότζεκτ), διάβαζαν στη γλώσσα τους ποίηση και τραγουδούσαν.

«Μια αληθινά πολυφωνική συμμετοχή που θα επιτρέψει στις γλώσσες να συγκερασθούν προσθέτοντας πολλαπλές διαστάσεις στην έκθεση "Φτιάχνοντας κόσμους"», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Μπέρνμπαουμ. Η «πλατφόρμα» είναι αποτέλεσμα συνεργασίας του ρωσικού Moscow Poetry Club και της ArtBOX του Χρήστου Σαββίδη με τους ποιητές Βασίλη Αμανατίδη και Εβγκένι Νικίτιν. Το Σεπτέμβριο θα μεταφερθεί στη Θεσσαλονίκη, στη 2η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης της πόλης. [Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 8 Ιουνίου 2009]

Οι γέροντες έκαναν την έκπληξη

• Τα καλά και τα ενδιαφέροντα ήρθαν από την παλιά γενιά (Μπαλντεσάρι, Μπαρτσελό, Νάουμαν, Γκρίναγουεϊ). Οσο για τα εθνικά περίπτερα, ένα από τα καλύτερα ήταν το κρυμμένο στα σοκάκια «After war» της Εσθονίας

Ποιητική αδεία και μόνο ισχύει το μότο του διευθυντή της φετινής 53ης Μπιενάλε της Βενετίας Ντάνιελ Μπερνμπάουμ «ο καλλιτέχνης κατασκευάζει κόσμο, όχι αντικείμενα». Βλέπετε, ο κόσμος του καλλιτέχνη που κατασκευάζει είναι μια ρομαντική έννοια που αντιστοιχεί δυστυχώς στο παρελθόν και ελπίζουμε στο μέλλον μιας τέχνης που αυτή τη στιγμή διατρέχει το ζοφερό παρόν της.

Η Γιόκο Ονο, που κατέφτασε με τον γιο της Σον Λένον, βραβεύτηκε για το σύνολο της προσφοράς της στην τέχνη

Το μεγάλο θέαμα ακόμη μια φορά έβαλε εκατοντάδες ανθρώπους να τρέχουν από περίπτερο σε περίπτερο και από έκθεση σε έκθεση σε κάθε γνωστή και άγνωστη γωνιά της γοητευτικότερης πόλης του κόσμου. Συγκαταβατική και καταναλωτική η ματιά μας, λίγες οι ισχυρές συγκινήσεις, μεγάλη η κοινωνιολογική κουβέντα για μια κρίση που δεν είναι μόνο πολιτιστική αλλά και οικονομική, αφού η Βενετία δεν ήταν ποτέ τόσο μισοάδεια ή μισογεμάτη αν προτιμάτε. Και ας κατέφτασε ο μέγας κύριος της τέχνης Αμπράμοβιτς με ένα πενηντάμετρο κότερο και όσοι άλλοι γοητεύονται από την τέχνη ως αντικείμενο και ως μπίζνα.

Και ας έρθουμε τώρα στα δικά μας. Η μερίδα του λέοντος της τέχνης, που φτιάχνει κόσμο, ανήκει για μια ακόμη φορά στους γέροντες. Εκείνοι έχουν τα καλά και τα ενδιαφέροντα, είτε πρόκειται για τον Μπαλντεσάρι, τον Μπαρτσελό, τη Γιόκο Ονο και τον Μπρους Νάουμαν (οι έχοντες αμερικανική υπηκοότητα ή αμερικανικό περίπτερο σαρώνουν και τα βραβεία) είτε για την αμέσως επόμενη γενιά, όπως την υπέροχη Ρεμπέκα Χορν, τον Πίτερ Γκρίναγουεϊ, τον Μαουρίτσιο Κατελάν και τον Γιαν Φαμπρ.

Μένει χώρος για τους ιδιοφυείς και ευρηματικούς νεότερους; Η ίδια η κρίση των αξιών και της αγοράς δεν τους αφήνει περιθώρια αναπνοής ακόμη και αν πρόκειται για διάττοντες αστέρες, που η αγορά φωτίζει και εξαφανίζει ταχύτατα.

