«Rencontres d' Arles 2012». Από τον Ιούλιο μέχρι τον Σεπτέμβριο, η Αρλ, η μικρή πόλη της νότιας Γαλλίας στις εκβολές του Ρήνου, γίνεται το κέντρο ενδιαφέροντος για τους λάτρεις της φωτογραφίας, συγκεντρώνοντας φωτογράφους, συλλέκτες, γκαλερίστες και εκδότες απ' όλο τον κόσμο καθώς και πλήθος επισκέπτες. Η φετινή 43η διοργάνωση του φεστιβάλ φωτογραφίας περιλαμβάνει 50 εκθέσεις, που φιλοξενούνται σε ιστορικά κτίρια και σε υπαίθριους χώρους. Ανάμεσά τους το αφιέρωμα «Οι τσιγγάνοι του Γιόζεφ Κουντέλκα», με την πλήρη σειρά των φωτογραφιών που τράβηξε ο μεγάλος Τσέχος φωτογράφος το 1975, καθώς και η έκθεση με έργα της Σοφί Καλ, που περιλαμβάνει δύο σειρές φωτογραφιών από την Κωνσταντινούπολη: «Η τελευταία εικόνα», με θέμα τυφλούς που έχασαν πρόσφατα την όρασή τους, και «Βλέποντας τη θάλασσα», όπου εστιάζει τον φακό της σε ανθρώπους που βλέπουν για πρώτη φορά τη θάλασσα.
Ο Γιόζεφ Κουντέλκα στην έκθεσή του στο Μουσείο Μπενάκη μιλάει με τις εικόνες του για το πώς βλέπει τη ζωή
ΑΣΤΕΡΟΠΗ ΛΑΖΑΡΙΔΟΥ, ΤΟ ΒΗΜΑ, Τετάρτη, 17 Σεπτεμβρίου 2008
Γαλλία, 1887 (από την ενότητα «Οι εξορίες»). JΟSΕF ΚΟUDΕLΚΑ/ΜΑGΝUΜ ΡΗΟΤΟS/ΑΡΕΙRΟΝ
O Γιόζεφ Κουντέλκα προχώρησε περιτριγυρισμένος από φωτογράφουςθαυμαστές του οι οποίοι απαθανάτιζαν τη χθεσινή είσοδό του στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς, εκεί όπου θα φιλοξενείται από σήμερα ως τις 23 Νοεμβρίου η μεγάλη σε μέγεθος και σημασία αναδρομική έκθεσή του. «Θα γίνει λαϊκό προσκύνημα», είπε ενθουσιασμένος στη συνέντευξη Τύπου ο διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη Αγγελος Δεληβορριάς. «Δεν είναι εύκολοςάνθρωπος αλλά είναι σπουδαίος φωτογράφος. Φεύγαμε αργά το βράδυ από τον χώρο όπου στήναμε την έκθεση και τον αφήναμε εκεί, να συνεχίζει ακάθεκτος » συμπλήρωσε η υπεύθυνη του Φωτογραφικού Αρχείου του Μουσείου κυρία Φανή Κωνσταντίνου. « Πρόκειται για μια προσωπικότηταπου όσο και να την ανιχνεύσεις παραμένουνπολλά μυστηριώδη σημεία.Και αυτό περνάει στη δουλειά του » τόνισε ο διευθυντής του πρακτορείου Αpeiron Γιάννης Δήμου, το οποίο συνεργάζεται με το ονομαστό Μagnum όπου ανήκει και ο Γιόζεφ Κουντέλκα.
