Από την Ελλάδα ... στο Μεξικό

«Κέρβερος», έργο του Φρ. Τολέδο

Με τρεις σημαντικές εικαστικές εκθέσεις αποχαιρετά το 2008 το Μουσείο Μπενάκη. Στο κτίριο της οδού Πειραιώς (Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου) παρουσιάζονται φωτογραφίες του Ζακ Λακαριέρ και η δημιουργία του εικαστικού και καθηγητή της Αρχιτεκτονικής, Παντελή Λαζαρίδη, ενώ στο κεντρικό κτίριο το έργο του Μεξικανού ζωγράφου Φραντσίσκο Τολέδο.

Η φωτογραφική έκθεση «Η Ελλάδα μέσα από το φακό του Ζακ Λακαριέρ» περιλαμβάνει 100 φωτογραφίες συγκεντρωμένες σε δύο ενότητες: «Δρόμοι του ελληνικού καλοκαιριού» και «...Μοναχοί και Ερημίτες του Αθω». Ο Ζακ Λακαριέρ (1925-2005), συγγραφέας και ταξιδευτής, υπήρξε ένας από τους πιο προσεκτικούς παρατηρητές της Ελλάδας. Από το 1947 μέχρι το 1966 έμεινε στη χώρα μας πολλές φορές, αντλώντας έμπνευση για τη συγγραφή βιβλίων και ταξιδιωτικών αφηγήσεων. Εχοντας πάντα μαζί του τη «Leica» του, τη φωτογραφική του μηχανή, στις διάφορες περιπλανήσεις του, αποτύπωσε εικόνες σπάνιας ευαισθησίας.

Οι φωτογραφίες που περιλαμβάνονται στην πρώτη ενότητα, απαθανατίζουν την ομορφιά και το φως του ελληνικού τοπίου, τους καθημερινούς ανθρώπους και τα κουφάρια πλοίων. Οπως ανέφερε ο ίδιος, «αυτοί οι γυμνοί και καυτοί τόποι, με τις έντονες κόψεις και τις αλφαδιασμένες επιφάνειες, μου φέρνουν στο νου τις παλιές γεωμετρίες του Ευκλείδη και του Θαλή. Εξάλλου, εδώ γεννήθηκαν, σ' αυτή τη γεωμετρική χώρα που ο ήλιος παίζει μαθηματικά παιχνίδια με τη σκιά». Η έκθεση πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Γαλλικό Ινστιτούτο.

Φωτογραφία του Ζακ Λακαριέρ

Αφιερωμένη στο εικαστικό έργο του Παντελή Λαζαρίδη είναι η έκθεση «Parkour - Στάσεις, παραβάσεις, ελιγμοί. 1961-2008». Τα 250 περίπου έργα, που παρουσιάζονται στο ισόγειο και το αίθριο του κτιρίου της οδού Πειραιώς, καλύπτουν μία περίοδο σχεδόν πενήντα ετών, από το 1961 έως σήμερα. Στόχος της έκθεσης είναι να παρακολουθήσουμε τα βήματα του δημιουργού και την πορεία του στο χρόνο, μέσα κυρίως από την εικαστική του δημιουργία, αλλά και το συνολικό του εκπαιδευτικό έργο.

Τα εκτιθέμενα έργα, ιδίως εκείνα της τελευταίας περιόδου, είναι τα περισσότερα μεγάλης κλίμακας με ορισμένα μεταβλητά χαρακτηριστικά εξαιτίας της ψηφιακής τους προέλευσης και του προβλεπόμενου τρόπου ανάρτησής τους. Θεματολογικά αναφέρονται στο δημόσιο χώρο και στις εντάσεις της καθημερινής ζωής. Τα θέματα, οι τρόποι και οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται, εκφράζουν χαρακτηριστικά γνωρίσματα από την περίοδο των νεοπρωτοποριακών αναζητήσεων έως τις πρόσφατες προσεγγίσεις της εικόνας και της γλώσσας των μίντια: Εργα ζωγραφικά και πλαστικά, κατασκευές, περιβάλλοντα, εγκαταστάσεις, ηχητικά περιβάλλοντα, ψηφιακά έργα μεγάλων διαστάσεων, βιντεοπροβολές, καθώς και «εργαστήρια», όπου ο θεατής μπορεί να επεξεργαστεί τις ψηφιακές εικόνες του αρχείου του καλλιτέχνη.

