Φρίκη και έμπνευση στην «τρελή» ζωγραφική

Εκθεση με 96 έργα ψυχικά ασθενών, οι οποίοι υπήρξαν θύματα ευθανασίας

• Του Ηλια Mαγκλινη, Η Καθημερινή, Kυριακή, 16 Iανoυαρίου 2011

«Αυτή η κηλίδα που βλέπετε είναι η ντροπή μου, είναι το πηγαίο μου τραγούδι», έγραφε το 1929, έγκλειστος στο ψυχιατρείο του Ράιχεναου, ο Κόνσταντιν Κλέες. Σαράντα τεσσάρων χρόνων τότε, ο Κλέες υπέγραφε τα έργα ζωγραφικής που φιλοτεχνούσε εντός του ψυχιατρείου ως «αρχιφούρναρης, ζαχαροπλάστης και έμπορος αποικιακών ειδών». Ανεπιθύμητος ακόμα κι απ’ τους γονείς του, το 1912, μετά από αποτυχημένο γάμο με μια χήρα, εισάγεται σε ψυχιατρείο με «διωκτικό παραλήρημα». Λέει ότι «ακούει τη φωνή του Θεού» και επιδίδεται στην κοπροφαγία. Καταλήγει στο ψυχιατρείο του Ράιχεναου, όπου παρουσιάζει βελτίωση· επιδεικνύει μέγιστη εργατικότητα, διαβάζει Σαίξπηρ «με εμφανή ευχαρίστηση και σαφώς με κατανόηση του περιεχομένου», όπως αναφέρεται στο φάκελό του, και φιλοτεχνεί «ζωγραφιές κατατονικού χαρακτήρα». Οι ειδικοί λένε ότι τα έργα που φιλοτέχνησε τότε «θυμίζουν έργα κονστρουκτιβιστών. Σε άλλα έργα, τα ευαίσθητα αισθητικά παιχνίδια με τη διαφάνεια και την πυκνότητα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν πρόδρομοι της τέχνης της δεκαετίας του ’50, π. χ., του Αρνουλφ Ράινερ ή του Κρίστο». Στις 24 Ιουλίου του 1940, οι γιατροί αναφέρουν: «Εχει ηρεμήσει. Τον μεταφέραμε σ’ ένα άλλο ίδρυμα». Πρόκειται για το Γκράφενεκ, όπου, λίγες ημέρες αργότερα, ο Κόνσταντιν Κλέες θανατώνεται σε θάλαμο αερίων, μαζί με άλλους ψυχικά ασθενείς, στο πλαίσιο του προγράμματος ευθανασίας Τ4.

Ο Κλέες ήταν ένας από τους πολλούς ψυχικά διαταραγμένους εκείνης της εποχής, που άφησαν πίσω τους ενδιαφέρον ζωγραφικό έργο και την Πέμπτη, 20 Ιανουαρίου, στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς, θα εγκαινιαστεί μία έκθεση με έργα αυτών ακριβώς των καλλιτεχνών/τροφίμων ψυχιατρικών ασύλων, η οποία παρουσιάζεται για πρώτη φορά στη χώρα μας και φέρει τον τίτλο «Αιτία θανάτου: Ευθανασία. Εργα από τη συλλογή Prinzholn». Ενενήντα έξι έργα που προέρχονται από μια μεγάλη γερμανική συλλογή, από 18 καλλιτέχνες/ψυχικά ασθενείς, οι οποίοι, την περίοδο 1939-1944, υπήρξαν όλοι θύματα του προγράμματος ευθανασίας.

Εμπνευστής της συλλογής αυτής υπήρξε ο Hans Prinzholn (1886-1933), γιατρός αλλά και ιστορικός τέχνης, ο οποίος διέκρινε τις αισθητικές δυνατότητες που είχαν πολλά από τα έργα που φιλοτεχνούσαν νοσηλευόμενοι ασθενείς του, ενώ παράλληλα τον απασχολούσαν ζητήματα όπως οι απαρχές της καλλιτεχνικής ενόρμησης, καθώς και η «σχιζοφρενική αίσθηση της ύπαρξης», όπως αυτή αποτυπωνόταν στην εξπρεσιονιστική τέχνη της εποχής εκείνης.

Λίγο καιρό μετά τη λήξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, ο Prinzholn συγκέντρωσε έργα από διάφορες ψυχιατρικές κλινικές και δημιούργησε μία μοναδική συλλογή στη Χαϊδελβέργη. Πέρα από το ότι βοηθούσε στην επανένταξη των ψυχιατρικών ασθενών στην κοινωνία, η λεγόμενη «τρελή τέχνη» έδειξε ότι κρύβει πολλές εκπλήξεις, ανοίγοντας συνάμα νέα παράθυρα σε μια ευρύτερη μελέτη του καλλιτεχνικού φαινομένου.

«Η συλλογή αυτή αριθμεί 17.000 έργα», μας είπε ο Στέλιος Κρασανάκης, ψυχίατρος και δραματοθεραπευτής, μέλος της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας, η οποία και συνδιοργανώνει την έκθεση με το Μουσείο Μπενάκη και το Ινστιτούτο Γκαίτε. «Στην παρούσα έκθεση συμπεριλήφθηκαν τα 96 αυτά έργα, διότι όλα προέρχονται από ασθενείς που πρώτοι αυτοί δοκίμασαν τη φρίκη των θαλάμων αερίων. Δεν είναι τυχαίο το ότι ο Prinzholn υπήρξε ψυχίατρος και ταυτόχρονα ιστορικός τέχνης, οπότε είχε το μάτι για να μας εισαγάγει σε όλη αυτή την προβληματική, στη σχέση τρέλας και τέχνης. Θεωρώ επίσης ως μη τυχαίο το γεγονός ότι τα έργα αυτά εκδόθηκαν για πρώτη φορά το 1922, γνώρισαν μεγάλη επιτυχία μάλιστα, και δύο χρόνια μετά εμφανίστηκε το Σουρεαλιστικό Μανιφέστο».

Ο Στέλιος Κρασανάκης υπογραμμίζει, πάντως, ότι «η δημιουργικότητα των ψυχικά ασθενών είναι ένα τεράστιο ζήτημα. Βλέπετε, ενίοτε η ψύχωση έχει δημιουργικό χαρακτήρα και μέσα από αυτή την έκθεση χαρτογραφούμε την περιοχή του ασυνειδήτου και της τρέλας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο ψυχικά ασθενής είναι αυτομάτως και δημιουργός, καλλιτέχνης – το σύνηθες είναι τα περισσότερα έργα που προέρχονται από ψυχικά ασθενή άτομα να έχουν μιαν απλοϊκότητα. Βεβαίως, η δημιουργικότητα, η ζωγραφική, η μουσική, η υποκριτική, η γραφή κτλ. αποτελούν πλέον σημαντικό κομμάτι της υποστήριξης αυτών των ασθενών. Ωστόσο, τα λίγα εκείνα έργα που αξίζουν πραγματικά έχουν πολλά να μας πουν για τη σύνδεση τρέλας και τέχνης, δημιουργικότητας. Σκεφτείτε επίσης ότι την εποχή του Prinzholn, τα ψυχοφάρμακα δεν ήταν αυτό που έγιναν από τη δεκαετία του ’50 και μετά. 

