Το Λούβρο κάνει έρανο

Ενα εκατομμύριο ευρώ ζητά από τους φίλους της Τέχνης το διάσημο μουσείο, προκειμένου να αγοράσει έναν πίνακα του 16ου αιώνα. Το Λούβρο επιθυμεί να αγοράσει τις "Τρεις Χάριτες" του Γερμανού Λούκας Κρανάς του Πρεσβύτερου και έχει καταλήξει σε σχετική συμφωνία με τον ιδιώτη που έχει σήμερα το έργο στην κατοχή του. Βάσει της συμφωνίας το μουσείο θα του καταβάλει 4 εκατ. ευρώ, όμως έχει διαθέσιμα αυτή τη στιγμή μόνον 3 εκατ. και για το λόγο αυτό απευθύνεται σε κάθε ενδιαφερόμενο για να συνεισφέρει τον οβολό του και να καλυφθεί η  διαφορά.  Το έργο απεικονίζει τρεις γυμνές γυναίκες σε μαύρο φόντο και δεν έχει εκτεθεί ποτέ στο ευρύ κοινό.

Μια Νίκη και μια Αφροδίτη φυγαδεύονται από το Λούβρο

• Ενα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια στην ιστορία της Γαλλίας επιχειρεί να φωτίσει η έκθεση φωτογραφίας που παρουσιάζει ώς το τέλος Αυγούστου το Μουσείο του Λούβρου: την κατάσταση στην οποία βρέθηκαν οι συλλογές ενός από τα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου την περίοδο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Το ενδιαφέρον της πρωτότυπης αυτής έκθεσης βρίσκεται στο γεγονός ότι παρουσιάζει επίσημες φωτογραφίες, που αποτελούσαν παραγγελία της γαλλικής κυβέρνησης στις παραμονές του πολέμου, φωτογραφίες που τραβήχτηκαν στην περίοδο της Κατοχής, αποτελώντας μέρος της γερμανικής προπαγάνδας και της φιλοναζιστικής κυβέρνησης του Βισί, αλλά και φωτογραφίες Γάλλων και Γερμανών ερασιτεχνών που κατέγραψαν με τον φακό τους τη δύσκολη αυτή περίοδο. Συνολικά, βλέπουμε 56 φωτογραφίες που τραβήχτηκαν στην περίοδο 1938-1947. Παρά την καλλιτεχνική αξία πολλών από αυτές, οι επιμελητές της έκθεσης τις αντιμετώπισαν περισσότερο ως ντοκουμέντα τοποθετώντας τες στο ιστορικό τους πλαίσιο με τη συνδρομή επεξηγηματικών κειμένων και πλούσιου οπτικοακουστικού υλικού.

Οι φωτογραφίες της περιόδου 1938-1940 φέρουν συχνά την υπογραφή γνωστών φωτογράφων, όπως ο Μαρκ Βο, και αποτελούν σήμερα ένα πολύτιμο ντοκουμέντο καθώς καταγράφουν την κατασκευή αντιαεροπορικών καταφυγίων στα υπόγεια και στους κήπους του μουσείου και προπαντός την περιπέτεια εκκένωσης των σημαντικότερων έργων του σε απομονωμένα κάστρα προκειμένου να προστατευθούν από τυχόν αεροπορικές επιθέσεις. Η «Τζοκόντα» εγκαταλείπει το μουσείο στις 28 Σεπτεμβρίου του 1939 κάτω από δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, ενώ την τύχη της ακολουθούν 3.690 αριστουργήματα του μουσείου φορτωμένα σε φορτηγά που μετέφεραν άλλοτε σκηνικά της Κομεντί Φρανσέζ. Από τα επίκαιρα της εποχής μαθαίνουμε για τις ειδικές διαδρομές που ακολουθούσαν τα μεγάλων διαστάσεων έργα του Ντελακρουά προκειμένου να μην καταστραφούν από δέντρα και γέφυρες, αλλά και για τις ριψοκίνδυνες αποφάσεις επιμελητών να διπλώσουν ζωγραφικά έργα τα οποία ήταν αδύνατον να μεταφερθούν με τα κάδρα τους.