Αριστερά, Δούναβης, Ρουμανία, 1994 (από την ενότητα «Το χάος»), από τα γυρίσματα της ταινίας «Το βλέμμα του Οδυσσέα» του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Δεξιά, η εφημερίδα με τη νεκρή φύση, Γαλλία, 1976 (από την ενότητα «Οι εξορίες»). JΟSΕF ΚΟUDΕLΚΑ/ΜΑGΝUΜ ΡΗΟΤΟS/ΑΡΕΙRΟΝ JΟSΕF ΚΟUDΕLΚΑ/ΜΑGΝUΜ ΡΗΟΤΟS/ΑΡΕΙRΟΝ
Και όση ώρα ακούγονταν αυτά τα λόγια στα ελληνικά, ο κορυφαίος τσέχος καλλιτέχνης, ο οποίος είχε την ατυχία να ζήσει από κοντά την εισβολή των στρατευμάτων του Συμφώνου της Βαρσοβίας στην Πράγα τον Αύγουστο του 1968 και την τύχη να τη φωτογραφίσει, χαμογελούσε σε όλες τις γλώσσες. « Είμαι της άποψης ότι όταν δίνεις το μάξιμουμ των δυνατοτήτων σου σε κάτι δεν πρέπει να περιμένεις τίποτελιγότερο από τους άλλους » είπε, σχολιάζοντας τη φήμη του «δύσκολου ανθρώπου» η οποία συνοδεύει το όνομά του.
Επάνω, Ολυμπία, 2003 (από την ενότητα «Το χάος»). Αριστερά, Γιόζεφ Τόπολ «Μία ώρα αγάπης», Θέατρο Πίσω από την Πόρτα, Πράγα, 1968 (από την ενότητα «Το θέατρο»). Δεξιά, Ρουμανία, 1968 (από την ενότητα «Οι Τσιγγάνοι»). JΟSΕF ΚΟUDΕLΚΑ/ΜΑGΝUΜ ΡΗΟΤΟS/ΑΡΕΙRΟΝ JΟSΕF ΚΟUDΕLΚΑ/ΜΑGΝUΜ ΡΗΟΤΟS/ΑΡΕΙRΟΝ JΟSΕF ΚΟUDΕLΚΑ/ΜΑGΝUΜ ΡΗΟΤΟS/ΑΡΕΙRΟΝ
Περπατώντας, ή καλύτερα «ταξιδεύοντας» σε αυτήν την έκθεση, δεν υπάρχει ούτε μία αδιάφορη εικόνα. Και από την πρώτη στιγμή καταλαβαίνεις ότι όσο ταλέντο έχει ο Κουντέλκα να τραβάει φωτογραφίες άλλο τόσο ταλέντο έχει να τις στήνει στον χώρο, αναδεικνύοντας τη γραμματική και το συντακτικό τους τόσο εύγλωττα ώστε να μη χρειάζονται εξαντλητικές λεζάντες. «Αυτή η έκθεσηείναι η ζωή μου. Είναι ο τρόπος με τον οποίο βλέπωτον κόσμο» τόνισε ο δημιουργός.
Για τον ίδιο «όταν κοιτάς μια φωτογραφία δεν έχει σημασία ποιος είναι ο Ρώσοςκαι ποιος ο Τσεχοσλοβάκος,αλλά το ποιος κρατάειτο όπλο και ποιος όχι». Μια πρόσφατη έρευνα που έγινε στην Τσεχία με αφορμή τη συμπλήρωση 40 χρόνων από τα γεγονότα του 1968 απέδειξε ότι οι νέοι γνωρίζουν ελάχιστα πράγματα για την ιστορία του τόπου τους. «Το βρίσκω φυσιολογικό. Οιπαλιοί προτιμούννα ξεχνούν το παρελθόνεπειδή δεν τους συμφέρεινα το θυμούνται και οι νέοι δεν ενδιαφέρονται ούτωςή άλλως να μάθουν. Μέσαόμως από τις συγκεκριμένεςφωτογραφίες μου ήθελα να θυμίσω στους συμπατριώτεςμου ότι κάποτε είχαμε κατακτητή και ότι είναι σημαντικό να μην αποκτήσουμεποτέ ξανά. Όπως επίσης ότι για μία φορά στην ιστορία μας φερθήκαμεηρωικά. Και αυτό είναι κάτι που δεν πρέπει να ξεχάσουμε» είπε ο φωτογράφος σχολιάζοντας την επιλεκτική εθνική μνήμη.
