Αριστουργηματικός Γκρέκο στην Αθήνα

ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ ΤΟΥ ΚΡΗΤΙΚΟΥ ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΘΑ ΕΚΤΕΘΕΙ ΣΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ

Της Μαίρης Αδαμοπούλου. ΤΑ ΝΕΑ: Πέμπτη 23 Οκτωβρίου 2008

Κάθε οικονομική κρίση φέρνει στην Ελλάδα και ένα έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου- του μάγου του χρωστήρα που εξαΰλωσε την ανθρώπινη μορφή και πάντρεψε τη βυζαντινή του παιδεία με τη μανιεριστική αισθητική και έμεινε στην Ιστορία ως Ελ Γκρέκο. Είναι η δεύτερη φορά που σε μια ζοφερή περίοδο για την παγκόσμια οικονομία ένα αυθεντικό ανυπόγραφο αριστούργημα- σύμφωνα με τους ειδικούς- του Γκρέκο, «Η στέψη της Θεοτόκου», αγοράζεται και βρίσκει θέση στην Εθνική Πινακοθήκη.

Σήμερα πίσω από την αγορά βρίσκεται το Ίδρυμα Αλέξανδρος Ωνάσης, το οποίο και αγόρασε το έργο για τη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών στη Λεωφόρο Συγγρού. Μέχρι να ολοκληρωθεί το κτίριο όμως, το παραχωρεί προς έκθεση στην Εθνική Πινακοθήκη.

Πριν από 77 χρόνια ωστόσο ήταν το ελληνικό κράτος που είχε πάρει δάνειο 600.000 χρυσών φράγκων από την Εθνική Τράπεζα για να αγοράσει τον πρώτο Γκρέκο: τη «Συναυλία των Αγγέλων».

«Πρόκειται για μια από τις κορυφαίες στιγμές του», λέει η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα, για την ελαιογραφία διαστάσεων 57Χ76,3 εκ. του 1603-4, προσχέδιο για τη σύνθεση που είχε αναλάβει στο μοναστήρι Ιγέσκας στην Ισπανία. «Είναι ένα εκθαμβωτικής ομορφιάς έργο που ξεθωριάζει τα πάντα γύρω της», λέει για τη μικρή οβάλ ελαιογραφία που απεικονίζει ένα «οργανωμένο χάος».

Η περιπέτεια του πίνακα έως ότου φτάσει στην Ελλάδα, πριν από έναν μήνα, δεν ήταν μικρή. Από συλλογή

ΙΝFΟ

«Η στέψη της Θεοτόκου» εκτίθεται από σήμερα στην Εθνική Πινακοθήκη (Βασ. Κωνσταντίνου 50, τηλ. 210-7235.857)

ευγενούς βγήκε για πρώτη φορά στο σφυρί το 1913 και αφού πέρασε από τα χέρια Γερμανών συλλεκτών κατέληξε στην περιουσία του Μάρκος, του δικτάτορα των Φιλιππίνων. Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέσχεσαν την περιουσία του, πριν από 12 χρόνια, «Η στέψη της Παναγίας» βγήκε ξανά σε δημοπρασία και αγοράστηκε από Αμερικανό έμπορο, ο οποίος και την πώλησε στο Ίδρυμα Ωνάση, ώστε «να γίνει μέρος της οικογένειας των Γκρέκο», όπως τόνισε και ο πρόεδρος του Ιδρύματος, Αντώνης Παπαδημητρίου.

Περιπέτειες όμως δεν πέρασε μόνο «Η στέψη της Παναγίας» τον 20ό αιώνα, αλλά και ο ίδιος ο Γκρέκο. Έφτασε στα δικαστήρια με τη μονή Ιγέσκας για να πληρωθεί για «το αποκορύφωμα της τέχνης του», όπως ο ίδιος έλεγε, καθώς οι μοναχοί θεωρούσαν υπέρογκη την αμοιβή του. Ψάχνοντας ελαττώματα οι μοναχοί τον κατηγόρησαν πως απεικόνισε σε κάποια από τις τοιχογραφίες τον γιο του και του ζήτησαν να τον σβήσει, αλλά ο Γκρέκο αρνήθηκε.