«

Φανταστικά όντα» είναι ο τίτλος της τρίτης μεγάλης έκθεσης στο κτίριο της οδού Πειραιώς. Ο Φραντσίσκο Τολέδο, 68 ετών σήμερα, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες μιας χώρας που κατά τους δύο τελευταίους αιώνες γέννησε μια σειρά παγκοσμίως αναγνωρισμένους καλλιτέχνες, όπως οι: Ντ. Ριβέρα, Τζ. Ορόζκο, Αν. Σικιέιρος κ.ά. Η συλλογή «Φανταστικά όντα» αποτελείται από 46 έργα (μελάνια και ακουαρέλες), φιλοτεχνημένα το 1983, με σκοπό να εικονογραφήσουν μια ειδική έκδοση του βιβλίου «Handbook of Fantastic Zoology» του Αργεντινού συγγραφέα Χόρχε Λουίς Μπόρχες. Η έκδοση αυτή πραγματοποιήθηκε από τον μεγαλύτερο εκδοτικό οίκο του Μεξικού για να τιμήσει την πεντηκοστή επέτειο της ίδρυσής του. Το αποτέλεσμα ήταν ένα σπουδαίο βιβλίο τέχνης, το οποίο πέτυχε μια τέλεια ισορροπία ανάμεσα στο σύνολο των φανταστικών όντων από ολόκληρο τον κόσμο που δημιούργησε ο Μπόρχες και τις δυνατές, αλλά και ευαίσθητες εικόνες που συνέλαβε ο Τολέδο.

Παντελής Λαζαρίδης,«Εγκώμιο για τον Τσε»

Ο Φρ. Τολέδο έχει μία συνεχή παρουσία στην καλλιτεχνική σκηνή, κυρίως της Λατινικής Αμερικής. Η πρωτοτυπία, η τεχνική και η θεματολογία του αποτελούν σήμερα σημείο αναφοράς για νέους καλλιτέχνες, τόσο στο Μεξικό όσο και σε άλλες χώρες, καθώς αναμειγνύει με επιτυχία το παραδοσιακό ύφος με την πλούσια φαντασία και αισθαντικότητα. Και οι τρεις εκθέσεις θα διαρκέσουν έως τις 11/1.

Η. Μ., Ριζοσπάστης, 14/12/2008

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

28/5/2006

-- Η υψηλή αισθητική και το πάθος ενός επαναστάτη

7/5/2006

-- Ο φακός ως «διαρκές όπλο»

10/2/2005

-- «Ποιητής» της θεσσαλικής γης

15/7/2003

-- Πολυχώρος πολιτισμού στη Νίκαια

15/3/1997

-- Κακών μνήμη...

Ελλάδα, παραδομένη στο φως και τη σκιά

Με τον φακό του Ζακ Λακαριέρ στο Μπενάκη

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΡΟΥΖΑΚΗ

Το Φθινόπωρο του 2005 οι στάχτες του ελληνιστή Ζακ Λακαριέρ, γεννημένου το 1925 στη Λιμόζ, σκορπίστηκαν στα ελληνικά νερά, ανοιχτά των Σπετσών. Ηταν η ύστατη επιθυμία του Γάλλου ποιητή, ταξιδευτή και διανοούμενου πριν πεθάνει σε νοσοκομείο του Παρισιού.

Ο συγγραφέας του «Ελληνικού καλοκαιριού» και του «Ερωτικού λεξικού της Ελλάδας» (εκδ. «Χατζηνικολή») αγάπησε όσο λίγοι το ελληνικό τοπίο και τους ανθρώπους του. Από την ερχόμενη Τετάρτη και μέχρι τις 11 Ιανουαρίου το Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς φιλοξενεί την φωτογραφική έκθεση «Η Ελλάδα μέσα από τον φακό του Ζακ Λακαριέρ» με 100 φωτογραφίες συγκεντρωμένες στις ενότητες: «Δρόμοι του ελληνικού καλοκαιριού» και «Μοναχοί και ερημίτες του Αθω».

Ο Ζακ Λακαριέρ, φωτογράφος, τις εποχές, από το 1947 έως το 1966, που ανακάλυπτε το ελληνικό τοπίο και τους ανθρώπους του

Πρόκειται για φωτογραφικά ντοκουμέντα και εικόνες σπάνιας ευαισθησίας, αποτυπωμένες με την Leica, την φωτογραφική μηχανή που δεν αποχωριζόταν στις περιπλανήσεις του. Ο Λακαριέρ υπήρξε ένας από τους πιο προσεκτικούς παρατηρητές της Ελλάδας. Από το 1947 μέχρι και το 1966 έμεινε για μεγάλα χρονικά διαστήματα στη χώρα μας, αντλώντας έμπνευση για αρκετά βιβλία και ταξιδιωτικές αφηγήσεις.