Χωρισμένη σε χορταστικές ενότητες, η έκθεση ακολουθεί με αφοσίωση τα πρώτα κλικ του καλλιτέχνη ως τα πιο πρόσφατα: «Το ξεκίνημα», μια σπάνια σειρά από πρωτότυπα τυπώματα με τα οποία ο Κουντέλκα εγκαινίασε την καριέρα του. «Το θέατρο», σημαντικός σταθμός στη δουλειά του, αφού όπως λέει ο ίδιος: « Το θέατρο μού έδειξε πώς είναι η ζωή». «Η εισβολή», με εικόνες από τη σοβιετική στρατιωτική επέμβαση και συγκλονιστικά πορτρέτα ανθρώπων οι οποίοι βίωσαν προσωπική και εθνική τραγωδία.
Ο Γιόζεφ Κουντέλκα στο στήσιμο της έκθεσης στην Αθήνα. Χ. ΑΚΡΙΒΙΑΔΗΣ
«Το χάος», ευρηματικές πανοραμικές λήψεις που σου ακονίζουν το βλέμμα. «Οι εξορίες», με τον άνθρωπο να πλανάται «εγκαταλειμμένος και άθεος» σαν ηθοποιός μόνος σε μια σκηνή. Και φυσικά «Οι Τσιγγάνοι», εικόνες εμβληματικές από τους καταυλισμούς των Ρομ στη Σλοβακία και στη Ρουμανία. Ο Κουντέλκα τούς αντιμετώπισε ως αληθινούς ανθρώπους και όχι σαν αξιοθέατα και εκείνοι τον αντάμειψαν, χαρίζοντάς του αληθινές στιγμές τους. «Θυμάμαι έναν Τσιγγάνο ο οποίος είχε επισκεφθείμια έκθεσή μου στη Νότια Γαλλία και βλέποντας αυτές τις εικόνες μού είπε: πρέπει να είσαι Τσιγγάνος, γιατί αν δεν ήσουν δεν θα μπορούσες να μας φωτογραφίσειςέτσι». «Από τη στιγμή που σε όλη τη ζωή σας ταξιδεύετε, νιώθετε λοιπόνσαν Τσιγγάνος;» ήταν η εύλογη ερώτηση μιας δημοσιογράφου. «Νιώθω σαν τον Γιόζεφ. Αυτό είναι όλο» ήταν η ειλικρινής απάντηση ενός ανθρώπου ο οποίος προτιμάει να μιλά με εικόνες.
Μουσείο Μπενάκη, Κτίριο οδού Πειραιώς, Πειραιώς 138, τηλ. 210-3453.111. Η έκθεση εγκαινιάζεται απόψε και θα διαρκέσει ως τις 23 Νοεμβρίου.
Oι φωτογραφίες του Γιόζεφ Κουντέλκα είναι θραύσματα ενός κόσμου που χάνεται. «Γίνεται πια όλο και πιο δύσκολο να φωτογραφίζω», παραδέχθηκε και ο ίδιος στη χθεσινή συνέντευξη Τύπου στο Μουσείο Μπενάκη, όπου φιλοξενείται αναδρομική του έκθεση. Είναι φυσικό. Οι πρωταγωνιστές των περισσότερων λήψεών του μοιάζουν να ζουν σε ένα δικό τους σύμπαν, ξεκομμένο από τον χώρο και τον χρόνο. Ακόμα και τα στιγμιότυπα από την εισβολή των σοβιετικών στρατευμάτων στην Πράγα δεν έχουν σήμερα ένα ντοκουμενταρίστικο χαρακτήρα, αλλά ένα βαθύ υπαρξιακό φως: «Δεν έβλεπα Τσέχους και Ρώσους, αλλά ανθρώπους που κρατούσαν όπλα απέναντι σε εκείνους που δεν είχαν», τόνιζε χθες.