Από τις πλέον εντυπωσιακές φωτογραφίες εκείνες της Λορ Αλμπέν-Γκιγιό, που καλύπτουν την επιχείρηση μετακίνησης της Νίκης της Σαμοθράκης από το βάθρο της αλλά και της Αφροδίτης της Μήλου τον Σεπτέμβριο του 1939.

Οι ναζί αποφασίζουν να ανοίξουν ξανά το μουσείο τον Σεπτέμβριο του 1940 σε μια προσπάθεια να δώσουν την εντύπωση ότι η ζωή κυλά κανονικά και ότι ο πόλεμος έχει τελειώσει. Υποχρεώνουν τους υπαλλήλους να δηλώσουν υπεύθυνα ότι δεν έχουν εβραϊκή καταγωγή και αφήνουν στη θέση του τον διευθυντή, Ζακ Ζοζάρ. Η έκθεση αναφέρεται με λεπτομέρειες στη στενή συνεργασία του Ζοζάρ στην περίοδο της γερμανικής κατοχής με έναν αξιωματικό της Βέρμαχτ προκειμένου να αποτρέψει τη μεταφορά αριστουργημάτων του μουσείου σε γερμανικές ιδιωτικές συλλογές ή μουσεία μέσα σε ένα γενικότερο πνεύμα επιστροφής των πολιτιστικών αγαθών στη χώρα όπου αυτά «ανήκαν» (οι ναζί είχαν συγκροτήσει από την αρχή του πολέμου μια λίστα με έργα διαφόρων δημόσιων συλλογών που εξέφραζαν κατ' αυτούς τη «γερμανικότητα» και που έπρεπε για τον λόγο αυτό να επιστραφούν στη Γερμανία).

Ο διευθυντής του Λούβρου δεν εμποδίζει ωστόσο τη λεηλασία των ιδιωτικών συλλογών που ανήκαν σε εβραϊκές οικογένειες και που οι ναζί σε συνεργασία με την κυβέρνηση του Βισί είχαν αναλάβει να εντοπίσουν. Ανάμεσα στα ανέκδοτα ντοκουμέντα ανακαλύπτουμε τις πέντε μοναδικές φωτογραφίες που καταγράφουν τη λεηλασία έργων που ανήκαν σε Εβραίους συλλέκτες και εμπόρους τέχνης και που στοιβάζονταν με μυστικότητα στις αίθουσες ανατολικών αρχαιοτήτων για να σταλούν στη συνέχεια με τρένα στη Γερμανία.

Στην περίοδο της γερμανικής κατοχής, καθώς τα περισσότερα από τα έργα του μουσείου δεν βρίσκονταν πλέον στη θέση τους, μόνον ένα τμήμα του ήταν επισκέψιμο για ορισμένες ώρες της ημέρας - περιελάμβανε ως επί το πλείστον γλυπτά τα οποία δεν στάθηκαν δυνατό να μεταφερθούν λόγω του βάρους τους. Παρά την προσπάθεια της προπαγάνδας να προβάλει τους ναζί ως φιλότεχνους φωτογραφίζοντας, για παράδειγμα, αξιωματικούς να στέκονται εκστατικοί μπροστά στο αντίγραφο της Αφροδίτης της Μήλου, οι φωτογραφίες της εποχής δεν κατορθώνουν να κρύψουν τα σημάδια του πολέμου: αίθουσες έρημες, με άδεια κάδρα, ελάχιστοι επισκέπτες.

Το Μουσείο του Λούβρου ανοίγει ξανά τις πόρτες του το 1945 με μια πρώτη έκθεση αριστουργημάτων στις 10 Ιουλίου. Ωστόσο η επιστροφή των έργων θα ολοκληρωθεί το 1947: η έλλειψη καυσίμων δυσχεραίνει τη μεταφορά τους με τα φορτηγά από τα διάφορα μέρη της Γαλλίας, ενώ η έλλειψη θέρμανσης στις αίθουσες του μουσείου καθιστά επικίνδυνη την έκθεσή τους. Φωτογραφίες και επίκαιρα της εποχής καταγράφουν την εντυπωσιακή αυτή επιχείρηση επιστροφής σε ένα Παρίσι ρημαγμένο και ένα μουσείο με εμφανή ακόμα τα σημάδια από τις μάχες που δόθηκαν γύρω του. *