Με την έλευση των αντιψυχωσικών φαρμάκων δεν έχουμε πια τόσο εντυπωσιακές εκφράσεις της τρέλας όπως συνέβαινε τότε. Σήμερα, μόλις αρχίζει το παραλήρημα, ο ασθενής παίρνει το φάρμακό του και ηρεμεί. Ανακουφίζεται ο ασθενής βέβαια, αλλά κάτι χάνεται μέσα από αυτό. Το ενδιαφέρον είναι ότι πολλά από τα έργα αυτά είχαν πολλή χαρά μέσα τους, ήταν ένα αντιστάθμισμα στον ζόφο της εποχής εκείνης. Η έκθεση περιλαμβάνει και έργα με τραγικό χαρακτήρα, που θυμίζουν κάπως την περίφημη Κραυγή του Μουνχ. Ομως, και για εμάς, τους διοργανωτές, αυτή η έκθεση είναι ένα αντιστάθμισμα στη μαυρίλα της εποχής μας, μολονότι πρόκειται για μια έκθεση που έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα με μεγάλο οικονομικό κόστος και πολύ κόπο».

Τι απέγινε ο Prinzholn, ο «πατέρας» της περίφημης συλλογής; Μετά τρεις άτυχους γάμους και την αποτυχία του να βρει μόνιμη θέση ως καθηγητής σε πανεπιστήμιο, αποσύρθηκε στο Μόναχο, όπου έζησε με τη θεία του, συνεχίζοντας το συγγραφικό του έργο, ώς το 1933, χρονιά του θανάτου του από τύφο. Η συλλογή του «παραχώθηκε» σε μια σοφίτα του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης. Η ειρωνεία είναι ότι το 1938 μερικά έργα εκτέθηκαν στο πλαίσιο προπαγανδιστικής έκθεσης των ναζί με τον τίτλο «Τέχνη της παρακμής». Από το 2001, η συλλογή Prinzholn αποτελεί μόνιμη έκθεση στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης.

• Η εξόντωση ανθρώπων και ψυχών

«Η νομιμοποιημένη εξόντωση της άχρηστης ζωής», ήταν ο τίτλος εργασίας που εκδόθηκε το 1920 από δύο καθηγητές, τον νομικό Καρλ Μπίντιγκ και τον ψυχίατρο Αλφρεντ Χόχε. «Η εξόντωση ανθρώπων πνευματικώς νεκρών δεν συνιστά έγκλημα, αλλά μια πράξη επιτρεπτή, όσο και επωφελή», έγραφαν οι δύο καθηγητές. Το 1939, ο Αδόλφος εξουσιοδότησε κορυφαίους επιστήμονες, ώστε να «καταστεί εφικτή η διενέργεια ευθανασίας σε ασθενείς με ανίατα, κατά την ανθρώπινη κρίση, νοσήματα». Αρμόδια ήταν μια ημι-κρατική οργάνωση που είχε την έδρα της στον αριθμό 4 της Τίεργκαντεστράσε του Βερολίνου - εξ ου και η συντομογραφία «επιχείρηση Τ4».

Μετά τον θάνατο κάθε ασθενούς, οι οικείοι του λάμβαναν μια ειδοποίηση, ότι μεταφέρθηκε σε ίδρυμα της επαρχίας, όπου προς το παρόν δεν επιτρέπονταν επισκέψεις. Δύο εβδομάδες αργότερα ακολουθούσε «παρηγορητική επιστολή» με τα πιστοποιητικά θανάτου - συνήθως ήταν κάποια ασθένεια ή αιφνίδιος θάνατος.

Παρά την άψογη οργάνωση, ορισμένα μπερδέματα με ονόματα και τεφροδόχους και οι ασυνήθιστα πολλές αγγελίες θανάτου σε εφημερίδες, προκάλεσαν τις υποψίες του γερμανικού πληθυσμού, ο οποίος αντέδρασε. Τότε ο Χίτλερ διέταξε την αναστολή της επιχείρησης Τ4, σε μια εποχή που τα γερμανικά στρατεύματα καθηλώνονταν στο Στάλινγκραντ. Για να μιλήσουμε με αριθμούς, μέσα στο 1940 εκτελέστηκαν 70.273 ασθενείς σε έξι οικήματα. Εως το 1945 ο αριθμός αυτός έφτασε τις 90.000, ενώ σε παιδιατρικές κλινικές εκτελέστηκαν με χορήγηση φαρμάκων περίπου 5.000 ανάπηρα παιδιά.

• Εως τις 13 Μαρτίου

Η έκθεση «Αιτία θανάτου: Ευθανασία. Εργα από τη συλλογή Prinzhorn», θα εγκαινιαστεί στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138) την Πέμπτη 20 Ιανουαρίου, στις 8 μ. μ. και θα διαρκέσει έως τις 13 Μαρτίου.

Το Σάββατο 22 Ιανουαρίου θα πραγματοποιηθεί στον ίδιο χώρο ημερίδα με τίτλο «Η τέχνη των αποκλεισμένων», η οποία θα ξεκινήσει στις 11 π. μ. και θα ολοκληρωθεί με θεατρικό αναλόγιο, βασισμένο στο ημερολόγιο εγκλεισμού της γλύπτριας Καμίλ Κλοντέλ.

Τέλος, την Παρασκευή 11 Φεβρουαρίου και ώρα 5 μ. μ., θα πραγματοποιηθεί μια ακόμα ημερίδα στο Ινστιτούτο Γκαίτε (Ομήρου 14-16) με θέμα «Δημιουργικότητα και παραφροσύνη», την οποία διοργανώνει η Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία.

Ζωγραφική και κεραμική

Εργο της Κ. Ασαργιωτάκη

Την καινούργια της δουλειά παρουσιάζει η Καλλιόπη Ασαργιωτάκη από σήμερα στο χώρο «Thanassis Frissiras Gallery». Στην παρούσα έκθεση φωτογραφίζει με το κινητό, επεξεργάζεται τις εικόνες, τις τυπώνει σε πολύ μεγάλες μεγεθύνσεις, έτσι ώστε να «πλημμυρίσει» και να «σπάσει» η αρχική εικόνα χαμηλής ανάλυσης, να διαλυθεί το χρώμα, να διαλυθούν τα περιγράμματα, να κρατηθεί μόνο μια αδρή φόρμα και τα υπερμεγεθυμένα πίξελ να δημιουργήσουν δευτερογενώς μια αδρή, χαοτική ματιέρα. Ο,τι απομένει ζωγραφίζεται: η ζωγραφική προσθέτει χρώματα, στερεώνει και προεκτείνει τη φόρμα, γεμίζει τα κενά με διακοσμητικά μοτίβα, προσθέτει ζωγραφικά μοτίβα στα ψηφιακά μοτίβα. Η ζωγραφική της Κ. Ασαργιωτάκη «τιμά» όπως χαρακτηριστικά σημειώνεται «την αρχαιότατη παράδοση της διακοσμητικής τέχνης, της ανεικονικής ζωγραφικής, "γεμίζοντας", κεντώντας, στολίζοντας και πειράζοντας, εκτρέποντας την αρχική παραστατική εικόνα». Διάρκεια έως 16/1.