Το αφιέρωμα που εγκαινιάζεται σήμερα και θα διαρκέσει μέχρι και τις 23 Νοεμβρίου, συμπεριλαμβάνει 300 φωτογραφίες χωρισμένες σε ενότητες. Μας ξεναγεί στην πορεία του σπουδαίου φωτογράφου από τα πρώτα του βήματα ως φοιτητή Πολυτεχνείου μέχρι τις πανοραμικές του φωτογραφίες της δεκαετίας του ’90. Στο Μπενάκη Πειραιώς, συναντάμε όλες τις δουλειές που τον καταξίωσαν: τους Τσιγγάνους, το Θέατρο, την Εισβολή, τις Εξορίες, το Χάος, το Ξεκίνημα. Είναι σαφές ότι πρόκειται για έναν από τους πιο σπουδαίους φωτογράφους του καιρού μας, με ματιά διαχρονική και δυεισδυτική.
Αυτό που εντυπωσιάζει τον θεατή –ειδικά εκείνον που δεν έχει τριβή με τη φωτογραφία– είναι πως τα πρόσωπα που αιχμαλωτίζει με τον φακό του βιώνουν τα συναισθήματα με διαφορετικό τρόπο από τους σημερινούς ανθρώπους. Στους «Τσιγγάνους» βλέπεις με διαύγεια και ενάργεια, τη χαρά, τη λύπη, τον φόβο, το πένθος, τον σπαραγμό, το γλέντι, την πείνα, την απόγνωση.
Ο Κουντέλκα είναι άπατρις. Εφυγε από την Τσεχοσλοβακία το 1968 και γύρισε σε διάφορα μέρη της γης, κοιμόταν στο ύπαιθρο και τα τελευταία 30 χρόνια έχει αρνηθεί να πληρώσει για στέγη. Δεν είναι τυχαίο ότι οι ίδιοι οι τσιγγάνοι πίστευαν ότι και εκείνος είναι τσιγγάνος αλλιώς δεν θα φωτογράφιζε με αυτόν τον τρόπο. Η έκθεσή του πραγματοποιείται σε συνεργασία με τα φωτογραφικά πρακτορεία Apeiron και Magnum, καθώς και τη στήριξη των πρεσβειών της Γαλλίας, της Τσεχίας και του Γαλλικού Ινστιτούτου. Επιμελητές της είναι ο Γιάννης Δήμου και η Φανή Κωνσταντίνου.
Ένας διαδηλωτής ανεμίζει την τσεχοσλοβάκικη σημαία πάνω σε ένα πυρπολημένο ρωσικό τανκ στους δρόμους της Πράγας.
Μια ομάδα κατοίκων κοιτάνε αποσβολωμένοι την εισβολή του μηχανοκίνητου σοβιετικού στρατού στα καλντερίμια της πόλης.
Το ρολόι στο χέρι ενός Τσέχου με φόντο τις έρημες λεωφόρους. Είναι η πρώτη εικόνα πριν από την εισβολή.
Ενας Τσέχος πάνω στο πυρπολημένο τανκ του Σοβιετικού στρατού τον Αύγουστο του '68
«Σαράντα χρόνια έχουν περάσει και δεν θυμάμαι πολλά πια από εκείνες τις στιγμές», διηγείται ο εβδομηντάχρονος, σήμερα, Τσέχος φωτογράφος Γιόζεφ Κουντέλκα. «Η μνήμη ξεγελάει, οι φωτογραφίες, όμως, όχι». Και αυτές οι περίπου διακόσιες πενήντα μαυρόασπρες φωτογραφίες του άγνωστου τότε Κουντέλκα, που απεικόνιζαν τις οδομαχίες μεταξύ Τσέχων πολιτών και σοβιετικών στρατευμάτων, τις μέρες του Αυγούστου του '68, στην Πράγα, ήταν αυτές που τον έκαναν διάσημο.
Τα ντοκουμέντα από την καταστολή της «Ανοιξης της Πράγας» από τα σοβιετικά στρατεύματα, μαζί με άλλες δουλειές του, όπως τους «Gypsies», φωτογραφίες από τη ζωή των τσιγγάνων στην Ανατολική Ευρώπη ή το «Chaos», όπου συλλαμβάνει με τον φακό του την καταστροφική ανθρώπινη παρέμβαση στην ομορφιά της φύσης, θα παρουσιαστούν στο Μουσείο Μπενάκη, σε μια αναδρομική έκθεση που την επιμελείται ο ίδιος ο Κουντέλκα. Βρίσκεται ήδη στην Αθήνα στήνοντας τα έργα του, ενώ τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν στις 17 Σεπτεμβρίου. Θα διαρκέσει μέχρι 23 Νοεμβρίου.