Μικρές ανάσες, λοιπόν, οι νεότεροι καλλιτέχνες από τη Λατινική Αμερική και την Αφρική, το κρυμμένο στα σοκάκια περίπτερο της Εσθονίας «After war» (δεν ξέρω πόσοι μπόρεσαν να το ανακαλύψουν, αλλά είναι από τα καλύτερα), αλλά και τα κεντρικά περίπτερα της Πολωνίας, της Ρωσίας, της Τσεχίας, της Ουγγαρίας, της Ολλανδίας, ή το ευφυές περίπτερο των σκανδιναβικών χωρών. Το παράξενο είναι ότι σε μια μπιενάλε σαν της Βενετίας, που κινητοποιεί καλλιτέχνες, επιμελητές, θεωρητικούς, διευθυντές μουσείων από όλον τον κόσμο για τα εθνικά περίπτερα και τις ομαδικές εκθέσεις που βρίσκονται κάτω από τη διοργάνωσή της, τα πιο ενδιαφέροντα καταλήγουν να είναι τα παράλληλα, οι εκθέσεις, δηλαδή, όπως της Ρεμπέκα Χορν ή του Πίτερ Γκρίναγουεϊ, που κάνει μια μοναδική επέμβαση στον Γάμο της Κανά.

Αλλά το πολύ μεγάλο γεγονός είναι το άνοιγμα του καινούργιου μουσείου του αφεντικού της σαμπάνιας και του Palazzo Grassi, του Φρανσουά Πινό, μια παλιά αποθήκη του τελωνείου που αναστήλωσε και μεταμόρφωσε σε μουσείο υψηλών προδιαγραφών με τρόπο μοναδικό ο Ταντάο Αντο. Εκεί, ο σημαντικότερος συλλέκτης του κόσμου συγκεντρώνει αριστουργηματικά έργα της εποχής μας, επιλογές εξαιρετικές, που σημαίνει είτε ότι ο ίδιος έχει αισθητήριο είτε είναι γενναιόδωρος έχοντας συμβούλους καλούς επιμελητές.

Αλλά όλα αυτά θα τα πούμε λεπτομερώς προσεχώς. Και δύο λόγια για το πολυσυζητημένο ελληνικό περίπτερο. Αψογα οργανωμένο από τεχνικής πλευράς, ούτε καρφάκι δεν φαινόταν, με ένα καλό έργο (τον καλλιτέχνη σε βίντεο να γδύνεται και φίλους να τον κοιτούν), το οποίο ακύρωναν πάνω από εξήντα μικρά έργα διαφόρων εποχών, βγαλμένα από κάποιο ντεπό, ώστε να παρουσιαστούν στη Βενετία. Οσο για το υπουργείο Πολιτισμού φαινόταν σε απόλυτη συνάφεια με τους Αμερικανούς οργανωτές του περιπτέρου (την Pace Gallery δηλαδή), προσφωνώντας ακόμη και τον απόντα καλλιτέχνη ως «Λούκα Σαμάρας».

• Της ΜΑΡΙΑΣ ΜΑΡΑΓΚΟΥ, Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 8 Ιουνίου 2009

53 η ΜΠΙΕΝΑΛΕ ΒΕΝΕΤΙΑΣ: Υπό τη σκιά ενός μαικήνα

• Μέσα στην Μπιενάλε της Βενετίας, ο ανώνυμος συλλέκτης κείτονταν νεκρός στην πισίνα του σπιτιού του, στο σκανδιναβικό περίπτερο. Εξω, ο σπουδαίος Γάλλος συλλέκτης Φρανσουά Πινό βασίλευε: τα εγκαίνια του υπέροχου νέου μουσείου του στην Punta de la Dogana αποτέλεσε ΤΟ γεγονός για όσους βρέθηκαν στην πόλη.

Ενα από τα έργα του Μπρους Νάουμαν. Από τον Τζάσπερ Τζόουνς, δύο δεκαετίες πριν, είχαν να δουν βραβείο οι Αμερικανοί. Ο Νάουμαν, βέβαια, το 1999 είχε αποσπάσει το Χρυσό Λέοντα συνολικής προσφοράς.

Η σύγκριση ήταν ίσως άδικη για την 53η Μπιενάλε της Βενετίας. Αποδείκνυε όμως κάτι που γνωρίζουμε ήδη από τον 15ο αιώνα: χωρίς συλλέκτες δεν θα είχαμε σήμερα μερικά από τα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου.