Εγκαινιάστηκε στο χώρο τέχνης «William James» στο Χολαργό, έκθεση έργων ζωγραφικής της Κλεοπάτρας Δίγκα. Στην ενότητα «αυτοπροσωπογραφίες» η δημιουργός εισάγει στο έργο τον ίδιο τον εαυτό της σαν κομμάτι της κριτικής. Στη σειρά «ανθρώπινη κατάσταση» εξετάζει τον άνθρωπο μέσα στη φθαρτότητά του. Είναι η ανθρώπινη φιγούρα σε μια κατάσταση κρίσης. Η Κλ. Δίγκα, σ' αυτή την ενότητα, ζωγραφίζει γυμνά χωρίς να απεικονίζει πρόσωπα. Διάρκεια έως 5/12.

Το Κέντρο Μελέτης Νεότερης Κεραμικής (Μελιδώνη 4-6 και Αγίων Ασωμάτων), στο πλαίσιο των «Μικρών Εκθέσεων» με στόχο τη γνωριμία σύγχρονων κεραμιστών, φιλοξενεί (έως 30/11), έργα της κεραμίστριας Μαριάνθης Σφακιανάκη. Η δημιουργός γεννήθηκε στο Ηράκλειο Κρήτης. Σπούδασε στη σχολή Κολυμπαρίου και έκανε πρακτική εξάσκηση στην Ολλανδία, κάνοντας τρόπους ψησιμάτων και υαλώματα. Από το 1990 έως το 2006 δίδαξε κεραμική σε παιδιά με ειδικές ανάγκες, στις φυλακές Αλικαρνασσού, κ.ά. Το 2007 δημιούργησε το νέο της εργαστήριο, όπου στους χώρους του γίνονται εκπαιδευτικές επισκέψεις σχολείων και είναι ανοιχτό σε κάθε πρόταση και κάθε φίλο της κεραμικής, για να πειραματιστεί, να μάθει, να παίξει και να δημιουργήσει. Χρησιμοποιεί υψηλής θερμοκρασίας πηλούς φτιάχνοντας κυρίως διακοσμητικές ανάγλυφες φόρμες. Μέχρι σήμερα, έχει κάνει τρεις ατομικές εκθέσεις στο Ηράκλειο Κρήτης και τη Γαλλία.

Ζωγραφική και φωτογραφία

Εργο της Φλωρεντίας Οικονομίδου

Εκθεση με έργα ζωγραφικής της Μάγδας Βαμβατήρα, εγκαινιάζεται στις 5/10 (7.30μ.μ.) στη γκαλερί «Αργώ» (Νεοφύτου Δούκα 5). Μεσολόγγι, Αιτωλικό, Κερκίνη, Δοϊράνη, Πικρολίμνη, λίμνη Πλαστήρα, Πρέσπες, Καστοριά, Αττική... είναι οι περιοχές που «πυροδοτούν» το χρωστήρα της δημιουργού. Εργα δουλεμένα με λάδι, τα οποία μας μεταφέρουν τη φωτεινότητα, την ομορφιά και τη γαλήνη της ελληνικής φύσης. Διάρκεια έως 6/11.

• Η αρχιτέκτονας Μαρίνα Μπιρδιμήρη παρουσιάζει (5 έως 30/10) στην γκαλερί «7» (Ζαλοκώστα 7), τη φωτογραφική δουλειά της με τίτλο «Section stories». Οι «τομές» (sections), των κτιρίων σταματούν το χρόνο. Φέρνουν στο μυαλό, ζωές, ιστορίες, αγάπες, θανάτους, έρωτες... Η πόλη. Οι τομές της. Τα αποτυπώματα και τα ίχνη της.
• Στο Πολιτιστικό Κέντρο Δήμου Ηρακλείου Αττικής «Βίλα Στέλλα», (Μελίνας Μερκούρη και Γαλήνης και Σοφίας 1), από 3 έως 10/10 παρουσιάζεται η έκθεση φωτογραφίας «Ασπρόμαυρες εκδοχές». Συμμετέχουν: Αιμιλία Μπαλάσκα, Αΐντα Τζάνη, Αλίκη Τάμπου, Αναστασία Ξουρή, Αντζελα Ρουμπάνη, Βάσια Παντίσκου, Βασίλης Κορδάτος, Διονύσης Καλημέρης, Ελένη Βορδώνη, Λευτέρης Παρασκευαΐδης, Μιρέλα Λιάκου, Πέτρος Βόσσος, Τάσος Παρασκευάς κ.ά. Επιμέλεια έκθεσης: Γιάννης Γαλάνης.
• Εγκαινιάζεται τη Δευτέρα (8μ.μ.) στην γκαλερί «Αστρα» (Καρυατίδων 8), έκθεση έργων της Φλωρεντίας Οικονομίδου, με τίτλο «Το κλουβί».
• Εκθεση φωτογραφίας του Αλέξανδρου Βρεττάκου, με τίτλο «Μυθοβραχίες», εγκαινιάζεται στις 5/10 (8μ.μ.), στο βιβλιοπωλείο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τράπεζας, (Τσιμισκή 11, Θεσσαλονίκη). Διάρκεια έως 23/10.

Η απαρχή της ζωγραφικής

• Μαδριτη. Εκθεση

  • Museo Thyssen-Bornemisza

  • www. museothyssen. org

«La Sombra». Μια νεαρή κοπέλα στην αρχαία Κόρινθο, κόρη του αγγειοπλάστη Βουτάδη, σχεδίασε στον τοίχο το περίγραμμα της σκιάς του αγαπημένου της που θα έφευγε, με τη βοήθεια ενός κεριού. Αυτή ήταν, σύμφωνα με τον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο, η απαρχή της ζωγραφικής. Η σκιά, ως καλλιτεχνικό θέμα, διατρέχει όλη την ιστορία της δυτικής ζωγραφικής από την εποχή της Αναγέννησης, όταν η φωτοσκίαση έγινε απαραίτητο στοιχείο για την αληθοφάνεια της αναπαράστασης. Κάθε εποχή έδωσε στη σκιά διαφορετικές συνεκδοχές – το μπαρόκ τη χρησιμοποίησε για να προσδώσει δραματική ένταση, οι συμβολιστές για τα διφορούμενα νοήματα στα έργα τους, οι ιμπρεσιονιστές την αποδόμησαν αναπαριστώντας τη με χρώματα. Η έκθεση ανατρέχει στην πολυδαίδαλη διαδρομή της σκιάς από την εποχή της Αναγέννησης ώς τις μέρες μας, παρουσιάζοντας 140 έργα μιας πλειάδας δημιουργών, ανάμεσά τους ο Καραβάτζο, με το περίφημο κιαροσκούρο του, ο Ζορζ ντε λα Τουρ, ο Ρέμπραντ, ο Γκόγια, ο Ντε Κίρικο (εδώ το «Αγωνιώδες πρωινό», 1928), ο Πικάσο, ο Γουόρχολ. Αναφέρεται επίσης στο ρόλο της σκιάς στην καλλιτεχνική φωτογραφία και στον κινηματογράφο, με αποσπάσματα έργων του Μουρνάου, του Αϊζενστάιν, του Χίτσκοκ και άλλων κινηματογραφιστών. Εως τις 17 Μαΐου. [Η Καθημερινή, 14/02/2010]