Οχι μίσος για τους Ρώσους
«Το σημαντικό τότε ήταν να φωτογραφίσω τα γεγονότα, στα οποία συμμετείχα», λέει απλά για τις θρυλικές φωτογραφίες του που έφτασαν ανώνυμα στη Δύση και δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό των Sunday Times, ως μοναδικά ντοκουμέντα για την επέμβαση των Σοβιετικών στρατευμάτων και την απεγνωσμένη αντίσταση των κατοίκων της Πράγας. Ο νεαρός, τότε, μηχανικός αεροσκαφών δεν είχε ιδέα από φωτορεπορτάζ. «Δεν είχα δει ποτέ μου περιοδικά, όπως το Life ή το Paris Match». Είχε μόνο μια αρχαία φωτογραφική μηχανή Exacta και μερικά φιλμ που τα είχε κόψει, τα είχε περάσει στον ώμο και τα έχωνε στην κάμερα. Με αυτά φωτογράφιζε από τη μια τα τανκ του σοβιετικού στρατού και από την άλλη την εξέγερση του λαού, οπλισμένου με πέτρες και μολότοφ. «Δεν ένιωθα μίσος για τους στρατιώτες», εξηγεί σαράντα χρόνια μετά. «Ηταν κάποιοι νέοι, όπως κι εγώ, παγιδευμένοι στο ίδιο σύστημα. Κανείς μας δεν ήταν ελεύθερος. Ομως αυτοί είχαν τα όπλα...».
Στα εβδομήντα του χρόνια ο Γιόζεφ Κουντέλκα ποζάρει μπροστά στις φημισμένες φωτογραφίες του
Ο Κουντέλκα έφυγε από την Πράγα το 1970 χάρη στο φημισμένο πρακτορείο Magnum, που ζήτησε από το υπουργείο Πολιτισμού της, τότε, Τσεχοσλοβακίας να του επιτρέψει το ταξίδι στη Δύση, ώστε να τον βραβεύσει για τη σειρά «Gypsies». Ηταν φωτογραφίες από τη ζωή των τσιγγάνων στη Σλοβακία και τη Ρουμανία, που τραβούσε ως ερασιτέχνης. Το 1971 ζήτησε πολιτικό άσυλο στη Βρετανία, μπήκε στο Magnum και άρχισε να περιπλανιέται στον κόσμο με τη φωτογραφική μηχανή του, σαν ένας αλλόκοτος νομάδας, να κοιμάται συχνά στο ύπαιθρο. Επαίρεται ότι για «δεκαεπτά χρόνια δεν πλήρωσα νοίκι».
«Φωτογράφιζα πάντα μόνο ό,τι μου άρεσε», εξηγεί. «Ποτέ δεν ανέλαβα μια δουλειά που δεν επιθυμούσα. Δεν δούλεψα ποτέ μου στη διαφήμιση. Ισως είναι λίγο αλαζονικό αλλά πάντα υπερηφανεύομαι ότι κανείς δεν μπορεί να με αγοράσει. Ποτέ δεν θυσίασα την ελευθερία μου ως φωτογράφος». Και ποτέ δεν κατέγραψε ξανά αντίστοιχες σκηνές με την εξέγερση της Πράγας, επειδή «δεν με ενδιαφέρει να απεικονίζω τη βία».
Γιος ράφτη, γεννημένος σε ένα μικρό χωριό, την Μπισκοβίτσα της Μοραβίας, ο Κουντέλκα αγαπούσε τη φωτογραφία και τη φολκ μουσική. «Στο χωριό μου», διηγείται, «μάζευα καθημερινά άγριες φράουλες από το δάσος και τις πουλούσα στον ζαχαροπλάστη του χωριού, ώστε να αγοράσω μια φωτογραφική μηχανή». Πηγαίνοντας στην Πράγα για να σπουδάσει μηχανικός αεροσκαφών, μπήκε στη φοιτητική ομάδα φωτογραφίας. Οι πρώτες του δουλειές ήταν φωτογραφίες από θεατρικές παραστάσεις για ένα περιοδικό.