• Της ΚΑΤΙΑΣ ΑΡΦΑΡΑ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 27 Ιουνίου 2009

ΜΙΑ ΙΣΛΑΜΙΚΗ ΠΤΕΡΥΓΑ ΣΤΟ ΛΟΥΒΡΟ

Θα κατασκευασθούν 3.000 τ.μ. για να στεγασθούν 2.000 εκθέματα από τρεις ηπείρους

ΠΑΡΙΣΙ. Πτέρυγα με εκθέματα ισλαμικής τέχνης θα αποκτήσει ως το 2010 το Μουσείο του Λούβρου, σε μια προσπάθεια της Γαλλίας να ρίξει γέφυρα πολιτισμού προς τον μουσουλμανικό κόσμο.

Το πρόγραμμα για τη δημιουργία του νέου τμήματος παρουσίασαν από κοινού ο σαουδάραβας πρίγκιπας Αλουαλίντ μπιν Ταλάλ μπιν Αμπνουλαζίζ αλ Σαούντ, ο οποίος τυγχάνει και πέμπτος στη λίστα με τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο, και η υπουργός Πολιτισμού και Επικοινωνίας της Γαλλίας Κριστίν Αλμπανέλ.

Προβλέπεται η κατασκευή 3.000 τ.μ. στην πτέρυγα Ντενόν, μία από τις τρεις που διαθέτει το μουσείο. Η κατασκευή θα είναι υπόγεια- θαμμένη κυριολεκτικά κάτω από ένα τεράστιο δίχτυ. Θα περιλαμβάνει 2.000 εκθέματα από τρεις ηπείρους (Ασία, Ευρώπη και Αφρική).

Το Λούβρο διέθετε ανέκαθεν μεγάλη συλλογή έργων ισλαμικής τέχνης η οποία εμπλουτιζόταν κατά καιρούς. Στη νέα πτέρυγα θα εκτίθενται αντικείμενα από τον πολιτισμό του Ιράν, της Μέσης Ανατολής, των χωρών της Βόρειας Αφρικής και έργα τέχνης από φυλές που ασπάστηκαν τον μωαμεθανισμό, όπως οι Μογγόλοι, οι Σελτζούκοι, οι Μαμελούκοι και οι Οθωμανοί.

Το μεγαλόπνοο σχέδιο δεν θα μπορούσε να υλοποιηθεί χωρίς γενναία χρηματοδότηση και από τη Σαουδική Αραβία. Οπως έγινε γνωστό, ο σαουδάραβας πρίγκιπας προσέφερε το ποσό των 17 εκατ. ευρώ, ενώ και άλλοι ιδιώτες συνεισέφεραν κατά το ήμισυ στη χρηματοδότηση αυτού του έργου, προϋπολογισμού 56 εκατ. ευρώ. Το γαλλικό κράτος διέθεσε 26 εκατ. ευρώ.

Η γαλλοαραβική συνεργασία στον τομέα του πολιτισμού ενισχύθηκε τον περασμένο Μάρτιο και με την υπογραφή συμφωνίας μεταξύ Γαλλίας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων για την κατασκευή ενός «νέου Λούβρου» στο Αμπου Ντάμπι.

ΤΟ ΛΟΥΒΡΟ ΥΠΟΔΕΧΕΤΑΙ ΤΟΝ ΙΣΛΑΜΙΚΟ ΚΟΣΜΟ

Οι περισσότεροι το γνωρίζουν ως «πέπλο», ενώ οι αρχιτέκτονές του το περιγράφουν σαν μια τεράστια, γυάλινη μουσουλμανική μαντίλα, στην καρδιά του Παρισιού. Ο πρώην πρωθυπουργός της Γαλλίας, Ζακ Σιράκ, το οραματίστηκε ως έναν τρόπο να αποφύγει τη σύγκρουση πολιτισμών στην κούρσα του πολέμου στο Ιράκ. Ο πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί το αποκαλεί σύμβολο της φιλίας μεταξύ Γαλλίας και αραβικού κόσμου.