Η ζωγραφική παίρνει τη ρεβάνς

• Η πρόσφατη φουάρ του Παρισιού ήταν η πιο πετυχημένη της δεκαετίας, αποδεικνύοντας ότι ο σωστός σχεδιασμός και τα καλά έργα βρίσκουν, παρά την κρίση, πρόθυμους αγοραστές

• Της ΚΑΤΙΑΣ ΑΡΦΑΡΑ, Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 11 Νοεμβρίου 2009

Ακούγεται παράδοξο αλλά η φουάρ που ολοκληρώθηκε πριν από λίγες μέρες στο Παρίσι ήταν η πλέον επιτυχημένη της τελευταίας δεκαετίας, παρά την κρίση που πλήττει παγκοσμίως την αγορά της τέχνης.

Εργο του πολωνικής καταγωγής ζωγράφου Αντάμ Ανταχ, που εντυπωσίασε το γαλλικό κοινό

Κι αυτό όχι μόνο από άποψη επισκεπτών, αλλά και (αυτό είναι που κυρίως μας ενδιαφέρει) από άποψη έργων.

Η γαλλική πρωτεύουσα φαίνεται πως παίρνει τη ρεβάνς από τις φουάρ του Λονδίνου ή ακόμα και του Μαϊάμι, καταθέτοντας ένα καλά οργανωμένο «σχέδιο δράσης» που είχε στόχο να ενθαρρύνει ακόμα και τους πλέον επιφυλακτικούς αγοραστές: προσεκτική επιλογή έργων, μονογραφικές παρουσιάσεις καλλιτεχνών, θεματικές ενότητες, συνεργασίες, αποφυγή πολιτικοποιημένης τέχνης (ο Λιβανέζος καλλιτέχνης Βάλιντ Ράαντ στη νεοϋορκέζικη «Πάουλα Κούπερ» αποτέλεσε μία από τις λιγοστές εξαιρέσεις), αλλά και επιστροφή σε «σταθερές» αξίες.

Η έμφαση δόθηκε, με άλλα λόγια, στη ζωγραφική, το σχέδιο και τη γλυπτική και πολύ λιγότερο, για παράδειγμα, στο βίντεο, αν και η παρισινή γκαλερί Βολφ είχε οργανώσει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον πρόγραμμα προβολών. Πέρα από το γεγονός ότι είδαμε (επιτέλους) καλή ζωγραφική (αναφέρω ενδεικτικά τη δουλειά τού πολωνικής καταγωγής Αντάμ Ανταχ που ζει και εργάζεται εδώ και μια εικοσαετία στο Παρίσι), η στροφή σε γνωστά ονόματα δεν είχε από την άλλη συντηρητικό χαρακτήρα, αφού σήμανε για παράδειγμα ότι Γάλλοι νεορεαλιστές, όπως ο Βιλεγκλέ και ο Ενς, ή καλλιτέχνες της ιταλικής άρτε πόβερα, όπως ο Γιάννης Κουνέλλης, υπερίσχυσαν των εμπορικότερων ποπ καλλιτεχνών.

Επιπλέον, στο κύριο τμήμα της φουάρ, που φιλοξενείται στο Γκραν Παλέ, δέκα από τις μεγαλύτερες γκαλερί του κόσμου, μεταξύ των οποίων και η γνωστή Γκακόσιαν (προσεχώς με παράρτημα και στο Παρίσι), παρουσίασαν σε έναν ειδικά διαμορφωμένο χώρο 300 τ.μ. έργα αποκλειστικά μοντέρνας τέχνης (Μπέκμαν, Μπέικον, Πικάσο κ.λπ.). Σε αντίθεση με άλλες φουάρ που προτιμούν να διαχωρίζουν τη σύγχρονη από τη μοντέρνα τέχνη, το Παρίσι επέμενε από την αρχή στη συνέκθεσή τους και φέτος δικαιώθηκε διπλά: πέρα από το κοινό πρότζεκτ των δέκα γκαλερί, τα πρώτα έργα που πουλήθηκαν ήταν ένας Νικολά ντε Σταλ και ένας Ντιμπιφέ.

Στον χώρο πάντα του Γκραν Παλέ, γνωστές γκαλερί, όπως η «Μάριον Γκούντμαν» με διπλή έδρα στη Νέα Υόρκη και το Παρίσι (από τις 198 αίθουσες τέχνης οι 75 προέρχονταν από τη Γαλλία), συγκέντρωσαν τα καλύτερά τους προσέχοντας αυτή τη φορά ιδιαίτερα το στήσιμο. Εδώ είδαμε νέα δουλειά του κορυφαίου Γκέρχαρντ Ρίχτερ, κολάζ μεγάλων διαστάσεων του εννοιολογικού Τζον Μπαλτεζάρι αλλά και του πολιτικοποιημένου Γουίλιαμ Κέντριτζ, εξαιρετικές ακουαρέλες της Τάσιντα Ντιν, νέες δουλειές των σταρ της φωτογραφίας Τζεφ Γουόλ και Τόμας Στρουθ, αλλά και ένα ποιητικό βίντεο του Αμαρ Κάνβαρ από την Ινδία.

Η γκαλερί «Κάρστεν Γκρεβ» παρουσίασε, από την άλλη, ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον σύνολο, με κυρίαρχη μορφή έκφρασης τη γλυπτική: πλάι σε πρόσφατα σχέδια, ακουαρέλες, αλλά και κάποια μικρά γλυπτά της Λουίζ Μπουρζουά (τα περισσότερα από τα οποία πουλήθηκαν σχεδόν αμέσως), εκτέθηκαν οι ονειρικές συρμάτινες συνθέσεις της Λουίζ Ούνγκερ από την Κολονία και μια εντυπωσιακή εγκατάσταση της ταλαντούχας Κλερ Μόργκαν από το Μπέλφαστ με θέμα την πτώση ενός πουλιού που έκλεψε την παράσταση.

