Σαράντα χρόνια Ελλάδα καρέ - καρέ

Ερασιτέχνης φωτογράφος που πειραματίστηκε με την κάμερα από τις αρχές του 1930 και ξεκίνησε την πορεία του από το αλβανικό μέτωπο για να κατακτήσει επάξια τη θέση του ανάμεσα στους σημαντικότερους εκπροσώπους της ελληνικής φωτογραφίας. Ο Δημήτρης Χαρισιάδης, κατέγραψε πολύπλευρα την εποχή του κι άφησε πίσω του πολύτιμο υλικό που αριθμεί 120.000 αρνητικά. Ο ίδιος είχε επιλέξει και ταξινομήσει περίπου 4.500 που θεωρούσε τις πιο καλλιτεχνικές – αντιπροσωπευτικές φωτογραφίες της δουλειάς του. Από αυτές περίπου 220 από το 1935 έως το 1975 παρουσιάζονται στην έκθεση του Μουσείου Μπενάκη σε επιμέλεια Γεωργίας Ισμιρίδου.

Η διοργάνωση χωρίζεται σε δέκα ενότητες, με αφετηρία τα «Πρώτα βήματα». Ακολουθεί η «Δεκαετία του ‘40» όπου ο Δ. Χαρισιάδης καταγράφει τις δύσκολες συνθήκες ζωής κατά την Κατοχή και λίγο αργότερα ως ανταποκριτής του Ευρωπαϊκού Τύπου φωτογραφίζει τα «Δεκεμβριανά». Οι ενότητες «Υπαιθρος ζωή», «Στιγμιότυπα κοινωνικής ζωής» περικλείουν φωτογραφίες από τοπία και ανθρώπους της υπαίθρου με την πατίνα του χρόνου και σκηνές από την καθημερινή ζωή της πόλης, ενώ στις «Σκηνές Θεάτρου» πρόσωπα και παραστάσεις εναλλάσσονται, καθώς ο Δ. Χαρισιάδης υπήρξε φωτογράφος του Εθνικού Θεάτρου και απαθανάτισε πολύτιμο υλικό για την ιστορία του. Γόνος αστικής οικογένειας από την Καβάλα, με σπουδές Χημείας στη Λοζάνη, γλωσσομαθής και ανήσυχος, ο Δημήτρης Χαρισιάσης (1911 – 1993) ασχολήθηκε από νωρίς με τη φωτογραφία, που τελικά τον κέρδισε ολοκληρωτικά.

Οπως γράφει στο κείμενο του καταλόγου της έκθεσης η Αλεξάνδρα Μόσχοβη: «Εραστής “του καλού και της φύσεως”, όπως άλλωστε και οι περισσότεροι σύγχρονοί του ερασιτέχνες φωτογράφοι, στην πλειονότητά τους μέλη περιηγητικών συλλόγων που δύο δεκαετίες μετά θα συνασπίσουν τις καλλιτεχνικές τους επιδιώξεις υπό τη σκέπη της Ελληνικής Φωτογραφικής Εταιρίας, ο Χαρισιάδης αρχικά ασχολείται με την ενθυμηματική λειτουργία της φωτογραφίας. Είναι η περίοδος που η φωτογραφία κερδίζει έδαφος ως προσφιλής δημιουργική ενασχόληση των εύπορων τάξεων, επιβεβαιώνοντας ταυτόχρονα την κοινωνική τους θέση, αλλά το επάγγελμα του φωτογράφου δεν χαίρει ακόμη της κοινωνικής εκτίμησης που αρμόζει σε έναν μεγαλοαστό».

• Πολύπλευρη δραστηριότητα

Από το 1956 έως το 1985 διατηρούσε με το συνεργάτη του Διονύση Ταμαρέση το πρακτορείο «Δ.Α. Χαρισιάδης» φωτογραφίζοντας διαφορετικούς τομείς, από αρχαιολογικούς χώρους και την εκβιομηχάνιση της χώρας μέχρι την εξέλιξη της σύγχρονης αρχιτεκτονικής και την ανάπτυξη της ναυτιλίας. Τα φωτογραφικά του καρέ περιλαμβάνονται στις ενότητες της έκθεσης: «Αρχαιότητες», «Τοπίο», «Αρχιτεκτονική», «Βιομηχανία», «Ναυπηγεία». Αξίζει να σημειωθεί ότι την κάθε ενότητα προλογίζει εισαγωγικό κείμενο ειδικού συνεργάτη.