Την Τετάρτη, ο Σαρκοζί τοποθέτησε τον θεμέλιο λίθο για την ανέγερση της καινούργιας πτέρυγας Ισλαμικής Τέχνης του Μουσείου του Λούβρου, σηματοδοτώντας την έναρξη του πιο τολμηρού έργου που έχει αναλάβει το μουσείο από την εποχή της δημιουργίας της διάσημης γυάλινης πυραμίδας του Ι.Μ. Πέι πριν από είκοσι χρόνια. Το μουσείο με τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα στον κόσμο θα έχει και το μεγαλύτερο εκθεσιακό χώρο στην Ευρώπη, κτισμένο ειδικά για μια ισλαμική συλλογή. Η Γαλλία ελπίζει ότι η πρωτοβουλία αυτή θα βοηθήσει στο συμβιβασμό μεταξύ της κοσμικής δημοκρατίας και του κόσμου της ισλαμικής κληρονομιάς.

«Φωτεινό πέπλο»

Το έργο, του οποίου το κόστος εκτιμάται στα 86 εκατομμύρια ευρώ, θα ανοίξει το 2010, δημιουργώντας 3.000 τ.μ. εκθεσιακού χώρου μέσα σε μία από τις νεοκλασικές αυλές του μουσείου. Αντί όμως να κλείσουν τελείως την αυλή, οι αρχιτέκτονες αποφάσισαν να τοποθετήσουν ένα γυάλινο «φωτεινό πέπλο» που θα «αιωρείται» πάνω από το έδαφος, καλύπτοντας δύο ορόφους. Ο Ιταλός αρχιτέκτονας Μάριο Μπελίνι περιέγραψε την κυματοειδή οροφή σαν «μια μαντίλα που έχει φυσήξει ο άνεμος μέσα στο χώρο του μουσείου».

Πρόκειται για μια εικόνα συναφή με την πρόσφατη άρνηση της γαλλικής υπηκοότητας σε μια Μαροκινή γυναίκα που φορούσε μαντίλα στο κεφάλι. Η Γαλλία έχει κηρύξει παράνομη τη μαντίλα και άλλα θρησκευτικά σύμβολα στα δημόσια σχολεία και χθες η Φαντέλα Αμάρα, νεαρή πολιτικός, μουσουλμάνα και φεμινίστρια, άσκησε κριτική σε όλες τα είδη μαντίλας.

Ο Ρούντι Ριτσιότι, επίσης αρχιτέκτονας της νέας πτέρυγας, σημείωσε ότι «είναι πολύ σημαντικό για τη Γαλλία, στην οποία ζουν πέντε εκατομμύρια μουσουλμάνοι, να δημιουργήσουμε κάτι που μπορεί να εκφράσει άμεσα την παρουσία των Μουσουλμάνων σε αυτή τη χώρα. Το Λούβρο είναι ένα πολιτικό μουσείο με την ευγενή έννοια του όρου, δηλαδή με την έννοια ότι η κοσμική δημοκρατία αναγνωρίζει όλους τους πολίτες της».

Το Λούβρο, το οποίο επισκέφτηκαν πέρυσι 8,3 εκατομμύρια άνθρωποι, έχει κάθε λόγο να υπερηφανεύεται για μια από τις καλύτερες συλλογές ισλαμικής τέχνης του κόσμου. Το μουσείο έχει στην κατοχή του πιο πολλά από 19.000 κομμάτια που προέρχονται από τον 7ο έως και τον 19ο αιώνα, στα οποία συμπεριλαμβάνονται υαλοτεχνία και κεραμική, τέχνη από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και μία από τις σημαντικότερες συλλογές χαλιών στον κόσμο.