Στα Βαλκάνια για τον Τεό
«Αγαπούσα τα αεροπλάνα όσο και τη φωτογραφία», θυμάται, «αλλά έφτασε ένα σημείο, όπου έπρεπε να επιλέξω. Δεν ήθελα να γίνω αφεντικό ούτε να έχω την ευθύνη για άλλους. Με τη φωτογραφική μηχανή είμαι αφεντικό του εαυτού μου και ο μόνος υπεύθυνος για τη δουλειά μου».Ο Κουντέλκα ταξίδεψε πολύ και φωτογράφισε ακόμα περισσότερο. Στα φιλμ του αποτύπωσε τους Ιρλανδούς προσκυνητές στο βουνό του Αγίου Πατρίκιου και πλανόδιους μουσικούς στους δρόμους της Ανδαλουσίας, θαλασσινά τοπία γεμάτα λυρισμό και ερειπωμένα κτίρια σε άδειες λεωφόρους. Ενώ βρέθηκε και στα Βαλκάνια το 1994 για να φωτογραφίσει τα γυρίσματα της ταινίας του Θόδωρου Αγγελόπουλου, «Το βλέμμα του Οδυσσέα». Τελευταία του δουλειά είναι το «Chaos», μια σειρά από πανοραμικές φωτογραφίες, ελεγεία για τη φύση που χάνεται, μπροστά στην επέλαση του πολιτισμού.«Δεν ξέρω τι σημαντικό βλέπουν οι άνθρωποι στις φωτογραφίες μου», καταλήγει ο Κουντέλκα στις συνεντεύξεις του. «Για μένα το σημαντικό είναι να τις τραβάω. Δεν είμαι καν σίγουρος ότι είμαι καλός φωτογράφος. Αλλά δεν προσπαθώ να αποδείξω ότι έχω ταλέντο. Απλώς φωτογραφίζω σχεδόν κάθε μέρα. Ακόμα και όταν είμαι κουρασμένος, ή ξαπλωμένος, παίρνω τη μηχανή και φωτογραφίζω τα πόδια μου. Και δεν με ενδιαφέρουν τα σχόλια των ανθρώπων για τη δουλειά μου. Δεν με ενδιαφέρει να αλλάξω τη γνώμη τους. Ούτε να αλλάξω τους ίδιους. Και φυσικά, δεν με ενδιαφέρει να αλλάξω τον κόσμο».
Την επόμενη Τετάρτη εγκαινιάζεται στο Μουσείο Μπενάκη η μεγάλη αναδρομική έκθεση του σπουδαίου φωτογράφου Γιόζεφ Κουντέλκα. Ο Τσέχος που κατέγραψε με τον φακό του τα σοβιετικά στρατεύματα να μπαίνουν στην Πράγα το 1968, έδωσε πρόσφατα μια συνέντευξη στον βρετανικό Observer για τα γεγονότα εκείνης της περιόδου αλλά και την ιδιαίτερη φιλοσοφία της ζωής του, που καθόρισε και τη φωτογραφική του καριέρα. Φύση ταξιδιωτική, πνεύμα ελεύθερο, είναι συνεχώς με μια βαλίτσα στο χέρι πρόθυμος να γνωρίσει νέους τόπους και ανθρώπους. Δεν είναι καθόλου τυχαίο άλλωστε ότι εκτός από τις λήψεις της Πράγας που του χάρισαν διεθνή καταξίωση, έκανε μία από τις καλύτερες ενότητες της δουλειάς του φωτογραφίζοντας τσιγγάνους.