Την έκθεση θα συνοδεύει κατάλογος, ο οποίος θα χωρίζεται σε δέκα θεματικές ενότητες, αντιπροσωπευτικές του έργου του Δημήτρη Χαρισιάδη. Αξιόλογοι συνεργάτες γράφουν τα κείμενα των μεγεθυσμένων φωτογραφιών, με στόχο η παρουσίαση του υλικού ν’ αποτελέσει σταθμό στα ελληνικά φωτογραφικά δρώμενα και στη φωτογραφική βιβλιογραφία.

INFO
• Πού: Μουσείο Μπενάκη, κτίριο οδού Πειραιώς

• Πότε: 17 Φεβρουαρίου – 19 Απριλίου 2009

• ΤΖΕΒΕΛΕΚΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, Ελεύθερος Τύπος, Κυριακή, 08.02.09

Δημήτρης Χαρισιάδης: Ο μοντέρνος του παρελθόντος

Σκηνές της υπαίθρου, πιτσιρίκια σε σχολεία και συσσίτια, εικόνες μεταπολεμικής ανασυγκρότησης, ρεπορτάζ, στιγμιότυπα δρόμου, θέατρο, αρχιτεκτονική, τοπίο. Ο,τι κι αν φωτογράφισε ο Δημήτρης Χαρισιάδης (1911-1993) ήταν διαυγές και αισιόδοξο. Αψογης τεχνικής και σύνθεσης. Για πολλούς υπήρξε ο συνεπέστερος του μοντερνισμού στην ελληνική φωτογραφία. Παρ' όλα αυτά, είναι σχετικά άγνωστος, δεδομένου ότι ποτέ δεν είχε παρουσιαστεί μια ολοκληρωμένη, αναδρομική έκθεσή του. Την παράλειψη αυτή αποκαθιστά σε λίγες μέρες το Μουσείο Μπενάκη (18/2-19/4).

Εστιάζοντας στη ζωή του Χαρισιάδη, γιου οικογένειας καπνεμπόρων από την Καβάλα, παρατηρείς ότι είναι συνυφασμένη με την τέχνη του. Η οικονομική ευμάρεια του επιτρέπει πολύπλευρη παιδεία και ακριβό εξοπλισμό. Το πρώτο φωτογραφικό εργαστήρι ο 16χρονος Δημήτρης το στήνει στην ταράτσα του σπιτιού στην Αθήνα, την πόλη όπου μετακομίζουν για να λειτουργήσει ο πατέρας του το πρώτο εργοστάσιο πλαστικών στη χώρα. Εκτοτε δεν αφήνει τη μηχανή από τα χέρια του. Πιθανότατα είναι ο μόνος φωτογράφος της γενιάς του με τέτοιου βαθμού θεωρητική και τεχνολογική ενημέρωση. Με τις εικόνες, την αρθρογραφία και τις διαλέξεις του, υπερασπίζεται την αυτονομία της «απλής» και «ανόθευτης» φωτογραφίας από τη ζωγραφική, πράγμα καθόλου αυτονόητο στις μέρες του.

• Από την Κατοχή στο ΜΟΜΑ

Είναι επίσης ο μόνος από την πρωτοπόρα αθηναϊκή τετράδα της εποχής -Μελετζής, Μπαλάφας, Παπαϊωάννου, Χαρισιάδης- που αναπτύσσει ταυτόχρονα με την καλλιτεχνική και μια παραγωγικότατη επαγγελματική καριέρα. Το «Φωτογραφικόν Πρακτορείον "Δ. Α. Χαρισιάδης"» (1956-1999) δέχεται παραγγελίες από πολλούς και σημαντικούς οργανισμούς στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και με τεράστια γκάμα αντικειμένων: από θεατρική, βιομηχανική, αρχιτεκτονική, τοπίο, καθημερινότητα, επικαιρότητα, μέχρι αρχαιολογική φωτογραφία. Συνεργάζεται μεταξύ άλλων με το Associated Press, το «Life» και το ABS, ενώ η γνωριμία του με την Ελένη Βλάχου, συνιδρύτρια της Ελληνικής Φωτογραφικής Εταιρείας, εξελίσσεται και σε επαγγελματική.