Ναι, η Μπιενάλε της Βενετίας, τόσο τα εθνικά περίπτερα όσο και η έκθεση «Φτιάχνοντας κόσμους», του Ντάνιελ Μπέρνμπαουμ, δεν είχε την υπερπαραγωγή που προσέφερε ο Πινό (με ελάχιστες βέβαια εξαιρέσεις). Ειδικότερα η έκθεση του Μπέρνμπαουμ στην Αρσενάλε χάθηκε στη... μετάφραση. Ο τίτλος της είναι γραμμένος σε όλες τις γλώσσες του κόσμου, όταν οι επιλογές των καλλιτεχνών μαρτυρούσαν την προσπάθειά του να αγκαλιάσει και την περιφέρεια. Η δυναμική της, όμως, ήταν εσωστρεφής, το θέμα της συγκεχυμένο, χωρούσε τα πάντα. Ο διάλογος, που προσπάθησε ο 48χρονος Σουηδός επιμελητής να ανοίξει, τοποθετώντας έργα μεγαλύτερων καλλιτεχνών απέναντι σε έργα νεότερων, δεν καρποφόρησε. Λίγα έργα ήταν σε θέση να προκαλέσουν αυτόν τον διάλογο. Ο Γερμανός Μπλίνκι Παλέρμο ή η Βραζιλιάνα Lygia Pape (που απέσπασε και ειδική μνεία στα βραβεία) και όντως είχαν πολύ σημαντικά έργα στην έκθεση, έχουν και οι δύο πεθάνει. Το ίδιο και ο Τσεν Ζεν, που μας «υποδεχόταν» με τη σφαίρα του στα Τζιαρντίνι.

Από τους νεότερους, ήταν εξαιρετική η βίντεο-εγκατάσταση της 36χρονης Γερμανίδας Ούλα βον Μπράντενμπουγκ. Γυρισμένο στη Villa Savoye, του Λε Κορμπιζιέ, το νέο της ασπρόμαυρο φιλμ συνεχίζει την έρευνά της γύρω από τους μηχανισμούς του θεάτρου, της συμπεριφοράς του περφόρμερ, του θεατή. Ασπρόμαυρο ήταν και το βίντεο της Γαλλίδας Ντομινίκ Γκονζαλέζ-Φόρστερ. Η γνωστή 44χρονη καλλιτέχνις διηγιόταν μπροστά στην κάμερα πώς ένας νέος καλλιτέχνης, στην προκειμένη περίπτωση η ίδια, βίωσε την Μπιενάλε της Βενετίας. Είναι η πέμπτη της κατά σειρά συμμετοχή. Αφηγείται με απίστευτη ειλικρίνεια όλες τις εμπειρίες της, κερδίζοντας ακόμη και τον πιο αδαή θεατή.

Ντε Σαντ αλά κινεζικά

Εντυπωσιακό ήταν και το έργο του Κινέζου Πολ Τσαν (37 ετών). Πάνω στον τοίχο προβάλλονταν οι σκιές των ηρώων του, σαν ένα οπτικό ποίημα, που επιχειρεί «να ερμηνεύσει τα αισθήματα που ήθελε να προκαλέσει στο κοινό ο μαρκήσιος Ντε Σαντ», με δικά του λόγια.

Αλλος ένας Κινέζος, ο Τσου Γιουν (32 ετών), έφτιαξε ένα υπέροχο έργο από το τίποτα. Εβαλε ηλεκτρικές συσκευές σε ένα σκοτεινό δωμάτιο και έκλεισε τελείως τα φώτα. Το λιγοστό φως από τους διακόπτες των συσκευών έμοιαζαν με ολόκληρους γαλαξίες.

Και έτσι οι Αμερικανοί βρήκαν ελεύθερο το πεδίο να κυριαρχήσουν. Εφεραν βέβαια στη Βενετία και τα μεγαλύτερα ονόματα: από τον Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ και τη μεγάλη του έκθεση στο Μουσείο Γκουγκενχάιμ μέχρι τον Σπένσερ Φιντς, τον Τζον Γουέσλεϊ, τον Τζον Μπαλτεσάρι (που γέμισε με πανό το Γκραν Κανάλ γράφοντας «δεν θα ξανακάνω βαρετή τέχνη») μέχρι τη Γιόκο Ονο και -φυσικά- τον μεγάλο νικητή Μπρους Νάουμαν στο εθνικό τους περίπτερο. Η ειρωνεία είναι ότι το Μουσείο της Φιλαδέλφειας (στον ρόλο του εθνικού επιτρόπου) λίγους μήνες πριν από την Μπιενάλε αναζητούσε απελπισμένα χρήματα. Συνειδητοποιήσαμε γιατί, όταν είδαμε ότι αυτό που είχαν στο νου ήταν μια αναδρομική έκθεση του κορυφαίου καλλιτέχνη τους. Οι δύο νέες βιντεοεγκαταστάσεις του δεν χώρεσαν στο αμερικανικό περίπτερο (μόνο τα παλιά του μουσειακά, πλην εξαιρετικά, έργα) και τοποθετήθηκαν σε δύο πανεπιστημιακούς χώρους μέσα στην πόλη.