Το άνετο στήσιμο και οι θεματικές ή μονογραφικές προσεγγίσεις μάς επέτρεψαν να ανακαλύψουμε τόσο έργα νέων καλλιτεχνών όσο και φρέσκιες δημιουργίες των ήδη καθιερωμένων, όπως τη δουλειά της Σοφί Καλ στην γκαλερί «Εμανουέλ Περοτέν» με θέμα την ταφή των κοσμημάτων της μητέρας της στον Βόρειο Πόλο ή τις (αδύναμες δυστυχώς) σκηνοθετημένες φωτογραφίες της Μαρίνα Αμπράμοβιτς με παιδιά-στρατιώτες από το Λάος στην «Γκι Μπάρτσκι» από τη Γενεύη. Ακόμα και το δεύτερο μέρος της φουάρ στον εξωτερικό χώρο του Λούβρου (μόνιμος συνεργάτης τα τελευταία τέσσερα χρόνια της φουάρ, προκειμένου να ενισχύσει μεταξύ άλλων το άνοιγμά του στον χώρο της σύγχρονης τέχνης), το οποίο περιλάμβανε νεότερες κυρίως γκαλερί στα όρια του κιτς, ανακαλύψαμε ενδιαφέροντα έργα: όπως την τελευταία δουλειά της Γαλλίδας Βαλερί Φαβρ στη βερολινέζικη «Μπάρμπαρα Τιμ» ή ακόμα τους εξαιρετικούς εννοιολογικούς καλλιτέχνες της χαμηλών τόνων «Ανι Τζέντιλς» από την Αμβέρσα με κεντρικό άξονα την έννοια του αστικού χώρου.

Το τρίτο κομμάτι της φουάρ εκτυλίχθηκε στον κήπο των Tuileries με εγκαταστάσεις και γλυπτά που συνδιαλέγονταν έξυπνα με τον περιβάλλοντα χώρο. Μεταξύ άλλων, ο Ρένος Χίππας παρουσίασε το Marclay's Bike του Ντομινίκ Μπλε, ενώ η βερολινέζικη γκαλερί «Κρίστιαν Νάγκελ» έστησε έξυπνα μέσα στο μεγάλο συντριβάνι τη διαδραστική εγκατάσταση του Κάδερ Ατια με τα δεκάδες κύμβαλα να ηχούν διαφορετικά κάθε στιγμή, ανάλογα με τη δύναμη της βροχής και του αέρα. *

Οι «ορφανοί» πίνακες που κρύβουν τη δική τους ιστορία

Βρέθηκαν στα χέρια ναζιστών και τώρα εκτίθενται στην Ιερουσαλήμ για να μας θυμίσουν το σκοτεινό παρελθόν τους

Οι «Λουόμενες» του Γουστάβ Κουρμπέ (1858). Τον πίνακα αγόρασε το 1940 ο υπουργός Εξωτερικών του Γ΄ Ράιχ Γιόαχιμ φον Ρίμπεντροπ

ΠΑΡΙΣΙ Πενήντα τρεις πίνακες που εκλάπησαν στη Γαλλία κατά την περίοδο 1940-1945 από τους ναζιστές συγκεντρώθηκαν και εκτίθενται στην Ιερουσαλήμ, στο Μουσείο του Ισραήλ. Στα τέλη του προσεχούς Ιουνίου (24/6) τα έργα θα επιστρέψουν στο Παρίσι για να εγκαινιαστεί η έκθεση «Σε ποιον ανήκαν αυτά τα έργα τέχνης;» στο Μουσείο Τέχνης και Ιστορίας του Ιουδαϊσμού.

Πίσω από κάθε έργο τέχνης των Ντελακρουά, Ενγκρ, Μανέ, Μονέ, Ματίς, Κουρμπέ, Ερνστ, Βουέ, Ουντρί, Βαν Λου κρύβεται και μια μικρή ή μεγάλη ιστορία. Οπως συμβαίνει με το έργο «Ρaysage, mur rose» («Τοπίο, τοίχος ροζ») του Ανρί Ματίς: το έργο φιλοτεχνήθηκε το 1898 και ξαναβρέθηκε στη Γερμανία το 1948, ανάμεσα στα πράγματα ενός αξιωματικού των Ες-Ες, τρία χρόνια μετά την αυτοκτονία του- κρεμάστηκε το 1945 στο κελί του. Πρόκειται για τον Κουρτ Γκερστάιν, ο οποίος είχε αναλάβει να «καθαρίσει» τα στρατόπεδα συγκέντρωσης με το θανατηφόρο αέριο Ζικλόν-Β. Ο πίνακας, αφού συντηρήθηκε, ανήκει πλέον στο Κέντρο Πομπιντού.

Πολύμορφες εικαστικές αναζητήσεις

Εργο του Τζ. Καγκλή

Εκθεση ζωγραφικής του Τζουλιάνο Καγκλή, παρουσιάζει έως 8/3 η γκαλερί «έκφραση γιάννα γραμματοπούλου» (Βαλαωρίτου 9α). Κεντρικό θέμα είναι η γυναικεία φιγούρα. Οπως σημειώνει ο Χρήστος Μπουλώτης: «Σαν σπονδυλωτοί μονόλογοι οι γυναίκες μοιάζουν να μιλούν για πάθη και πένθη του σώματος, δηλαδή του χρόνου, για την ανθρώπινη συνθήκη, την επιθυμία για διάρκεια... Ο ζωγραφικός λόγος, τεχνηέντως αποδραματοποιημένος, καταφέρνει να γίνει σχεδόν αντικειμενικός, χωρίς βιμπράτο, με την ηδύτητα της μελαγχολίας και με ήπια εγκαρτέρηση μπροστά στο μοναχικό ταξίδι μας(...)».

• Ομαδική έκθεση ζωγραφικής, γλυπτικής, φωτογραφίας, γκράφικς και εγκαταστάσεων θα φιλοξενήσει (18/3-19/4) το «Τρίγωνο» (Δροσίνη και Δ. Κυριακού 16, Κηφισιά). Τίτλος της: «Αντι+θέσεις». Συμμετέχουν οι: Αθηνά Αντωνιάδου (Κύπρος / Γερμανία), Ρέα Αφαντίτου (Κύπρος), Μαριάννα Κωνσταντή (Κύπρος), Lus Deza (Περού / Σουηδία), Genti Korini (Αλβανία), Iseult Labote (Ελβετία), Alain Pette (Γαλλία), Olga Popescu (Ρουμανία), Daniel Stancu (Ρουμανία), Juanjo Oliva (Ισπανία) κ.ά. Επιμέλεια έκθεσης: Βασίλης Καρακατσάνης.
• Συνεχίζεται (έως 8/3) στην αίθουσα τέχνης «Καπλανών 5» η ομαδική έκθεση «Εξι εκδοχές παραστατικής ζωγραφικής». Παρουσιάζονται έργα έξι γνωστών ζωγράφων (Ζαχαρία Αρβανίτη, Γιάννη Βαλαβανίδη, Χρόνη Μπότσογλου, Τριαντάφυλλου Πατρασκίδη, Νίκου Χουλιαρά, Γιάννη Ψυχοπαίδη), με μακρόχρονη θητεία στην ελληνική παραστατική ζωγραφική.
• «Ζωντανοί κήποι», τιτλοφορείται η έκθεση ζωγραφικής του G. Banner, στην γκαλερί «Mary Alexiou - Athens Space» (Δημοκρίτου και Στρατιωτικού Συνδέσμου 23). Ο ζωγράφος μάς εισάγει σε ένα ρεαλιστικά μεταφυσικό κόσμο, κινούμενο μεταξύ πραγματικού και φανταστικού.
• Η γκαλερί «Harma» (Θέσπιδος 10, Πλάκα) παρουσιάζει (έως 13/3), ομαδική έκθεση. Συμμετέχουν με πρωτότυπα κοσμήματα οι: Μαίρη - Ζωή, Ελενα Σύρακα, Vassilia, Ειρήνη Αγιακάτσικα, Αγγελική Γαρμπή και ΟΜ. Ζωγραφική: Μάριος Χονδρογιάννης. Περίτεχνες διακοσμητικές δημιουργίες των ΟΜ και PAL. Καλλιτεχνική κεραμική και πορσελάνη: Σαβίνα Βασιλειάδη κ.ά.
• Το Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων (Ακαδημίας 50) φιλοξενεί έκθεση ζωγραφικής του Πέτρου Μακρή με τίτλο «Εβίβα ρεμπέτες! Viva el tango». Παρουσιάζονται 40 ακουαρέλες, λάδια και παστέλ. [Ριζοσπάστης, 29/2/2008]
  