Η μεγαλύτερη ωστόσο καλλιτεχνική αναγνώριση έρχεται με τη συμμετοχή στην σπουδαιότερη διεθνή μεταπολεμική έκθεση φωτογραφίας: «Οικογένεια του Ανθρώπου», ΜΟΜΑ, 1955. Είναι ο μοναδικός Ελληνας που συμπεριλαμβάνεται σε αυτή την έκθεση-ορόσημο του φωτογραφικού ανθρωπισμού. «Γλαφυρό ελληνοκεντρικό» και «απολιτικό», ωστόσο χαρακτηρίζει η ιστορικός της φωτογραφίας Αλεξάνδρα Μόσχοβη, τον ανθρωπισμό των φωτογραφιών που ο Χαρισιάδης επέλεγε να στείλει στις διεθνείς διοργανώσεις. Στο κείμενό της στον κατάλογο της έκθεσης, καταθέτει μια ενδιαφέρουσα αισθητική ανάλυση του έργου του. Περνά από τη φυσιολατρική προσέγγιση της πρώιμης δουλειάς του στη λογοκριμένη δημοσιογραφική κάλυψη του Αλβανικού Μετώπου και από την αποστασιοποιημένη περιγραφή του κατοχικού λιμού στη δραματουργία των εικόνων του Εμφυλίου «που ακολουθεί συγκεκριμένες ιδεολογικές πεποιθήσεις», για να σταθεί στη φωτογραφία δρόμου και να καταλήξει στον εξπρεσιονισμό που ο φωτογράφος ασπάστηκε το '60.

Η Γεωργία Ιμσιρίδου, επιμελήτρια της έκθεσης, δηλώνει εντυπωσιασμένη από την τάξη με την οποία είχε αρχειοθετήσει το έργο του ο Χαρισιάδης. Σχολαστικότητα που μοιάζει να αντανακλά την καθαρότητα των συνθέσεών του. Σκεφτείτε ότι μιλάμε για 120.000 αρνητικά, που οδήγησαν στο χωρισμό της έκθεσης σε 10 ενότητες. Τις ίδιες ακολουθεί και ο κατάλογος των 350 σελίδων.

• Της ΕΙΡΗΝΗΣ ΚΟΝΤΟΓΕΩΡΓΙΟΥ, ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / 7 - 08/02/2009

Μια Ελλάδα σε άσπρο-μαύρο. Έκθεση του μεγαλύτερου αρχείου (Δ. Χαρισιάδη) του Μουσείου Μπενάκη

Από τις προετοιμασίες πριν από τις μάχες στο αλβανικό μέτωπο έως τις σκηνές της καθημερινής ζωής των στρατιωτών. Από τα πεινασμένα παιδιά στους δρόμους της Αθήνας μέχρι τους πρόσφυγες του Εμφυλίου. Και από τις πρώτες φωτογραφίες του εργοστασίου τσιμέντων Τιτάν έως τις χωριατοπούλες της Ηπείρου και τις μαντιλοφορεμένες της Καλύμνου, η Ελλάδα του 20ού αιώνα «αποκαλύπτεται».

Αφορμή, 220 ασπρόμαυρες φωτογραφίες του Δημήτρη Χαρισιάδη, ένας από τους αυτοδίδακτους Έλληνες δημιουργούς που σφράγισαν τον αιώνα που έφυγε, στην πρώτη αναδρομική παρουσίαση της δουλειάς του, στο Μουσείο Μπενάκη, όπου ανήκει και το αρχείο του.