Η φωτογραφική έκθεση, σε οργάνωση του Μουσείου Μπενάκη και του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών, εντάσσεται στις εκδηλώσεις της Γαλλικής Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης στο πλαίσιο του Athens Photo Festival.

Απέναντι στο φως

Ο Ζακ Λακαριέρ έστρεψε τον φακό της Leica στην αδρή ομορφιά, στη γύμνια του ελληνικού τοπίου, στους καθημερινούς ανθρώπους, σε κουφάρια πλοίων. Ηρθε αντιμέτωπος με το ανελέητο ελληνικό φως προσπαθώντας συχνά να ακινητοποιήσει τα παιχνίδια του με τη σκιά. Στις αρχές της δεκαετίας του '50 ταξίδεψε επίσης στο Αγιον Ορος και φωτογράφισε αρκετούς μοναχούς και ερημίτες μέσα στις σπηλιές και στις απόκρημνες ακτές της Αθωνικής Πολιτείας.

Οι φωτογραφίες που βλέπουμε στην ενότητα «Δρόμοι του ελληνικού καλοκαιριού» χρονολογούνται από την εποχή που ο Λακαριέρ πρωτοθαμπώθηκε από τον ελληνικό ήλιο. «Ανακάλυπτα τότε στην Ελλάδα τα νησιά», θα γράψει, «παραδομένα στο φως και το αναπόφευκτο δίδυμό του: τη σκιά. Και, πάνω σ' αυτά τα πέτρινα σκαλιά του Αυγούστου», για τα οποία μιλάει ο Οδυσσέας Ελύτης, ανάγλυφα και όγκοι καταλύονταν για να μεταμορφωθούν στην ασπρόμαυρη σκακιέρα του ήλιου [...]. Σε μια χώρα σχεδόν απάνθρωπη, τόσο αυστηρή! Αυτοί οι γυμνοί και καυτοί τόποι, με τις έντονες κόψεις και τις αλφαδιασμένες επιφάνειες, μου φέρνουν στον νου τις παλιές γεωμετρίες του Ευκλείδη και του Θαλή. Εξάλλου, εδώ γεννήθηκαν, σ' αυτή τη γεωμετρική χώρα που ο ήλιος παίζει μαθηματικά παιχνίδια με τη σκιά».

Στους ερημίτες που είχαν βρει καταφύγιο στις απροσπέλαστες σπηλιές του Αθω, ο Λακαριέρ αναγνώριζε τους τελευταίους συνεχιστές των μεγάλων αναχωρητών στις ερήμους της Αιγύπτου και της Συρίας. «Φοβόμουν ότι θα με θεωρούσαν παρείσακτο, αλλά αντιθέτως, καθένας από αυτούς με υποδέχτηκε με την καλύτερη διάθεση», έλεγε και θυμόταν μερικές αξέχαστες μέρες αφιερωμένες στον στοχασμό και τη σιωπή. «Ωρες προσευχής και πληρότητας, που μου έδωσαν το συναίσθημα ότι είχα μεταφερθεί έξω από τον πραγματικό χρόνο».

Η σχέση του με τη φωτογραφία δεν είχε τη μορφή πάρεργου ή μιας παράλληλης δραστηριότητας. Ούτε τη χρησιμοποίησε ποτέ για να εικονογραφήσει κείμενά του. Πίστευε, άλλωστε, ότι ένα ολοκληρωμένο κείμενο δεν χρειάζεται ούτε σχόλια ούτε εικονογράφηση. «Η φωτογραφία ίσως μπορεί να αναζητήσει ένα κείμενο, όχι για να τη συμπληρώσει αλλά για να τη συνοδέψει... Προστίθεται στη φωτογραφία, όπως προσθέτουμε σκιά σ' έναν πίνακα για να τονίσουμε το βάθος, ή την ώρα της ημέρας».

Το Γαλλικό Ινστιτούτο γιορτάζει επίσης την επέτειο της γέννησης του Ζακ Λακαριέρ (2 Δεκεμβρίου) στο Μπιστρό του, την ερχόμενη Τρίτη στις 7.30 μ.μ. με τις εκδηλώσεις «Περίπατος με λέξεις» και «Περίπατος με μουσική» και τους πιστούς φίλους του Λακαριέρ, την ηθοποιό Γκιλέν Φερέ, τον μουσικό Νικόλα Σύρο και την παντοτινή σύντροφο της ζωής του Σύλβια Λίπα. Θα διαβαστούν κείμενά του, για να ακολουθήσει συναυλία με ρεμπέτικα, που τόσο αγάπησε και ύμνησε ο Λακαριέρ.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 28/11/2008