Οι μεγαλύτερες ουρές σχηματίστηκαν για το αμερικανικό περίπτερο και το ολλανδικό. Η Φιόνα Ταν, στην εξαιρετική διπλή βιντεοεγκατάστασή της (Disorient) παρουσιάζει την πρωτοκαθεδρία της Βενετίας πριν ανακαλυφθούν οι νέοι δρόμοι προς την Ασία. Γι' αυτό ο αφηγητής της διαβάζει τις σημειώσεις του Μάρκο Πόλο. Η Βενετία είχε την τιμητική της και στο νέο έργο του διάσημου Στιβ Μακουίν. Ο Βρετανός κινηματογράφησε τα Τζιαρντίνι κλειστά, έρημα και εγκαταλελειμμένα από το λεφούσι των φιλότεχνων. Μόνο που για να μπεις στο περίπτερό του έπρεπε απαραιτήτως να κλείσεις θέση, νωρίς νωρίς το πρωί. Γεγονός που εκνεύρισε πάρα πολλούς...

Απρόσμενο ήταν το περίπτερο της Τσεχίας. Ο Ρομάν Οντάκ μετέφερε το εξωτερικό, τον κήπο και τη βλάστηση των Τζιαρντίνι μέσα, ακυρώνοντας ουσιαστικά την εθνική εκπροσώπηση και ό,τι αυτή σημαίνει... Οι πρωταγωνιστές του Πολωνού Κριστόφ Βοντίσζκο είναι οι μετανάστες. Στην εντυπωσιακή βιντεοεγκατάστασή του καθαρίζουν τα τζάμια του περιπτέρου, ακόμη και την οροφή και διηγούνται τις ζωές τους σήμερα. Πολύ ωραίο έργο.

Hot οι Σκανδιναβοί

Το πιο hot περίπτερο ήταν, όπως προείπαμε, των Σκανδιναβών. Το επιμελήθηκε το δίδυμο των καλλιτεχνών Ελμγκριν και Ντράγκσετ δημιουργώντας ουσιαστικά ένα θεατρικό σκηνικό και συγκεντρώνοντας έργα περισσοτέρων από 20 καλλιτεχνών διαφορετικών εθνικοτήτων. Το πρόβλημα ήταν να βρουν τους νεαρούς εθελοντές, που κάθονταν κάποιες ώρες ολόγυμνοι στο σπίτι του συλλέκτη, που κείτεται νεκρός απ' έξω... *

ΤΑ ΒΡΑΒΕΙΑ

* Χρυσό Λιοντάρι καλύτερης εθνικής εκπροσώπησης: αμερικανικό περίπτερο για την έκθεση του Μπρους Νάουμαν «Τοπολογικοί κήποι».

* Χρυσό Λιοντάρι καλύτερου καλλιτέχνη: Τομπάιας Ρέχμπεργκερ για τον σχεδιασμό της καφετέριας στο «Παλάτι των εκθέσεων» (πρώην ιταλικό περίπτερο) στα Τζιαρντίνι.

* Αργυρό Λιοντάρι καλύτερου νέου καλλιτέχνη: η Σουηδή Νάταλι Ντζιούρμπεργκ (βίντεο έργο της παρουσιάζεται στο νέο Μουσείο Μπενάκη στην έκθεση «Υμνος στη σκιά»).

* Ειδικές μνείες: στη Λιτζία Πέιπ (1927-2004) από τη Βραζιλία, στο δίδυμο Ελμγκριν και Ντράγκσετ του θεαματικού σκανδιναβικού περιπτέρου, στον Μινγκ Γουόνγκ από τη Σινγκαπούρη και στον Ιταλό καλλιτέχνη Ρομπέρτο Κουόγκι.