ΣΤΟ ΗΜΙΦΩΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Οι στοιχειωμένες εικόνες της Χελένε Σγιέρφμπεκ, σε έκθεση τώρα στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της πόλης του Παρισιού, τελευταίο σταθμό μιας περιοδείας που ήδη προσείλκυσε χιλιάδες επισκέπτες στο Αμβούργο και στη Χάγη, ίσως προκαλέσουν σε ορισμένους κατάπληξη. Γιατί λίγοι, έξω από τη Σκανδιναβία, γνωρίζουν το έργο της Φινλανδής αυτής ζωγράφου που πέθανε το 1946. Περισσότεροι, όμως, πρέπει να το γνωρίσουν.

Στην καρδιά της έκθεσης τούτης, που συμπεριλαμβάνει 120 έργα, βρίσκονται οι 20 αυτοπροσωπογραφίες, οι μισές από όσες ζωγράφισε η Σγιέρφμπεκ. Η πρώτη, που χρονολογείται στο 1880, είναι η εικόνα μιας 18χρονης έφηβης που, καθώς δείχνουν τα διάπλατα μάτια της, θέλει να απορροφήσει τα πάντα. Η τελευταία είναι ενός φαντάσματος· η Σγιέρφμπεκ τη ζωγράφισε ένα χρόνο πριν πεθάνει. Η σειρά αυτή των αυτοπροσωπογραφιών -συγκεντρωμένες η μία πλάι στην άλλη- αποτελεί, όπως γράφει ο «Εκόνομιστ», μία από τις συγκινητικότερες αυτοβιογραφίες στη ζωγραφική… [The Economist, Η Καθημερινή, 18/1/2008].

ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ:«ΕΙΜΑΙ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΚΑΙ ΠΟΙΗΤΗΣ»

Τρεις μεγάλες εκδηλώσεις διοργανώνει το Μουσείο Μπενάκη για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του ζωγράφου και ποιητή Νίκου Εγγονόπουλου (1907-1985). Πρόκειται για την αναδρομική έκθεση «Είμαι ζωγράφος και ποιητής», στο κτίριο της οδού Πειραιώς 138. Την κυκλοφορία δίγλωσσης μνημειακής έκδοσης - πρώτου επιστημονικού καταλόγου (έρευνα Κατερίνα Περπινιώτη - Αγκαζίρ) που περιλαμβάνει όλη την εικαστική του δημιουργία και το συνέδριο στις 23, 24/11 (αμφιθέατρο Μουσείου Μπενάκη, Πειραιώς), με τίτλο «Νίκος Εγγονόπουλος: ο ζωγράφος και ο ποιητής».

Στην έκθεση (έως 20/1) περιλαμβάνονται 150 έργα του δημιουργού, αντιπροσωπευτικά της θεματικής του και των πολλών και διαφορετικών τεχνικών, που κατά καιρούς τον απασχόλησαν. Επίσης, παρουσιάζονται - για πρώτη φορά - τα κοστούμια για τις παραστάσεις του «Ελληνικού Χοροδράματος», που μαζί με τις σκηνογραφικές μακέτες εικονογραφούν τη θεατρική δημιουργία του. Την έκθεση συμπληρώνουν ποιήματα, πεζά και οι πρώτες εκδόσεις των ποιητικών συλλογών του.

Στο συνέδριο, την πρώτη ημέρα, οι ομιλητές (Νίκη Λοϊζίδη, Νίκος Δασκαλοθανάσης, Νίκος Μουτσόπουλος, Σωτήρης Σόριγκας, Ευγένιος Δ. Ματθιόπουλος κ.ά.) θα μιλήσουν για τον εικονοποιό και ζωγράφο Εγγονόπουλο, ενώ τη δεύτερη μέρα θα εξεταστεί το ποιητικό έργο του, από τους: Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου, Ρένα Ζαμάρου, Ανδρέα Μπελεζίνη, Ελλη Φιλοκύπρου κ.ά.

Χρήστος Θεοφίλης: Το πορτρέτο του Dorian Gray

Η αίθουσα τέχνης «Έκφραση- Γιάννα Γραμματοπούλου», εγκαινιάζει την Τρίτη, 20 Νοεμβρίου, την έκθεση ζωγραφικής- κατασκευών του Χρήστου Ν. Θεοφίλη με τίτλο «Το πορτρέτο του Dorian Gray-έκθεση αφιερωμένη στον Δημήτρη Ποταμίτη». Ο Θεοφίλης μετά από δεκαοχτώ χρόνια εικαστικής απουσίας (τελευταία ατομική 1989-Τρίτο μάτι) επανατοποθετείται στην έννοια του πορτρέτου ως εύθραυστη ύλη.

Ο σκηνοθέτης, Β. Αναστασίου, αναφέρει για τη δουλειά του εικαστικού: «Ο Χρήστος Θεοφίλης κατόρθωσε να ανακαλύψει την πεμπτουσία αυτού του ακριβού κειμένου και να δημιουργήσει τις εσωτερικές εκφράσεις χωρίς την απαραίτητη εικόνα. Το ανεικονικό του πράγματος στην τέχνη του Θεοφίλη, ερευνά μ’ έναν τρόπο εκβάθυνσης, αναφύοντας ανέκδοτες εκφράσεις της υπόστασης του περίφημου ήρωα. Η ποιητική έκφραση και το λογοτεχνικό σώμα του έργου του Ουάιλντ του χρησίμευσαν ως οδηγοί αξιών και εκφράσεων, ώστε να στοχάζεται πάνω στη μετέωρη πραγματικότητα της ανθρώπινης φύσης.

Ο χρόνος καταργείται στα μικρά αυτά έργα του Θεοφίλη, εγκλωβίζεται ανάμεσα στις εκρήξεις των χρωμάτων του και στις διαφάνειες τις οποίες δημιουργεί η τεχνοτροπία του. Πνευματικός περισσότερο παρά εξπρεσιονιστής, αναδίνεται μέσα από αυτά τα έργα. Επαναφέρει De profundis την πεμπτουσία την οποία οραματιζόταν ο ζωγράφος του πορτραίτου. Η σκοτεινή πλευρά των έργων θα έλεγε κανείς πως χαρακτηρίζει το εωσφορικό, ενώ η έκρηξη των χρωμάτων μέσα από το σκοτάδι τοποθετείται απέναντι στην ωραιότητα.»