Πώς να διαλέξει όμως κάποιος από 120.000 αρνητικά- το αρχείο του Δημήτρη Χαρισιάδη είναι το μεγαλύτερο της συλλογής του Μουσείου Μπενάκη (αποτελεί το 1/6); «Δεν ήταν διόλου εύκολη δουλειά, αν και περιορίσαμε την επιλογή μας ανάμεσα σε 4.500 φωτογραφίες που είχε ο ίδιος επιλέξει και τις θεωρούσε αντιπροσωπευτικές», εξηγεί στα «ΝΕΑ» η επιμελήτρια της έκθεσης, Γεωργία Ιμσιρίδου. Οι 220 που θα εκτεθούν στο κτίριο της οδού Πειραιώς έχουν διαιρεθεί σε δέκα ενότητες για να παρουσιάσουν «τον εραστή του καλού και της φύσεως». Οι δύο πρώτες ακολουθούν χρονολογική πορεία και παρουσιάζουν τον ενθουσιώδη ερασιτέχνη (και πειραματιστή) του ΄30, που απαθανατίζει σκιέρ στον Παρνασσό και παιχνιδιάρικα έντομα, αλλά και τον επαγγελματία φωτογράφο του αλβανικού μετώπου, στις λογοκριμένες λήψεις του οποίου ο πόλεμος παρουσιάζεται σαν «μια

ΙΝFΟ: Έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου), από 10 Φεβρουαρίου έως 19 Απριλίου.

επίπονη, αλλά σχετικά αναίμακτη εκστρατεία», όπως σημειώνει στον κατάλογο η ιστορικός τέχνης, Αλεξάνδρα Μόσχοβη. Οι υπόλοιπες οκτώ εστιάζουν στα καρέ του παρατηρητικού, ποιητικού και ποιοτικού δημιουργού, που έχουν ως θέμα τη ζωή στην ύπαιθρο (έγιναν πολλές φορές αφίσες του ΕΟΤ), την κοινωνική ζωή, το θέατρο, τις αρχαιότητες, το τοπίο, την εξάπλωση της σύγχρονης αρχιτεκτονικής, την εκβιομηχάνιση- από τα υδροηλεκτρικά έργα στον Λούρο έως το εργοστάσιο ζάχαρης στη Βέροια- και τη ναυτιλία, δείχνοντας πως χειριζόταν τον φακό όπως «ο βιρτουόζος το δοξάρι του βιολιού».

Και όλα πάντα σε άσπρο-μαύρο, καθώς ο φωτογράφος που κατάφερε να συνδυάσει «υποδειγματικά στοιχεία παράδοσης, ελληνικότητας, νεωτερισμού και προόδου» και να αναγνωριστεί διεθνώς δεν τύπωσε ούτε μία έγχρωμη εικόνα για προσωπική του χρήση, κι ας ήταν από τους πρώτους που δούλεψαν στη διαφήμιση (θεωρούσε το χρώμα «ευτελές»).

Με μια ματιά

1911. Γεννιέται στην Καβάλα, μικρότερος από έξι αδέλφια
1927. Κερδίζει βραβείο σε φωτογραφικό διαγωνισμό στη Σκωτία
1940. Επιστρατεύεται στο αλβανικό μέτωπο και αρχίζει την επαγγελματική φωτογραφία
1952. Γίνεται από τα ιδρυτικά μέλη της Ελληνικής Φωτογραφικής Εταιρείας
1955. Το Μoma της Νέας Υόρκης επιλέγει καρέ του (ανάμεσα σε 503 από όλο τον κόσμο)
1957. Συμμετέχει σε έκθεση στο Αrt Ιnstitute του Σικάγου
1950-1970. Εργάζεται για υπουργεία, τράπεζες, τον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού, το Εθνικό Θέατρο, τα Ελληνικά Ναυπηγεία και ως ανταποκριτής στο τηλεοπτικό δίκτυο CΒS
1993. Πεθαίνει στην Αθήνα

• Της Μαίρης Αδαμοπούλου, ΤΑ ΝΕΑ: Τρίτη 3 Φεβρουαρίου 2009