• Της ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΑΡΚΑ, Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 8 Ιουνίου 2009

Η διαδραστική «μη ομορφιά» του Λουκά Σαμαρά. Εντυπωσίασε την Πόλη των Δόγηδων το ελληνικό περίπτερο στην 53η Μπιενάλε

Κάντε κλικ για μεγέθυνση

Φτιάχτε κόσμους, «Fare Mondi», «Making Worlds», δημιουργήστε… εν ανάγκη αποδομώντας τα στερεότυπα για ν’ ανοίξει ο δρόμος για καινούργια. Ο τίτλος της 53ης Μπιενάλε της Βενετίας είναι ενδεικτικός των προθέσεων του καλλιτεχνικού της διευθυντή, Ντάνιελ Μπέρνμπαουμ, που μαζί με την ομάδα του έστησαν μια εντυπωσιακή Μπιενάλε. Η βεντάλια της σύγχρονης τέχνης άνοιξε χθες στη Βενετία εντυπωσιάζοντας, γοητεύοντας, προβληματίζοντας, ίσως και σοκάροντας μέσα από τα έργα εκατοντάδων καλλιτεχνών απ’ όλο τον κόσμο.

Αυξημένη ήταν η κινητικότητα στο ελληνικό περίπτερο από το απόγευμα της Τετάρτης, όπου τα πάντα ήταν έτοιμα. Τα «Paraxena» του Λουκά Σαμαρά, που συγκεντρώνουν έργα απ’ όλες τις φάσεις της δημιουργίας του με έμφαση σε καινούργια της περιοδου 2005 - 2009, αποκαλύπτουν το εύρος της καλλιτεχνικής του έκφρασης.

Οι επιλογές αλλά και το στήσιμο του περιπτέρου απέσπασαν τα εύσημα και εντυπωσίασαν κατά τα χθεσινά εγκαίνια, όπου μπορεί να μην προκλήθηκε τα αδιαχώρητο, συγκέντρωσαν όμως αρκετό κόσμο από την Ελλάδα, την Αμερική και τη διεθνή κοινότητα. Ανάμεσά τους μεγάλοι συλλέκτες και εκπρόσωποι των Μουσείων Γκουγκενχάιμ, ΜΟΜΑ και Τέιτ Γκάλερι. Τον υπουργό Πολιτισμού κ. Αντώνη Σαμαρά εκπροσώπησε ο γενικός γραμματέας του ΥΠΠΟ κ. Θοδωρής Δραβίλας.

Ο ελληνικής καταγωγής Αμερικανός καλλιτέχνης Λουκάς Σαμαράς έχει συνδέσει το όνομά του με την πρωτοπορία της τέχνης, έχει επηρεάσει πολλούς καλλιτέχνες του 20ού αιώνα κι έχει ανοίξει δρόμους στην καλλιτεχνική έκφραση. Μπορεί ο ίδιος να μην ταξίδεψε τελικά στην Μπιενάλε, αλλά μαζί με τον επιμελητή του, τον Αμερικανό Μάθιου Χινγκς, δούλεψαν αρκετούς μήνες την παρουσίαση της έκθεσης. Μαζί σχεδίασαν το στήσιμό της σε μια μακέτα στο μέγεθος τραπεζιού, όπως μας έλεγε χαρακτηριστικά στη Βενετία ο Μάθιου Χινγκς. Ενας από τους ανθρώπους που θαύμαζε από μικρός το έργο του Λ. Σαμαρά και πριν από μερικά χρόνια κατάφερε να τον γνωρίσει. Στο σπίτι-μουσείο του Λουκά Σαμαρά στη Νέα Υόρκη, έπειτα από πολλές συζητήσεις κι ανταλλαγές απόψεων, πάρθηκαν οι τελικές αποφάσεις για την έκθεση που παρουσιάζεται στην Μπιενάλε Βενετίας. Οπως και ο τίτλος «Paraxena», που διάλεξε ο ίδιος ο καλλιτέχνης, καθώς ήθελε μια ελληνική λέξη η οποία να περικλείει πολλές ερμηνείες.

Εντυπωσιακή η εγκατάσταση «Doorway» (1966 - 2007) που βρίσκεται στην είσοδο του ελληνικού περιπτέρου όπου μέσα από ένα σύνολο καθρεφτών ο επισκέπτης έρχεται αντιμέτωπος με το είδωλό του αλλά βλέπει και ν’ αντικατοπτρίζεται μέρος της έκθεσης, τα φωτογραφικά έργα «Nexus» και «Chairs» που παρουσιάζονται για πρώτη φορά. Εξαιρετικό και για όσους έχουν γνωρίσει από κοντά το Λ. Σαμαρά, συγκινητικό, το βίντεο «Ecdysiast and Viewers» (2006) όπου ο καλλιτέχνης κινηματογραφεί τις αντιδράσεις 24 φίλων και συναδέλφων του ενώ τον παρακολουθούν να στέκεται γυμνός μπροστά στην κάμερα.