Κατά τη διάρκεια της έκθεσης θα εκτίθεται και το συλλεκτικό αριθμημένο λεύκωμα (1-100 εκδόσεις Άσπρο-Μαύρο , Σεπτέμβριος 2002) με τον τίτλο «εικονογράφηση ενός πορτραίτου», αφιέρωμα στα εκατό χρόνια θανάτου του Όσκαρ Ουάιλντ με είκοσι ζωγραφιές και δύο λινέλεουμ του Χρήστου Ν. Θεοφίλη και σε κείμενα-σκέψεις γι’αυτή την έκδοση των: Βασίλη Αναστασίου (σκηνοθέτη), Μάνου Βερναρδάκη (Univeristé d’ Angers), Δημήτρη Ποταμίτη, (ηθοποιού), Πάρη Τακόπουλου (συγγραφέα). Το λεύκωμα παρουσιάζεται πέντε χρόνια μετά την έκδοση του.

Ώρες λειτουργίας: Τρίτη – Παρασκευή 11.00 – 2.00, 6.00 – 9.00. Σάββατο: 11.00 – 2.00. Κυριακή και Δευτέρα κλειστά. Βαλαωρίτου 9α, Αθήνα, 10671, τηλ. 210 3607598, fax: 210 3607546, email: info@ekfrasi-art.gr

Εικαστικά από τις εφημερίδες...

«Οταν ξεκίνησα να κάνω ρεαλιστική ζωγραφική, στις αρχές της δεκαετίας του 90, με κοίταζαν όλοι με μισό μάτι. Παλαιότερα, βέβαια, αμφιταλαντευόμουν μεταξύ αφηρημένου και συγκεκριμένου, φοβούμενη ότι αν επέλεγα τον καθαρό ρεαλισμό, θα χαρακτηριζόμουν αναχρονιστική». Η αλήθεια της ζωγράφου Μανταλίνας Ψωμά εκφράζει μια ολόκληρη εποχή και συγχρόνως την επιμονή μιας σειράς καλλιτεχνών στο τελάρο, στη ζωγραφική και στην παραστατικότητα. Ονομάστηκαν νεο-παραστατικοί ζωγράφοι και σε μερικούς από αυτούς, δέκα τον αριθμό, το Ιδρυμα Π. & Μ. Κυδωνιέως στη Χώρα της Ανδρου προσφέρει τις αίθουσές του, σε μια έκθεση, με τίτλο «Realia Mundi / Εγκόσμια», η οποία εγκαινιάζεται το ερχόμενο Σάββατο 21 Ιουλίου, στις 8 μ.μ., και θα διαρκέσει έως τις 30 Σεπτεμβρίου... ["Έθνος", 10 ζωγράφοι στα... Εγκόσμια, της Δήμητρας Ρουμπούλα].

Η γλύπτρια Αλεξ Μυλωνά είναι η δεύτερη δημιουργός που παρουσιάζει το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Θεσσαλονίκης σε έκθεση στη Σίφνο, με την υποστήριξη του Δήμου του νησιού, μετά τον γλύπτη Κλέαρχο Λουκόπουλο, το περσινό καλοκαίρι... ['Εθνος", Γλυπτά για το «Αιγαίο» από την Αλεξ Μυλωνά].

«Ονειρο και Τραύμα», στη Βιέννη. Δεν είναι μυθιστόρημα αλλά η έκθεση με έργα της συλλογής Δάκη Ιωάννου στο ΜUΜΟΚ,το μουσείο που βρίσκεται στην καρδιά της αυστριακής πρωτεύουσας και στην περίφημη πλατεία των Μουσείων. Εκεί ξαναείδαμε έργα γνώριμα της συλλογής υπό το πρίσμα της ματιάς τριών επιμελητών (Kob, Matt, Stief), οι οποίοι διάλεξαν το υλικό της έκθεσης, έτσι ώστε να διεγείρει την πλευρά που σχετίζεται περισσότερο με τις ψυχικές καταβολές της δημιουργίας του έργου τέχνης... ["Έθνος", Ονειρο και Τραύμα, Παρουσίαση: Κατερίνα Ζαχαροπούλου].

Η Τέιτ Μόντερν του Λονδίνου ανακοίνωσε την οργάνωση μιας μεγάλης αναδρομικής έκθεσης προς τιμήν της Λουίζ Μπουρζουά, 95 ετών σήμερα, μιας θρυλικής καλλιτέχνιδας η οποία υπήρξε παρούσα στα πρώτα κιόλας βήματα της μοντέρνας τέχνης (ήταν προσωπική φίλη του Μαρσέλ Ντισάν) και παρακολούθησε όλα τα μεγάλα κινήματα της αβάν γκαρντ του 20ού αιώνα εν τη γενέσει τους... ["Έθνος", «Εφηβη» γλύπτρια ετών 95!, Γράφει ο Αλέξης Σταμάτης].

Κοινές συνιστώσες της Μπιενάλε, της Documenta και των μεγάλων διεθνών εκθέσεων... Παρά το γεγονός ότι η τέχνη υπερασπίζεται την αισθητική, επιστρέφοντας σε αξίες που έμοιαζαν ξεχασμένες στα χρόνια της εννοιολογικής τέχνης, ωστόσο παραμένει έντονα πολιτική. Η ειδοποιός διαφορά της φετινής 12ης Documenta από την προηγούμενη, της αισθητικής (12ης) δηλαδή σε σχέση με την πολιτική (11η), έγκειται στον ήχο της αμεσότητας της φωνής... [Ελευθεροτυπία, Πολιτική δίχως σλόγκαν, Γράφει η Μαρία Μαραγκού].

Πρώην στριπτιζέζ ενέσκηψε σαν θύελλα στην αγγλική ζωγραφική... «Στριπτιζέζ και αμόρφωτη, ατάλαντη απατεώνας που ζωγραφίζει σκουπίδια». Οι χαρακτηρισμοί εκτοξεύονται ανελέητα από ορισμένους Αγγλους τεχνοκριτικούς προς τη Στέλλα Βάιν, τη διασημότερη αυτή τη στιγμή ζωγράφο της Βρετανίας.

Ενα από τα καινούργια έργα της Βάιν για την πριγκίπισσα Νταϊάνα.

Η είδηση ότι από αύριο η ναΐφ και επιθετική τέχνη της θα κατακλύσει την γκαλερί «Modern Oxford» του Λονδίνου έχει εξαγριώσει και πάλι τους κριτικούς. Το μένος εναντίον της συσπειρώνει, όμως, όσους θεωρούν τη ζωγραφική της ενδιαφέρουσα, σκοτεινή, ευαίσθητη και διασκεδαστική... [Ελευθεροτυπία, Η Στέλλα που αγαπούν να μισούν, Γιώργος Καρουζάκης].

Η Frida Kahlo...