Ο Κουντέλκα είχε γυρίσει για δεκαετίες την πλάτη στην πατρίδα του και επέστρεψε μετά την πτώση του Κομμουνισμού. Τώρα έχει αγοράσει ένα μικρό διαμέρισμα στην πρωτεύουσα της Τσεχίας όπου περνάει κάποιες μέρες τον χρόνο. Η πόλη -στην οποία τράβηξε μέσα σε μια εβδομάδα 5.000 φωτογραφίες- δεν είναι πια η ίδια. Ούτε όμως και οι κάτοικοί της που κάποτε ήταν βυθισμένοι στη λήθη: «Για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι Τσέχοι δεν ήθελαν να θυμούνται εκείνες τις ημέρες, αλλά τώρα θεωρώ ότι αυτό έχει αρχίσει να αλλάζει. Εμείς οι Τσέχοι ξέρετε δεν είμαστε σαν τους Ιρλανδούς ή τους Πολωνούς. Δεν υψώνουμε το παράστημά μας μπροστά στις δυσκολίες αλλά εκείνη την περίοδο νομίζω ότι πρέπει να είμαστε υπερήφανοι για τον τρόπο με τον οποίον αντιδράσαμε». Παρά το γεγονός ότι πυροβολήθηκε από ένα Ρώσο στρατιώτη, ο φωτογράφος λέει ότι ποτέ δεν ένιωσε μίσος για τους εισβολείς: «Δεν ήταν εκείνοι οι υπεύθυνοι όσων συνέβαιναν» λέει στη βρετανική εφημερίδα. «Ηταν νέοι όπως κι εγώ και ζούσαν στο ίδιο πολιτικό σύστημα. Ο,τι τους συνέβη θα μπορούσε πολύ άνετα να έχει συμβεί και σε μένα. Θα μπορούσα να είχα ξυπνήσει το πρωί στην Τσεχία και να με στείλουν στη Βαρσοβία ή σε κάποιο άλλο μέρος. Τότε, κανείς από εμάς δεν ήταν ελεύθερος».
Πριν από λίγο καιρό ο Κουντέλκα εξέδωσε στην πατρίδα του ένα λεύκωμα με τις φωτογραφίες του. Ανάμεσά τους είναι μερικές που ξεχωρίζουν διότι κατά τη γνώμη του έχουν βαθιά ανθρώπινη αξία: «Σε αυτές δεν έχει σημασία ποιος είναι ο Τσέχος και ποιος είναι ο Ρώσος. Είναι πιο σημαντικό ότι ένας άνθρωπος κρατά όπλο και αυτός που είναι απέναντί του όχι».
Μετά τα σοβιετικά στρατεύματα, σειρά είχαν οι Τσιγγάνοι που αποκαλούσαν τον Κουντέλκα «Ο παράνομος ρομαντικός». Εκείνος τους φωτογράφισε με σεβασμό και όχι με διάθεση εικονοθηρική: «Πάντα στρέφω τον φακό εκεί όπου νομίζω ότι έχω συγγένεια. Ποτέ δεν με ενδιέφερε να κάνω διαφημιστικά. Ούτε έχω πάει να καλύψω πολέμους διότι δεν με ενδιαφέρει η βία. Βέβαια, αν ζούσα αυτή τη στιγμή στη Γεωργία θα έπαιρνα φωτογραφίες των γεγονότων που θα συνέβαιναν μπροστά στα μάτια μου».
Οταν οι δημοσιογράφοι του επισημαίνουν ότι οι φωτογραφίες του είναι λίγο μελαγχολικές, απαντά: «Η μητέρα του παιδιού μου λέει ότι ζω με τρόπο θετικό και ότι τη θλίψη μου την πετάω στο σακίδιο που έχω στην πλάτη μου. Όταν φωτογραφίζω, φαίνεται ότι βγαίνει έξω».