Επειτα από ψηφιακή επεξεργασία η εικόνα του καλλιτέχνη φαίνεται σαν σε παραμορφωτικό καθρέφτη και το αποτέλεσμα είναι ένα συναρπαστικό έργο εσωτερικής έντασης. «Τράβηξα το βίντεο, το κοίταξα και είπα: “Ετσι μοιάζω λοιπόν;”. Επειτα από κάποια ψηφιακή επεξεργασία μεταπαραγωγής έπαψε να είναι εντελώς άσχημο. Εμένα δεν με πειράζει να μην είμαι όμορφος, η μη ομορφιά του έργου όμως θα έπρεπε να έχει μια δραματικότητα. Το έργο πρέπει να γίνεται αρεστό», έλεγε ο Λ. Σαμαράς στον Μάθιου Χιγκς. Ας σημειωθεί ότι αυτή είναι η πρώτη φορά που η Ελλάδα αναθέτει σ’ έναν ξένο επιμελητή τη διοργάνωση της εκπροσώπησής της, κάνοντας ένα άνοιγμα που αποδείχτηκε προς όφελός μας. Σύμφωνα με πληροφορίες, το κόστος ανέρχεται γύρω στις 300 με 350 χιλιάδες ευρώ. Μαζί με τα φιλμ της σειράς «iMovies» και τα γλυπτά «Jewels», όλα τα έργα παραχωρήθηκαν από την γκαλερί «PaceWildenstein» της Νέας Υόρκης.

Την Κυριακή θα απονεμηθούν τα τρία Χρυσά Λιοντάρια της διοργάνωσης: εθνικού περιπτέρου, καλύτερου καλλιτέχνη και καλύτερου ανερχόμενου καλλιτέχνη. Επίσης θα τιμηθούν με Χρυσά Λιοντάρια, για το σύνολο του έργου τους, η Γιόκο Ονο και ο Τζον Μπαλτεσάρι.

• ΤΖΕΒΕΛΕΚΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, Ελεύθερος Τύπος, Παρασκευή, 05.06.09

53η Μπιενάλε της Βενετίας. Ελληνικά «Παράξενα» σε βενετσιάνικους κήπους

• Με έκθεση του διεθνώς αναγνωρισμένου Λουκά Σαμαρά εγκαινιάστηκε το ελληνικό περίπτερο στην 53η Μπιενάλε της Βενετίας

• ΑΣΤΕΡΟΠΗ ΛΑΖΑΡΙΔΟΥ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Παρασκευή 5 Ιουνίου 2009

Έργο του Αργεντινού καλλιτέχνη Tomás Saraceno

ΒΕΝΕΤΙΑ, ΑΠΟΣΤΟΛΗ Και ξαφνικά, όλα είναι τέχνη. Ή τουλάχιστον... έτσι φαίνονται. Περπατώντας κατά μήκος της ακτής της Βενετίας, η οποία αυτή την εποχή είναι στα καλύτερά της, φθάνεις στα Giardini. Σε έναν μαγικό κήπο 50.000 τ.μ. επίμονοι... κηπουροί έχουν «φυτέψει» περίτεχνα περίπτερα από κάθε γωνιά του κόσμου. Η καρδιά της σύγχρονης τέχνης χτυπά από χθες στη Βενετία, καθώς η 53η Μπιενάλε άνοιξε για το κοινό. Ως τις 22 Νοεμβρίου οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με βιντεοτέχνη, ζωγραφική, εγκαταστάσεις και περφόρμανς που συμμετέχουν εφέτος υπό τον τίτλο «Δημιουργώντας κόσμους».

Η εφετινή διοργάνωση φιλοξενεί έργα περίπου 90 καλλιτεχνών από 77 χώρες- συμπεριλαμβανομένων των πρωτοεμφανιζόμενων Μαυροβούνιο, Μονακό και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα-, σημειώνοντας έτσι ρεκόρ συμμετοχών. Εκτός από το ελληνικό, που εφέτος έχει την τιμή να φιλοξενεί την έκθεση του διεθνώς αναγνωρισμένου Λουκά Σαμαρά «Παράξενα», υπάρχουν αρκετά ακόμη περίπτερα που ξεχωρίζουν.

* Οι μεγάλων διαστάσεων πίνακες του Ισπανού Μιγκέλ Μπαρτσελό, ο οποίος έχει το ταλέντο να δημιουργεί γλυπτά σε καμβά.