Ο... ένατος Ελ Γκρέκο

Το έργο του Θεοτοκόπουλου «Στέψη της Θεοτόκου», το μοναδικό που υπήρχε στην αγορά, αποκτήθηκε από το Ιδρυμα «Ωνάσης». Ενα αριστούργημα του Ελ Γκρέκο προστέθηκε στους ελάχιστους οκτώ πίνακες του Κρητικού ζωγράφου που βρίσκονται στην Ελλάδα.

Το ένατο έργο επί ελληνικής γης εκτίθεται από σήμερα στην Εθνική Πινακοθήκη, μαζί με άλλους τρεις Γκρέκο που έχει το μουσείο στη συλλογή του: «Συναυλία των Αγγέλων», που αγοράστηκε επί Ελευθερίου Βενιζέλου, σε δύσκολους οικονομικά καιρούς, αντί 600.000 χρυσών φράγκων, με δάνειο από την Εθνική Τράπεζα, «Αγιος Πέτρος» που αποκτήθηκε με πανελλήνιο έρανο, και «Η ταφή του Χριστού».

Η «Στέψη της Θεοτόκου», το νέο έργο, αγοράστηκε, πάλι σε μια συγκυρία οικονομικής κρίσης, αλλά από το Κοινωφελές Ιδρυμα «Αλέξανδρος Ωνάσης» και δόθηκε ως δάνειο στην Εθνική Πινακοθήκη μέχρι να στεγαστεί μόνιμα στη «Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών» του Ιδρύματος, όταν ολοκληρωθεί, το 2010.

Ο πίνακας, «εθνικό απόκτημα» κατά τον κ. Αντώνη Παπαδημητρίου, πρόεδρο του Ιδρύματος Ωνάση, ήταν ίσως το μοναδικό έργο Γκρέκο που υπήρχε στην αγορά.

Αγοράστηκε από Αμερικανό έμπορο τέχνης (η τιμή του δεν αποκαλύφθηκε), ο οποίος το είχε αποκτήσει πρo δωδεκαετίας σε δημοπρασία. Στην προηγούμενη διαδρομή του έχει περάσει και από τη συλλογή Μάρκος στις Φιλιππίνες, για να φτάσει στη συνέχεια στην Αμερική.

Ο πίνακας (57 Χ 76,3 εκ.) ανήκει στα κατάλοιπα του Γκρέκο. Δεν φέρει την υπογραφή, όπως συνήθιζε ο ζωγράφος για τα έργα που θα κρατούσε ο ίδιος.

Είναι «εκθαμβωτικής ομορφιάς», «ανήκει στην τελευταία τεχνοτροπική περίοδο του Θεοτοκόπουλου (1603-1605) και βρίσκεται σε εξαιρετική κατάσταση», σύμφωνα με την κ. Λαμπράκη-Πλάκα. Θεωρείται προσχέδιο της ανάλογης σύνθεσης του Γκρέκο για το μοναστήρι του Ιγιέσκας, όπου κοσμεί την αψίδα του ιερού του ναού.

Για τους ειδικούς κρίνεται καλύτερο από το τελικό έργο. Συμμετείχε στην έκθεση «Ελ Γκρέκο, ταυτότητα και μεταμόρφωση» (1999-2000), αλλά παρουσιάστηκε μόνο στη Μαδρίτη κι όχι στην Αθήνα.

Δήμητρα Ρουμπούλα, ΕΘΝΟΣ, 23/10/2008

H οδύσσεια της «Στέψης»

Ο πίνακας του Ελ Γκρέκο επαναπατρίστηκε με αγορά του Ιδρύματος Ωνάση

Η «Στέψη της Θεοτόκου» του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου είναι το «νέο μέλος» στην οικογένεια των έργων του Ελ Γκρέκο που βρίσκονται στην Ελλάδα. Εφτασε στη χώρα μας έπειτα από μακριά διαδρομή, που ξεκινά από το εργαστήρι του δημιουργού και γίνεται περισσότερο πολύπλοκη μετά το 1913, όταν το έργο εμφανίστηκε για πρώτη φορά σε δημοπρασία. Ο περίφημος πίνακας άλλαξε πολλά χέρια μεταξύ συλλεκτών κι εμπόρων τέχνης για να καταλήξει στις Φιλιππίνες, στην κατοχή του εθνικιστή Μάρκος. Κατασχέθηκε από τις ΗΠΑ, βγήκε σε δημοπρασία και αποκτήθηκε από Αμερικανό έμπορο έργων τέχνης.

