Ανθρωπόμορφοι άνεμοι στη θέση των αγίων

Αναδρομική έκθεση Δημήτρη Μυταρά

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΡΟΥΖΑΚΗ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 16/10/2008

Είναι τουλάχιστον ευχάριστο να διαπιστώνεις τη δυναμική και το σφρίγος της νέας ζωγραφικής δουλειάς ενός καταξιωμένου δημιουργού, δασκάλου και εσχάτως ακαδημαϊκού. Τα καινούργια έργα του Δημήτρη Μυταρά, ενταγμένα στην έκθεση «Ιστορώντας Μορφές» στο «Ιδρυμα Εικαστικών Τεχνών & Μουσικής» Β. και Μ. Θεοχαράκη (Βασ. Σοφίας 9 και Μέρλιν), όπως το «μπλέ» και το «κίτρινο» αυτοκίνητο, μοιάζουν να φτιάχτηκαν με την ορμή ενός ώριμου ζωγράφου που διατηρεί, όμως, άριστη σχέση με τη δημιουργικότητα.

Το εκκλησάκι (αριστερά) που ιστόρησε ο Μυταράς (πάνω), δεν έχει αγίους. Κι όμως, το θεωρεί «μια προσευχή» που πάντα χρωστούσε

Καθαρά χρώματα -κίτρινο, κόκκινο, μπλε- αποδίδουν με άμεσες, βίαιες κινήσεις την ένταση και τη συγκίνηση της στιγμής. «Τα παλιά παρατημένα αυτοκίνητα γίνονται για μία ακόμη φορά το πρόσχημα», όπως σημειώνεται, «να ζωγραφίσει, αυτή τη φορά θαρρείς με μεγαλύτερη ελευθερία, βυθίζοντας την εμπειρία του στην αθωότητα της ενστικτώδους καλλιτεχνικής έκφρασης».

Η έκθεση περιλαμβάνει αντιπροσωπευτικά έργα μνημειακών διαστάσεων του ζωγράφου από το 1964 μέχρι σήμερα, επικεντρωμένα σε σημαντικές πτυχές της ζωγραφικής του περιπέτειας. Η πιο εντυπωσιακή στιγμή της έκθεσης είναι αναμφισβήτητα η συνάντηση των επισκεπτών με την εγκατάσταση «Παναγία η Καταφυγιώτισσα». Ο ζωγράφος κατασκεύασε στον εκθεσιακό χώρο το εκκλησάκι, που βρίσκεται στο 58ο χιλιόμετρο Αθηνών-Σουνίου στην Παλαιά Φώκαια. Αν και έχει τις ίδιες διαστάσεις με το πραγματικό, στο εσωτερικό του δεν υπάρχουν άγιοι, ούτε καν οι παραστάσεις της «Σταύρωσης» και της «Ανάστασης». Κυρίως μορφές που ίπτανται με ή χωρίς φτερά ανάμεσα σε πουλιά και φυτά. «Το εκκλησάκι αυτό είναι μια προσευχή που πάντα χρωστούσα. Οταν σταθείς εκεί, θα αισθανθείς την επαφή του Θεού καθώς φυσούν οι άνεμοι», λέει ο Δημήτρης Μυταράς, ενώ ο ιστορικός τέχνης και επιμελητής της έκθεσης Τάκης Μαυρωτάς αναφέρεται στους ανθρωπόμορφους ανέμους που μεταφέρουν την αίσθηση του θείου. «Η ιστόρησή του είναι ιδιότυπη, αφού ο ίδιος ζωγραφίζει με το γνώριμο εξπρεσιονιστικό του ύφος μόνο δύο εικόνες στο τέμπλο, του Χριστού στη δεξιά πλευρά και της Παναγίας στην αριστερή, αγκαλιασμένους από φτερωτές ανθρώπινες μορφές».

Επιπλέον, οι επισκέπτες της έκθεσης μπορούν να έχουν μερικές δυνατές ζωγραφικές στιγμές από την εποχή που είχε συνεπάρει τον ζωγράφο η ομορφιά της ταχύτητας με τους μοτοσικλετιστές και τις μοτοσικλέτες. Πρόσφατα επέστρεψε στο ίδιο θέμα για να το αποδώσει, όμως, μέσα από μια επιθετική και συνάμα ελλειπτική γραφή. Από την έκθεση δεν θα μπορούσε να λείπει κι ένα ακόμα αγαπημένο του θέμα, οι γυναικείες φιγούρες, άλλοτε με σχεδιαστική λιτότητα, έντονα χρώματα και άλλοτε με λαϊκό ή σκωπτικό χαρακτήρα.