* Τα κάδρα της Ολλανδής Φιόνα Ταν, που προβάλλουν καλογυρισμένη βιντεοτέχνη- και ποιος δεν θα ΄θελε κάτι τέτοιο στον προσωπικό του χώρο;

* Οι παιχνιδίζοντες collectors που με το ιδιαίτερο σκανδιναβικό χιούμορ τους δημιούργησαν το σπίτι του συλλέκτη: σαλόνι, τραπεζαρία, μυστικές πόρτες με δύο πόμολα που δεν οδηγούν πουθενά, αλλά και ένα πτώμα που επιπλέει μπρούμυτα στην πισίνα. Διακρίνονται οι ζάρες που έχει προκαλέσει το νερό στα δάχτυλά του, ενώ ρολόι και τσιγάρα βρίσκονται ήδη στον πάτο.

* Ο παράλληλος κόσμος του ατμοσφαιρικού Πολωνού Κριστόφ Βόντιτσκο , με τις προβολές ανθρώπινων σκιών στον τοίχο: μια γυναίκα με τα χέρια κολλημένα στο τζάμι σαν να ζητάει βοήθεια, μια παρέα από ποδηλάτες, εργάτες που ανεβοκατεβαίνουν σε ουρανοξύστη...

* Το περίπτερο των ΗΠΑ, ένα αρχαιοπρεπές κτίσμα, μας υποδέχεται με φωτεινές επιγραφές από νέον, στις οποίες αναγράφονται τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα. Και στο εσωτερικό η δουλειά του Μπρους Νάουμαν, με τα ιδιόρρυθμα γλυπτά του να δίνουν την αίσθηση σχολαστικής αναδρομικής έκθεσης.

• Περίτεχνο παιχνίδι με 40 σταθμούς

Οχι, δεν έγινε έγκλημα στη Βενετία. Το πτώμα που επιπλέει μπρούμυτα στην πισίνα του σκανδιναβικού περιπτέρου αποτελεί έμπνευση δανών και νορβηγών καλλιτεχνών. Με το ιδιαίτερο χιούμορ τους δημιούργησαν το σπίτι του συλλέκτη- ο οποίος, κατά πώς φαίνεται, είναι και μακαρίτης(RΕUΤΕRS/ΤΟΝΥ GΕΝΤΙLΕ)

Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι και η Αrsenale, που εκτείνεται σε 38.000 τ.μ., λίγα βήματα μακριά από τα Giardini. Το παλαιό ναυπηγείο θυμίζει μυστηριώδες επιτραπέζιο παιχνίδι, που ολοκληρώνεται σε 40 κινήσεις και σε οδηγεί σε περίεργους σταθμούς. * Ο Μικελάντζελο Πιστολέτο παίζει με καθρέφτες- ολόκληρους, αλλά και κομματιασμένους - και ο επισκέπτης δεν χορταίνει να χαζεύει τις υποδιαιρέσεις του ειδώλου του.

* Η Αλεξάνδρα Μιρ έβαλε σε κουτιά χιλιάδες καρτ ποστάλφλαμίνγκο, άγρια ζώα, αξιοθέατα από όλο τον κόσμο- με μια κοινή λεζάντα: «Βενετία». Το καλύτερο μέρος είναι πάντα το σημείο όπου βρίσκεσαι αυτή ακριβώς τη στιγμή.

* Ο Κόσκα Ματσούκα δημιούργησε ένα μεγάλο πανό στο οποίο απεικονίζονται ο Μπαράκ Ομπάμα, η Ανγκελα Μέρκελ και άλλοι ηγέτες, ενώ στη θάλασσα πνίγονται ή αγωνιούν να ανεβούν σε βάρκα αναρίθμητοι λαθρομετανάστες.

* Οσο για τον Τσου Γιουν, άφησε έναν κατασκότεινο χώρο να φωτίζεται αποκλειστικά από φωτάκια ηλεκτρικών συσκευών, σχολιάζοντας έτσι την ενέργεια που σπαταλάμε εις βάρος του πλανήτη.

Τα επίσημα εγκαίνια της Μπιενάλε θα γίνουν αύριο, ενώ παράλληλα θα απονεμηθούν και τα τρία βραβεία: το χρυσό λιοντάρι για την καλύτερη εθνική συμμετοχή, το βραβείο για τον καλύτερο καλλιτέχνη της έκθεσης «Δημιουργώντας κόσμους» και το ασημένιο λιοντάρι για τον καλύτερο νέο καλλιτέχνη της ίδιας έκθεσης.