Απ’ αυτόν τον έμπορο αγοράστηκε ο πίνακας το καλοκαίρι από το Κοινωφελές Ιδρυμα «Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης» με προορισμό να εκτίθεται μόνιμα μαζί με άλλα έργα στη «Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών», το επιβλητικό μέγαρο που ανεγείρεται στη Λεωφόρο Συγγρού. «Εχουμε δεσμευθεί να μην ανακοινώσουμε την τιμή του» τόνισε ο κ. Αντώνης Παπαδημητρίου, πρόεδρος του Ιδρύματος κι εξήγησε τους λόγους για τους οποίους το Ιδρυμα Ωνάση προέβη σε μια τέτοια κίνηση «μέσα στη συγκυρία της οικονομικής κρίσης», σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «Σήμερα δεν βρίσκονται εύκολα έργα του Γκρέκο στην αγορά. Ετσι, όταν μάθαμε ότι υπάρχει αποφασίσαμε να δράσουμε ακαριαία, καθώς πρόκειται για εθνικό απόκτημα».

Εξήγησε επίσης ότι η αυθεντικότητα του πίνακα πιστοποιήθηκε τόσο από την Εθνική Πινακοθήκη όσο και από το Μουσείο Πράδο της Μαδρίτης.

Η «Στέψη της Θεοτόκου» βρίσκεται σε άριστη κατάσταση και συμπυκνώνει τα χαρακτηριστικά της πιο μεγάλης ωριμότητας του Κρητικού ζωγράφου. Παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στη Μαδρίτη και μόνο, στο πλαίσιο της μεγάλης έκθεσης «Ελ Γκρέκο, ταυτότητα και μεταμόρφωση» (1999-2000), που οργάνωσαν η Εθνική Πινακοθήκη με τα μουσεία Τίσεν-Μπορνεμίτσα και Πράδο στη Μαδρίτη, και το Παλάτσο ντέλε Εσποζιτσιόνι στη Ρώμη.Τότε, ο αείμνηστος Χοσέ Αλβάρες Λοπέρα, επιμελητής της έκθεσης και ειδικός στον Γκρέκο, έγραφε ότι δεν είναι αντίγραφο της σύνθεσης του μοναστηριού του Ιγέσκας αλλά «προμελέτη», καθώς «η πινελιά είναι πιο ελεύθερη και πιο δονούμενη από ό,τι στον πίνακα του Ιγέσκας».

Η «Στέψη της Θεοτόκου», θέμα που συναντάται στην καθολική εικονογραφία, σήμερα βρίσκεται δίπλα στα άλλα τρία έργα του μεγάλου Κρητικού ζωγράφου: στη «Συναυλία των Αγγέλων», στον «Αγιο Πέτρο», και την «Ταφή του Χριστού». Οι τρεις αυτοί πίνακες ανήκουν στα μόνιμα εκθέματα της Εθνικής Πινακοθήκης και παρουσιάζονται μαζί με τη «Στέψη της Θεοτόκου» σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο στο ισόγειο του Μουσείου.

Επίσης, δυο έργα του Γκρέκο βρίσκονται στο Μουσείο Μπενάκη: ο «Ευαγγελιστής Λουκάς» και η «Προσκύνηση των Μάγων», ενώ, στην εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου, στη Σύρο, βρίσκεται η ομώνυμη λατρευτική εικόνα του Ναού που φέρει την υπογραφή του Δομήνικου Θεοτόκοπουλου. Αλλα δύο έργα βρίσκονται στη γένετειρά του, την Κρήτη: Στο ιστορικό μουσείο Ηρακλείου εκτίθεται το «Τοπίο του όρους και της μονής Σινά», ενώ πρόσφατα ο Δήμος Ηρακλείου αγόρασε με δωρεές σε δημοπρασία των Κρίστις τον πίνακα «Η Βάπτιση του Χριστού». Μεταξύ των δωρεών ήταν και 800 χιλιάδες ευρώ που προσέφερε το ζεύγος Γιάννας και Θεόδωρου Αγγελόπουλου.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΣ ΠΑΝΟΣ, Ελεύθερος Τύπος, Πέμπτη, 23.10.08