Στη χθεσινή παρουσίαση της έκθεσης -εγκαινιάζεται σήμερα το βράδυ στις 20.00- δίπλα στον ζωγράφο βρέθηκαν και μίλησαν ο επιμελητής της έκθεσης Τάκης Μαυρωτάς, οι ποιητές Γιάννης Κοντός και Γιώργος Χρονάς (ως υπεύθυνος των εκδόσεων «Ιανός», που εξέδωσε και τον καλαίσθητο κατάλογο της έκθεσης) και ο διευθυντής του Ιδρύματος Εικαστικών Τεχνών & Μουσικής Β. και Μ. Θεοχαράκη, Χρήστος Καρράς. Ο ζωγράφος πήρε τον λόγο για να πει ότι κάθε φορά που εκθέτει, νιώθει το ίδιο αίσθημα αμφιβολίας για το αν η ζωγραφική του ενδιαφέρει, τελικά, τον κόσμο. «Αν κάποιο έργο δεν αρέσει, φταίει ή το έργο ή εκείνος που το βλέπει», κατέληξε με χιουμοριστική διάθεση. *

ΤΟ ΜΑΤΙ ΤΟΥ ΖΩΓΡΑΦΟΥ

Το τέρας της θεαματικότητας

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΥΤΑΡΑ*

Βρισκόμουν στην Πράγα μαζί με χιλιάδες Ελληνες που ανακάλυψαν πρόσφατα την υπέροχη αυτή πόλη. Στο αεροδρόμιο μας υποδέχτηκε μια τεράστια επιγραφή: «Καλώς ήλθατε στη χώρα του Κάφκα, του Σμέτανα, του Κούντερα». Πρόκειται βέβαια για εκπροσώπους του τσεχικού πολιτισμού. Μια χώρα που πέρασε τα τελευταία χίλια χρόνια διά πυρός και σιδήρου, που σκλαβώθηκε, που καταστράφηκε, που ερημώθηκε, μας υποδέχεται με προμετωπίδα τον πολιτισμό της. Η πόλη, άριστα διατηρημένη. Παλιά κάστρα, εκκλησίες, αρχοντικά, ένα πραγματικό μουσείο αρχιτεκτονικής του παλιού καιρού. Το βράδυ στην τηλεόραση με εντυπωσίασε ένα κανάλι γαλλικής προέλευσης, ονόματι «Mezzo», υψηλού πολιτιστικού επιπέδου: κονσέρτα, συναυλίες ιστορικές, σύγχρονες χορευτικές ομάδες, ντοκιμαντέρ από παλιούς και νέους καλλιτέχνες κι ένα σωρό άλλα που θεώρησα καταπληκτικά και απρόσιτα για τη χώρα μας -υποτίθεται «λίκνο του πολιτισμού».

«Μην περιμένεις να έχει θεαματικότητα στα ραδιοτηλεοπτικά», μου εδήλωσε ενημερωμένος φίλος. Επομένως, δεν πρόκειται να έχει έσοδα από διαφημίσεις ούτε και υποστήριξη από πουθενά! Και δεν μου λες, φίλε: Εχουν έσοδα τα πανεπιστήμια και τα σχολεία; Εχουν έσοδα τα κρατικά θέατρα που ανεβάζουν Στρίντμπεργκ, Σίλερ ή άλλους μεγάλους και δύσκολους συγγραφείς; Εχουν έσοδα οι κρατικές ορχήστρες όταν παίζουν ξένους κλασικούς ή Ελληνες μουσικούς; Ολοι έχουν μάθει να παίζουν σκουπίδια στον ένδοξο ελληνικό λαό, που δεν έμαθε ποτέ να χαίρεται κάτι σημαντικό. Που έχει μάθει να συγχέει τη μουσική με το θόρυβο σκυλάδικου και το καλό θέατρο με τα σίριαλ της δακρύβρεχτης μετριότητας.

Ξέρω ότι μια εκπομπή υψηλού πολιτιστικού επιπέδου δεν θα έχει θεαματικότητα. Αλλά πρέπει να υπάρχουν κορυφές, να αισθανόμαστε ότι υπάρχει όραμα που σηματοδοτεί κάποιους υψηλούς στόχους. Δεν θα έχει θεαματικότητα τώρα, αλλά σε πέντε χρόνια θα έχει και σε δέκα θα έχει φτιάξει ένα κοινό που δεν του δώσαμε ώς τώρα την ευκαιρία για κάτι σωστό. Ολοι ξέρουν ότι υπάρχει Σολωμός, Κάλβος, Ελύτης, Σεφέρης, έστω κι αν ένας στους χίλιους τούς έχει διαβάσει. Εχουμε ακούσει για τον Σκαλκώτα και τον Ξενάκη και ίσως κανείς δεν τους έχει ακούσει. Το υπουργείο Πολιτισμού μπορεί να διεκδικήσει αυτό το δικαίωμα για λογαριασμό του λαού μας.

* Ζωγράφος και ακαδημαϊκός

[Ελευθεροτυπία 2, 21/06/2008]