«Η καλή φωτογραφία είναι σαν ένα θαύμα», έλεγε ο Τσέχος φωτογράφος Γιόζεφ Κουντέλκα σε μια συνέντευξή του πριν από είκοσι χρόνια. Ενα από αυτά τα θαύματα θα έχουμε την ευκαιρία να βιώσουμε από κοντά στο κτίριο της Πειραιώς του Μουσείου Μπενάκη (Πειραιώς 138 & Ανδρονίκου). Σε επιμέλεια του ίδιου του Κουντέλκα, το Μουσείο παρουσιάζει από τις 17 Σεπτεμβρίου (διάρκεια έως 23 Νοεμβρίου) την αναδρομική έκθεση του κορυφαίου φωτογράφου εγκαινιάζοντας με ασπρόμαυρο τρόπο τη νέα σεζόν.
Ο Γιόζεφ Κουντέλκα γεννήθηκε το 1938 στο Μποσκοβίτσε της σημερινής Τσεχίας και ξεκίνησε να φωτογραφίζει από νεαρή ηλικία τοποθετώντας στο κάδρο του την οικογένειά του και το περιβάλλον στο οποίο ζούσε. Οι σπουδές του δεν είχαν καμία σχέση με τις τέχνες, καθώς το 1961 αποφοίτησε από το Πολυτεχνείο της Πράγας ως μηχανικός αεροναυπηγικής. Η πρώτη ατομική του έκθεση εγκαινιάστηκε την ίδια χρονιά και παρά τις θετικές κριτικές ακολούθησε το επάγγελμα του αεροναυπηγού τόσο στην Πράγα όσο και στην Μπρατισλάβα. Χρειάσθηκαν περίπου οκτώ χρόνια μέχρι να πάρει την απόφαση να αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στη φωτογραφία. Μέχρι τότε, η αγάπη του για το μέσο έβρισκε διέξοδο σε συνεργασίες με θεατρικά περιοδικά φωτογραφίζοντας τις παραστάσεις και τους θιάσους της εποχής.Η νομαδική του ιδιοσυγκρασία, που τον ακολουθεί μέχρι και σήμερα, τον οδήγησε το καλοκαίρι του 1968 στη Ρουμανία. Το θέμα του ήταν η καθημερινή ζωή των Τσιγγάνων και το αποτέλεσμα της δουλειάς του έμεινε στην ιστορία της φωτογραφίας. Ομως δυο μέρες μετά την επιστροφή του στην Πράγα ένα άλλο ιστορικό γεγονός εξελισσόταν μπροστά στα μάτια του. Τα άρματα του Συμφώνου της Βαρσοβίας έκαναν την εμφάνισή τους στην τσεχική πρωτεύουσα συντρίβοντας το όνειρο της «Ανοιξης της Πράγας». Η κάμερα του Κουντέλκα ήταν εκεί απαθανατίζοντας τα τραγικά γεγονότα της εισβολής του στρατού και χαρίζοντας στον Τσέχο καλλιτέχνη τη διεθνή αναγνώριση. Αυτή ήρθε βέβαια χρόνια αργότερα, καθώς τα αρνητικά του πέρασαν τα σύνορα χέρι με χέρι. Οταν έφτασαν στα γραφεία των «Κυριακάτικων Times», η Ευρώπη είδε σε πρώτο πλάνο το σκληρό πρόσωπο του Συμφώνου.Οι φωτογραφίες δημοσιεύτηκαν με τα αρχικά P.P. (Prague Photographer) και απέκτησαν ιστορική σημασία. Ο ίδιος κατάφερε να ταξιδέψει στο εξωτερικό δύο χρόνια αργότερα. Ενώ είχε πάρει άδεια για τρίμηνη παραμονή εκτός συνόρων, όπως ήταν φυσικό, έκανε αίτηση για πολιτικό άσυλο στην Αγγλία και δεν γύρισε στην Τσεχία παρά είκοσι χρόνια αργότερα.Από το 1971 έγινε μέλος του πρακτορείου Magnum και με μια φωτογραφική μηχανή στο χέρι ταξίδευε στην Ευρώπη αναζητώντας τα θέματά του.
Η ικανότητά του να απαθανατίζει την ανθρώπινη ψυχή τον έχει κατατάξει στους κορυφαίους της τέχνης του. Τα τελευταία χρόνια προτιμά να εστιάζει σε τοπία από τα οποία απουσιάζει κάθε ίχνος ανθρώπινης παρουσίας.
