Αχιλλέας Δρούγκας: Σύγχρονο βλέμμα στον κλασικό κόσμο

• Αναδρομική έκθεση του Αχιλλέα Δρούγκα στην Εθνική Πινακοθήκη. Αρχές Ιουνίου η Γλυπτοθήκη θα φιλοξενήσει κοστούμια και αντικείμενα από την τελετή έναρξης της Ολυμπιάδας της Αθήνας. Ο κόσμος του ζωγράφου Αχιλλέα Δρούγκα είναι κρυστάλλινης διαύγειας, φωτεινός, ονειρικός, στον οποίο βασιλεύουν η τάξη, η ομορφιά και η γαλήνη.

«Αφροδίτη», έργο του 1993, λάδι, ιδιωτική συλλογή

Νεκρές φύσεις συνυπάρχουν με καρπούς και δροσερά φρούτα, ζωηρά άνθη, λαμπερά ή πάλλευκα νεοκλασικά σκεύη. Το υπερβατικό βασίλειο του καλλιτέχνη κατοικείται ακόμα από παραδείσια πουλιά, άγρια ζώα τοποθετημένα επιμελώς ανάμεσα σε αρχαία σπαράγματα, σπασμένους κίονες και επιγραφές, αλλά και λάμπες φθορίου, σύγχρονα αντικείμενα και καταναλωτικά αγαθά.

Μια ευκαιρία για να εισχωρήσουμε στον πάμφωτο, ψευδαισθησιακό κόσμο του είναι η αναδρομική του έκθεση στην Εθνική Πινακοθήκη, που εγκαινιάζει απόψε στις 8 μ.μ. ο υπουργός Πολιτισμού Αντώνης Σαμαράς. Περισσότερα από 140 έργα, ανάμεσά τους και χαρακτικά από την πρώτη καλλιτεχνική του περίοδο, συνθέτουν την έκθεση που σχεδίασαν η επιμελήτρια της Εθνικής Πινακοθήκης Μαρία Κατσανάκη και ο σκηνογράφος Γιάννης Μετζικώφ.

Ο σουρεαλισμός, η αγγλική εκδοχή της ποπ αρτ, ο φωτορεαλισμός της δεκαετίας του '70 μοιάζουν να είναι οι πρώτες καλλιτεχνικές αναφορές στο έργο του Αχιλλέα Δρούγκα. Σύντομα, όμως, απομακρύνθηκε από τους κανόνες και τις αναζητήσεις των εικαστικών κινημάτων της εποχής του προκειμένου να αναπτύξει μια ιδιόμορφη προσωπική γραφή.

Τι κράτησε τελικά ο Ελληνας ζωγράφος από τα διεθνή ρεύματα; αναρωτήθηκε χθες η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, Μαρίνα Λαμπράκη - Πλάκα. Η ποπ αρτ τού έδωσε την ελευθερία να συμπαραθέτει συχνά με ειρωνικό τρόπο σύγχρονα αντικείμενα πλάι σε βιβλικά θέματα ή ακόμα να εισάγει πραγματικά αντικείμενα μέσα στη ζωγραφική σύνθεση, δημιουργώντας μια διεγερτική αμφισημία», απάντησε. Και αναφέρθηκε εκτενώς στον τρόπο με τον οποίο ο Αχιλλέας Δρούγκας ενσωματώνει στο έργο του τα κλασικιστικά στοιχεία, τους αρχαίους μύθους και το ελληνικό φως. «Είναι ένα φως αιθέριο, πνευματικό, που διαχέεται και τυλίγει σε ένα αβρό μαγνάδι τα αντικείμενα αποκλείοντας τις σκιές».

Ο ζωγράφος πήρε τον λόγο για να πει ότι θέλησε απλώς να αφήσει τον εαυτό του ελεύθερο να χαρεί το χρώμα, το σχήμα και να προσπαθήσει να παρασύρει τους θεατές μαζί του. Σε όσους αναρωτιούνται πώς η Εθνική Πινακοθήκη φιλοξενεί αναδρομική έκθεση του Αχιλλέα Δρούγκα ενώ ο ζωγράφος είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος, η Μαρίνα Λαμπράκη - Πλάκα απάντησε ότι η απόφαση για την έκθεση είχε ληφθεί πριν από την εκλογή του στο Δ.Σ.