Αλλά τα περισσότερα από αυτά τα κομμάτια βρίσκονται εδώ και είκοσι χρόνια κρυμμένα μέσα στις αποθήκες του μουσείου, στη σκιά των αριστουργημάτων του δυτικού πολιτισμού. Το 2003, όταν ο Σιράκ προσπαθούσε να απομακρύνει τη Γαλλία από τη δημόσια αντιπαράθεση για τον πόλεμο στο Ιράκ, είχε δώσει εντολή για τη δημιουργία ενός τμήματος Ισλαμικής Τέχνης και την ανέγερση μιας ειδικής πτέρυγας που θα το στέγαζε επάξια.

Στο λόγο του στο Λούβρο, ο Σαρκοζί θέλησε να εντάξει τη Γαλλία μέσα στην καρδιά των γεωπολιτικών ζητημάτων: «Η Γαλλία αποζητά την ειρήνη. Δεν θέλει τη σύγκρουση μεταξύ των πολιτισμών της ανατολής και της δύσης». Τον Γάλλο πρόεδρο συνόδευε ο Σαουδάραβας πρίγκιπας Αλ-Ουαλίντ μπιν Ταλάλ, ο σημαντικότερος χρηματοδότης του έργου. Ο Σαουδάραβας πρίγκιπας, δηλωμένος γαλλόφιλος, ιδιοκτήτης του Ξενοδοχείου George V και μείζων μέτοχος της Ντίσνεϊλαντ στο Παρίσι, έδωσε 17 εκατομμύρια ευρώ για την ανέγερση της καινούργιας πτέρυγας, τη μεγαλύτερη χρηματική συνεισφορά από ιδιώτη στο χώρο του πολιτισμού στη Γαλλία.

Η Σοφί Μακαρίου, διευθύντρια του τμήματος Ισλαμικής Τέχνης στο Λούβρο είπε ότι «οι εκθέσεις με επίκεντρο την ισλαμική τέχνη έχουν πάντα μεγάλη επιτυχία με το κοινό». Στην ερώτηση για τη χορηγία από τη Σαουδική Αραβία, όπου η αυστηρή ερμηνεία του Ισλάμ από τον Ουαχάμπι έχει κατηγορηθεί πολλές φορές για την καταστροφή πολιτιστικής κληρονομιάς, καλλιτεχνικής και θρησκευτικής, η Μακαρίου απαντά ότι: «Πρέπει να απομακρυνθούμε από στερεότυπες ιδέες. Το 2006 πήγαμε στη Σαουδική Αραβία μια έκθεση με 136 έργα, την οποία επισκέφτηκαν 400.000 επισκέπτες μέσα σε δύο μόνο μήνες».

Παράρτημα στο Αμπου Ντάμπι

Η ανέγερση της καινούργιας πτέρυγας γίνεται στο πλαίσιο της προσπάθειας του εμβληματικού μουσείου να αναπτυχθεί ως ένα ισχυρό διεθνές όνομα στον κόσμο της τέχνης. Η Γαλλία έχει υπογράψει ήδη μια συμφωνία για τα επόμενα τριάντα χρόνια για τη δημιουργία ενός παραρτήματος του Λούβρου σε ένα από τα νησιά κοντά στο Αμπου Ντάμπι το 2012. Το Αμπου Ντάμπι θα πληρώσει 400 εκατομμύρια ευρώ για το αναγνωρίσιμο και σεβαστό όνομα του Λούβρου, αλλά και για το δανεισμό εκατοντάδων έργων τέχνης που θα στεγάζονται στο κτίριο που θα φέρει την υπογραφή του Ζαν Νουβέλ. Την ίδια στιγμή, η Γαλλία προσπαθεί να εδραιωθεί ως ευρωπαϊκή πρωτεύουσα του αραβικού και ισλαμικού πολιτισμού. Το «μεγάλο έργο» του Φρανσουά Μιτεράν, το Ινστιτούτο του Αραβικού Κόσμου που προσελκύει ένα εκατομμύριο επισκέπτες το χρόνο, αναδιοργανώνεται λόγω οικονομικών προβλημάτων. Η χρηματοδότησή του είναι μοιρασμένη μεταξύ της Γαλλίας και 22 αραβικών χωρών, κάποιες από τις οποίες έχουν κατηγορηθεί ότι καθυστερούν να δώσουν το μερίδιό τους.

The Guardian, Η Καθημερινή, 18/07/2008