Σύμφωνα με την πρόταση του διευθυντή της Μπιενάλε Ντάνιελ Μπίρνμπαουμ, εφέτος θα δοθεί χρυσό λιοντάρι σε δύο καλλιτέχνες για το σύνολο της προσφοράς τους: στη Γιόκο Ονο και στον Τζον Μπαλντεσάρι. Από τις πολαρόιντ του ΄60 στους υπολογιστές

Η εντυπωσιακή εγκατάσταση με τους καθρέφτες- ενταγμένη στην έκθεση του Λουκά Σαμαρά «Παράξενα»- που σε υποδέχεται στο ελληνικό περίπτερο δημιουργεί μαγικές εικόνες στον χώρο, κάνοντας τον θεατή συμμέτοχο με το έργο και συνένοχο με την αυταρέσκειά του

Ε λληνας στην Αμερική, Αμερικανός στην Ελλάδα, πασίγνωστος σε ολόκληρο τον κόσμο. Η χώρα μας φλέρταρε στο παρελθόν άλλες δύο φορές, στις δεκαετίες του 1980 και του 1990, αντιστοίχως, με την εξαιρετική ιδέα να εκπροσωπηθεί στην Μπιενάλε της Βενετίας από τον Λουκά Σαμαρά. Η σκέψη δεν ευοδώθηκε λόγω κεκτημένης ταχύτητας- είχε διατυπωθεί η επιθυμία χωρίς προηγουμένως να ενημερωθεί ο καλλιτέχνης- και λόγω οικονομικού κωλύματος, αντιστοίχως.

Εν έτει 2009 λοιπόν, με τον μάγο της πολαρόιντ να έχει περάσει στο σύμπαν των ηλεκτρονικών υπολογιστών, το όνειρο έγινε επιτέλους πραγματικότητα. Αν και δεν βρέθηκε στα χθεσινά εγκαίνια της έκθεσής του, η παρουσία τού κορυφαίου καλλιτέχνη ήταν κάτι παραπάνω από αισθητή: τον συναντήσαμε στα αυτοπορτρέτα του άλλων εποχών, όταν πειραματιζόταν με την εικόνα του, διαθέτοντας φωτογένεια σταρ του σινεμά. Αλλά και στις πιο πρόσφατες πόζες του, με ασπρισμένα μαλλιά και μορφή σοφού γέροντα.

Η εντυπωσιακή εγκατάσταση με τους καθρέφτες, που σε υποδέχεται στο ελληνικό περίπτερο, δημιουργεί μαγικές εικόνες στον χώρο, κάνοντας τον θεατή συμμέτοχο με το έργο και συνένοχο με την αυταρέσκειά του. «Τα τελευταία πέντε χρόνια ο Λουκάς δουλεύει αποκλειστικά με υπολογιστές. Τα κομπιούτερ είναι γι΄ αυτόν σήμερα ό,τι ήταν για τον ίδιο η πολαρόιντ στη δεκαετία του 1960. Η πιο πρόσφατη δουλειά του είναι πιο αυτοβιογραφική από ποτέ. Επιλέγει να κοιτάξει πίσω, ενσωματώνοντας στα έργα του παιδικές φωτογραφίες από τα χρόνια του στην Ελλάδα. Ολη του η ζωή έχει χαραχθεί από αυτήν ακριβώς τη μετάβαση, είναι ένας άνθρωπος που έφυγε από μια πατρίδα για να βρει μια άλλη, καταλήγοντας τελικά να είναι άπατρις και γι΄ αυτό τόσο ικανός να γεφυρώνει διαφορετικούς κόσμους. Στην πραγματικότητα, ο Σαμαράς δεν αισθάνεται άνετα ούτε ως Ελληνας ούτε ως Αμερικανός, παρά μόνο ως καλλιτέχνης» μας σχολίασε ο επιμελητής της έκθεσης Μάθιου Χιγκς.

«Η επίτευξη αυτού του στόχου μάς δίδαξε ότι τελικά τα πράγματα είναι πολύ πιο απλά από ό,τι νομίζουμε. Η Ελλάδα το χρωστούσε αυτό στον Σαμαρά και επιτέλους κατάφερε να του το ανταποδώσει» σημείωσε με τη σειρά του ο γενικός γραμματέας του υπουργείου Πολιτισμού κ. Θεόδωρος Δραβίλας.