• Τι θα δούμε τα επόμενα δύο χρόνια στην Πινακοθήκη και στη Γλυπτοθήκη;

Γλυπτοθήκη: στις αρχές Ιουνίου θα φιλοξενήσει έκθεση με κοστούμια και αντικείμενα από την Τελετή Εναρξης της Ολυμπιάδας της Αθήνας του Δημήτρη Παπαϊωάννου. Θα ακολουθήσει έκθεση με τα χάλκινα γλυπτά του Χρήστου Καπράλου.

Πινακοθήκη: έχει ήδη σχεδιαστεί και ο εκθεσιακός προγραμματισμός της μέχρι και το 2011. Στις 28 Σεπτεμβρίου θα εγκαινιαστεί η έκθεση «Οταν η Ελλάδα έγινε μόδα. Η γέννηση του νεοκλασικισμού στη Γαλλία του 18ου αιώνα» (έπιπλα, αντικείμενα, ταπισερί) σε συνεργασία με το Μουσείο του Λούβρου.

Για τις αρχές του 2010 έχει προγραμματιστεί η έκθεση με σχέδια και μακέτες από την ελληνική περίοδο του Γερμανού αρχιτέκτονα Ερνέστου Τσίλερ και τον Φεβρουάριο της ίδιας χρονιάς μεγάλη έκθεση με σχέδια των κορυφαίων σύγχρονων αρχιτεκτόνων της Ισπανίας. Τον Οκτώβριο του 2010 το γαλλικό μουσείο «Petit Palais» και η Πινακοθήκη θα παρουσιάσουν την έκθεση «Παρίσι - 1900. Αρ Νουβό και Μοντερνισμός» με έργα τέχνης (Σεζάν κ.ά.) και αντικείμενα. Την άνοιξη του 2011 αναμένεται έκθεση με έργα από την οικογένεια καλλιτεχνών Αλταμούρα και στο τέλος της χρονιάς εντυπωσιακή έκθεση με καλλιτεχνικούς θησαυρούς από το γαλλικό Μουσείο Ορσέ.

Τέλος, με κανονικούς ρυθμούς προχωράει το σχέδιο για την επέκταση της Εθνικής Πινακοθήκης με την προσθήκη 6.000 τ.μ. στο ήδη υπάρχον κτίριο. Το έργο, κόστους 40 εκα. ευρώ, εντάχθηκε στο αναπτυξιακό πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ΕΣΠΑ, έχουν ήδη δεσμευτεί 30 εκατ. ευρώ και αναζητούνται από άλλες πηγές 10 εκατ. ευρώ. Εντός των ημερών γίνεται η προκήρυξη για τον εργολάβο, ο οποίος θα ξεκινήσει τις εργασίες στο κτίριο την επόμενη χρονιά. Για την ολοκλήρωση της επέκτασης απαιτούνται δύο με τρία χρόνια. *

• Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΡΟΥΖΑΚΗ, Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 29 Απριλίου 2009

ΕΘΝΙΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ: Αναδρομική Αχιλλέα Δρούγκα

Αντιπροσωπευτικές δημιουργίες (140 έργα) της 40χρονης εικαστικής πορείας του Αχιλλέα Δρούγκα, περιλαμβάνει η έκθεση που εγκαινιάζεται σήμερα (8μμ), στην Εθνική Πινακοθήκη. Πρόκειται για αναδρομική παρουσίαση, που ξεκινά με χαρακτικά της δεκαετίας του '70 και φτάνει στις μέρες μας, με πρόσφατη ζωγραφική. Οπως ανέφερε στη χτεσινή συνέντευξη Τύπου η διευθύντρια της Πινακοθήκης Μαρίνα Λαμπράκη - Πλάκα, «η ζωγραφική του Αχιλλέα Δρούγκα ταιριάζει στη φύση και το ελληνικό φως. Η καθαρότητα των χρωμάτων δίνει διαύγεια στα έργα του. Στη ζωγραφική του υπάρχει ένας διαρκής διάλογος του παρελθόντος με το παρόν. Μια συνομιλία με το παρόν, που ζωντανεύει την αρχαιότητα». «Στην παρουσίαση των έργων», σημείωσε η επιμελήτρια της έκθεσης Μαρία Κατσανάκη, «ακολουθήσαμε όσο μπορούσαμε ένα χρονικό νήμα, αλλά τελικά τα έργα ομαδοποιούνται με βάση το θέμα τους: νεκρές φύσεις, πορτρέτα, μυθολογικά θέματα, συνθέσεις εμπνευσμένες από την Αθήνα κ.ά.». Την έκθεση (διάρκεια έως τις 31/8), συνοδεύει καλαίσθητος κατάλογος.