Η Μεξικανίδα ζωγράφος Frida Kahlo γεννήθηκε στις 6 Ιουλίου 1907 και πέθανε στις 13 Ιουλίου 1954. Αμφιβάλλω αν θα την μνημονεύαμε, εδώ στην Ελλάδα, αν δεν είχε προηγηθεί ο ντόρος στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες, που είχε σαν αποτέλεσμα το 2002 να γυριστεί μια ταινία (σκηνοθεσία Julie Taymor) με πρωταγωνίστρια την Salma Hayek… Εξάλλου, η ταινία ήταν εκείνη που προκάλεσε το ενδιαφέρον για να ψαχτεί ακόμη περισσότερο η ζωή και το έργο της διάσημης πλέον καλλιτέχνιδας που υπήρξε σύντροφος του άλλου μεγάλου Μεξικάνου ζωγράφου Diego Rivera.

Και οι δυο, προοδευτικοί άνθρωποι, φιλοξένησαν στο σπίτι τους τον μεγάλο κυνηγημένο του Στάλιν, τον Λέοντα Τρότσκι. Εξαιρετική ζωγράφος και η Kahlo με την τέχνη της απεικόνισε το πολιτισμό της χώρας της σε ένα ύφος που συνδυάζει το ρεαλισμό, το συμβολισμό και το σουρεαλισμό. Είναι πολύ γνωστά οι αυτοπροσωπογραφίες της που εκφράζουν το φυσικό πόνο της. Το σπίτι της στο Coyoacán, στο Μεξικό, έχει γίνει μουσείο και δέχεται εκατοντάδες επισκέπτες κάθε χρόνο.

Μερικές ημέρες προτού να πεθάνει, στις 13 Ιουλίου 1954, η Kahlo, έγραψε στο ημερολόγιό της: «Ελπίζω ότι η έξοδος είναι χαρούμενη - και δεν ελπίζω ποτέ να επιστρέψω - Frida.». Η επίσημη αιτία του θανάτου δόθηκε ως πνευμονικό οίδημα, αν και μερικοί υποψιάστηκαν ότι είχε πεθάνει από την υπερβολική δόση... μια υπερβολική δόση που μπορεί ή δεν μπορούσε να είναι τυχαία.

Σε κάθε περίπτωση, μια αυτοψία δεν έγινε ποτέ. Αυτό που είναι γνωστό με βεβαιότητα είναι ότι ήταν πολύ άρρωστη καθ' όλη τη διάρκεια της προηγούμενης χρονιάς και της είχαν ακρωτηριάσει το δεξιό πόδι της από το γόνατο (εξ αιτίας της γάγγραινας). Επίσης μια πρόσφατη βρογχοπνευμονία την είχε αφήσει αρκετά ευπαθή.

Στην αυτοβιογραφία του, ο Diego Rivera, αργότερα έγραψε ότι η ημέρα που πέθανε η Frida ήταν η πιό τραγική ημέρα της ζωής του, προσθέτοντας ότι, πάρα πολύ αργά, είχε συνειδητοποιήσει ότι το πιο θαυμάσιο κομμάτι της ζωής του ήταν η αγάπη του για τη Frida.

Η Φρίντα Κάλο και ο Ντιέγκο Ριβέρα

Η "ΓΚΟΥΕΡΝΙΚΑ" ΤΟΥ ΠΙΚΑΣΟ

Όποιος προλάβει, πρόλαβε - μέχρι τις 4 Μαΐου, στο Ινστιτούτο Θερβάντες που οργάνωσε έκθεση μέσα από την οποία παρουσιάζεται η ιστορία της δημιουργίας της εμβληματικής "Γκουέρνικα". Συμπληρώνονται φέτος 70 χρόνια από το βομβαρδισμό της Γκερνίκα κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου. Ως γνωστόν, το γεγονός ενέπνευσε τον Πικάσο να ζωγραφίσει τον ομώνυμο πίνακα (πιο γνωστό ως «Γκουέρνικα»). Πιο συγκεκριμένα, το 1937, η Δημοκρατική Κυβέρνηση «παρήγγειλε» το έργο από τον 54χρονο τότε Πικάσο, για το ισπανικό περίπτερο της Διεθνούς Έκθεσης του Παρισιού. Το έργο φιλοτεχνήθηκε στο Παρίσι, όπου ζούσε ο ζωγράφος. Το 1944 «ταξίδεψε» στο περίφημο ΜοΜΑ της Νέας Υόρκης όπου και παρέμεινε. Επέστρεψε στην Ισπανία το 1981, μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Στην έκθεση, οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να θαυμάσουν τα διάφορα στάδια της δημιουργίας του πίνακα με κατατοπιστικά κείμενα, καθώς και μεγάλη αναπαραγωγή του πίνακα.

Ο Nοnda (Νώντας Παπαδόπουλος)

Φινάλε για τον καλλιτέχνη που ζωγράφιζε με αίμα, σπλήνα και άμμο (01/11/2005).

H παγκόσμια τέχνη έχασε έναν από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της μεταπολεμικής γενιάς, τον Nοnda (Νώντα Παπαδόπουλο), που πέθανε στα 83 του. Ένας από τους τέσσερις Έλληνες που κατάφεραν να μπουν στην περίφημη Ecole de Paris (της Σχολής του Παρισιού, που περιελάμβανε τους καλλιτέχνες οι οποίοι θεωρούνταν νέες δυνάμεις της εποχής όπως οι Πικάσο, Μπρακ, Καντίνσκι, Σαγκάλ...), ο Nonda σπούδασε στην Ελλάδα κοντά στον Σπύρο Βικάτο, ξεσήκωσε την πρώτη «θύελλα» της καριέρας του το 1952 όταν οι ερωτικοί πίνακές του, στον «Παρνασσό», προκάλεσαν σκάνδαλο, με αποτέλεσμα να τους «ντύσει» με αληθινά φύλλα συκής.

Ζωγράφιζε με κάρβουνο και αίμα σπλήνας στις αγορές του Παρισιού την εποχή που μέσω του ζωγράφου και χαράκτη Δημήτρη Γαλάνη γνωρίζει τον Νίκο Καζαντζάκη και τον Πικάσο, ενώ το 1960 ήταν ο πρώτος που παρουσίασε τη δουλειά του κάτω από τις αψίδες της Pont Neuf, αναβιώνοντας την παράδοση των δημοσίων εκθέσεων του 18ου αιώνα, για τρία ολόκληρα χρόνια.

Οι στιγμές ρεαλισμού αλλά και εξπρεσιονισμού με επιρροές από τον συμβολισμό, τον κυβισμό, τον σουρεαλισμό, ακόμα και την πρωτόγονη τέχνη, τα ακρυλικά χρώματα, στα οποία μυήθηκε στη Νέα Υόρκη, αλλά και τα παράδοξα υλικά που υιοθέτησε (αίμα, βαμβάκι, άμμος), δεν ήταν αρκετά για να εκφράσουν τις αναζητήσεις του, γι' αυτό και στράφηκε στη μνημειακή γλυτπική από τσιμέντο.