Η ζωγραφική του Αχιλλέα Δρούγκα

Ο Αχιλλέας Δρούγκας φαίνεται να συμμερίζεται την άποψη που διατύπωσε ο Λεόν Μπατίστα Αλμπέρτι στην πραγματεία του Περί Ζωγραφικής το 1435: «Η ζωγραφική είναι ένα ανοιχτό παράθυρο στον κόσμο». Συχνά μάλιστα ο νεότερος καλλιτέχνης ζωγραφίζει ψευδαισθησιακά και το ίδιο το κάδρο ή τοποθετεί πετάσματα και κουρτίνες που κάνουν ακόμη πιο αληθοφανές το θέαμα που μας αποκαλύπτεται πίσω από το πλαίσιο. Νεκρές φύσεις με ολόδροσα φυτά και άνθη, φρούτα και καρποί μέσα σε διάφανα, στίλβοντα ή λευκά νεοκλασικά σκεύη, παραδείσια πουλιά και άγρια ζώα απεικονίζονται με αμίμητη τεχνική τελειότητα που τους χαρίζει μια υπερβατική παρουσία, μια αίσθηση αιωνιότητας. Από το τέλος της δεκαετίας του ΄80 ο ζωγράφος ανακαλύπτει τη γοητεία του αρχαίου κόσμου, που έκτοτε συγκατοικεί στις συνθέσεις του με στοιχεία και μορφές της σύγχρονης ζωής. Η συμπαράθεση αυτή, άλλοτε ειρηνική, άλλοτε ειρωνική, φορτίζει την εικόνα με αλληγορικό ή μεταφορικό νόημα.

Τι κράτησε τελικά ο έλληνας ζωγράφος από τα ρεύματα που κυριαρχούσαν στο διεθνές καλλιτεχνικό προσκήνιο γύρω στη δεκαετία του ΄70, όταν διαμόρφωνε το προσωπικό του ύφος; Η ποπ αρτ του έδωσε την ελευθερία να συμπαραθέτει συχνά με ειρωνικό τρόπο σύγχρονα καταναλωτικά αντικείμενα πλάι σε αρχαία ή βιβλικά θέματα ή ακόμη να εισάγει πραγματικά αντικείμενα μέσα στη ζωγραφική σύνθεση, δημιουργώντας έτσι μια διεγερτική αμφισημία. Ο φωτορεαλισμός (hyper-realism) εξάλλου τον ενθάρρυνε να ζωγραφίζει τα αντικείμενα με αληθοφάνεια, που δεν στηρίζεται ωστόσο αποκλειστικά στη φωτογραφία, γιατί ο Δρούγκας μελετά τη σύνθεσή του εκ του φυσικού, ρυθμίζοντας με το βλέμμα και το πνεύμα αυτό που επιθυμεί να δηλώσει, να απορρίψει ή να υποδηλώσει στις εικόνες του.

Οι συνθέσεις του Αχιλλέα Δρούγκα είναι κλασικές. Ο ζωγράφος σκηνοθετεί τα μοτίβα του με ζυγισμένη και ελεγχόμενη ακρίβεια. Η ζωγραφική διαδικασία είναι αργή, ενσωματώνει τη διάρκεια μέσα στην ίδια την ποιητική τού έργου. Ολα στις συνθέσεις του Δρούγκα είναι τελεσίδικα όπως στη χαρακτική, την άλλη τέχνη που σπούδασε και θεραπεύει ο καλλιτέχνης. Εκεί το καλέμι «πληγώνει», χαράζει το υλικό χωρίς περιθώριο μεταμέλειας. Η αβρή κίνηση των λεπτών πινέλων που χρησιμοποιεί ο ζωγράφος ψηλαφεί τις αδιόρατες διακυμάνσεις του φωτός πάνω στην επιφάνεια των αντικειμένων εναλλάσσοντας την υφή τους, παράγοντας ποικίλους «ήχους» και ρυθμούς, που βιώνονται από το βλέμμα του θεατή καθώς εξερευνά την εικόνα. Το φως κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο στη ζωγραφική του Αχιλλέα Δρούγκα. Είναι ένα φως αιθέριο, πνευματικό, ένα φως που διαχέεται και τυλίγει σ΄ ένα αβρό μαγνάδι τα αντικείμενα αποκλείοντας τις έντονες σκιές. Μέσα σ΄ αυτό το έκπλαγο φως, τα πράγματα, τα σχήματα, τα χρώματα αποκτούν την πλατωνική τους καθαρότητα. Ο Δρούγκας δεν νοθεύει ποτέ το χρώμα με αναμείξεις, δεν χρησιμοποιεί ποτέ το κιαροσκούρο. Για αυτό είναι λάθος να παραλληλίζεται με τον άρχοντα του κιαροσκούρο, τον Καραβάτζιο. Το φως του είναι ελληνικό στην πιο πνευματική του υπόσταση. Είναι το φως που ύμνησαν οι ελληνολάτρες ποιητές: ο Σολωμός, ο Σικελιανός, ο Ελύτης. Η ζωγραφική του Δρούγκα μάς αποκαλύπτει έναν κόσμο διαυγή, αιχμηρό και πάμφωτο, έναν ιδανικό τόπο όπου βασιλεύει η σιωπή, η γαλήνη, η ενατένιση.

Από την αρχή της δεκαετίας του ΄90 ένα θέμα που έμελλε να έχει διάρκεια στη ζωγραφική του καλλιτέχνη κάνει την εμφάνισή του: η απολιθωμένη λευκή νεκρή φύση, όπου όμως εισάγεται πάντα ένα χρωματικό σήμα ζωής. Αυτές οι νεκρές φύσεις είναι σαν να κρατούν κρυμμένο το νόημα της ζωγραφικής του καλλιτέχνη. Συμβολίζουν τον ακίνητο χρόνο, τη ζωή που γίνεται μνήμη, τον χρόνο που παύει να ρέει και μεταστοιχειώνεται σε αιωνιότητα. Αυτή ακριβώς είναι η πεμπτουσία της τέχνης του Δρούγκα. Αντικείμενα και μορφές αποσπώνται από την οικεία καθημερινότητά τους και μ΄ ένα μαγικό άγγιγμα του χρωστήρα μεταμορφώνονται, χάνουν τον επεισοδιακό τους χαρακτήρα, μνημειώνονται και μεταβάλλονται σε υπερχρονικά σύμβολα μιας άλλης πραγματικότητας. Η τέχνη του Αχιλλέα Δρούγκα στο βάθος της είναι ένας διαλογισμός πάνω στον χρόνο, στη φθορά και στην υπέρβασή της μέσα από τη δημιουργία, μέσα από την ομορφιά.

Η ομορφιά ως έννοια, ως λέξη, μοιάζει σήμερα αναχρονιστική, ξεπερασμένη. Ο καλλιτέχνης που τολμά να την υπηρετήσει κινδυνεύει να κατηγορηθεί ως ακαδημαϊκός και να απορριφθεί από το σύστημα. Χρειάζεται να διαθέτει θάρρος και αντοχή. Ο Αχιλλέας Δρούγκας πορεύτηκε αταλάντευτα στην οδό που είχε χαράξει αψηφώντας τις σειρήνες. Το κοινό του, οι οπαδοί του καλύτερα, όχι μόνο στη χώρα μας αλλά και πέρα απ΄ τον Ατλαντικό, τον ακολούθησαν με προσήλωση και πίστη.

Η κυρία Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα είναι καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης, διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης.

• της ΜΑΡΙΝΑΣ ΛΑΜΠΡΑΚΗ-ΠΛΑΚΑ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Κυριακή 26 Απριλίου 2009