Το έβλεπε η Ιμέλντα, το βλέπουμε κι εμείς

«Η στέψη της Θεοτόκου» στην Εθνική Πινακοθήκη

Της ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΑΡΚΑ

Η περιπέτεια του αριστουργήματος του Ελ Γκρέκο «Η στέψη της Θεοτόκου», που αγοράστηκε το καλοκαίρι από το Ιδρυμα Ωνάση και εκτίθεται στην Εθνική Πινακοθήκη

Είχε δίκιο η Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα όταν έλεγε χθες ότι «η δόνηση, η ένταση και η λάμψη του εξαφανίζει ό,τι βρίσκεται γύρω του». Ο πίνακας του Ελ Γκρέκο «Η στέψη της Θεοτόκου», το νέο απόκτημα του Ιδρύματος Ωνάση κι ένα από τα πιο ακριβοθώρητα έργα του, καταγοητεύει τον θεατή. Αν και μικρός (57 x 76,3 εκ.), ο οβάλ πίνακας συμπυκνώνει μοναδικά τα χαρακτηριστικά της πιο μεγάλης ωριμότητας του Κρητικού ζωγράφου.

Από σήμερα, μπορούμε όλοι να το θαυμάσουμε πλάι στα άλλα τρία έργα του Γκρέκο («Αγιος Πέτρος», «Ταφή του Χριστού» και «Η συναυλία των αγγέλων»), που ανήκουν στην Εθνική Πινακοθήκη. Το Ιδρυμα Ωνάση το δάνεισε με γενναιοδωρία στην Εθνική Πινακοθήκη «για να αποτελέσει μέρος της οικογένειας των Γκρέκο», όπως είπε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος του Ιδρύματος Αντώνης Παπαδημητρίου. Και όταν ολοκληρωθεί το κτίριο της «Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών», το επιβλητικό μέγαρο στη Λεωφόρο Συγγρού, τότε το έργο θα βρει τη μόνιμη θέση του μαζί με άλλα έργα της συλλογής του Ιδρύματος Ωνάση.

«Η στέψη της Θεοτόκου» είναι το ένατο έργο του Γκρέκο που βρίσκεται στη χώρα μας. Αν και ανυπόγραφο, Πράδο και Εθνική Πινακοθήκη εγγυώνται την αυθεντικότητά του

Το νέο «εθνικό απόκτημα» (ο ένατος Γκρέκο που βρίσκεται στη χώρα μας, τρεις στην Πινακοθήκη, δύο στο Μπενάκη, δύο στο Ηράκλειο και ένας στη Σύρο), αγοράστηκε το καλοκαίρι. Ενας Αμερικανός έμπορος τέχνης το διέθετε. Και καθώς έργα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου δεν μπορεί να βρει κανείς στην αγορά, το Ιδρυμα Ωνάση έσπευσε να το αποκτήσει. Η τιμή του δεν ανακοινώνεται. Η πρώτη φορά που εμφανίστηκε το έργο σε δημοπρασία ήταν το 1913. Εκτοτε η διαδρομή του είναι μεγάλη. Ανήκε σε οικογένεια ευγενούς, πέρασε στα χέρια Γερμανών συλλεκτών για να φτάσει τελικά στην περιουσία της δικτατορίας του Μάρκος στις Φιλιππίνες. Οι ΗΠΑ κατέσχεσαν την περιουσία του Μάρκος και το έργο δημοπρατήθηκε πριν από 12 χρόνια και κατέληξε στον Αμερικανό έμπορο τέχνης, από τον οποίο το απέκτησε το Ιδρυμα Ωνάση.

Εκτέθηκε για πρώτη φορά στη μεγάλη έκθεση «Ελ Γκρέκο, ταυτότητα και μεταμόρφωση» (1999-2000), που συνδιοργάνωσε η Εθνική Πινακοθήκη με τα μουσεία Τίσεν -Μπορνεμίτσα και Πράδο στη Μαδρίτη και το Παλάτσο ντέλε Εσποζιτσιόνι στη Ρώμη. Εκτέθηκε όμως μόνο στη Μαδρίτη, δεν ταξίδεψε ούτε στη Ρώμη ούτε την Αθήνα.

Αν και ανυπόγραφο δεν αμφισβητείται η αυθεντικότητά του. Το Ιδρυμα Ωνάση φρόντισε να την επιβεβαιώσει. Απευθύνθηκε στο Πράδο αλλά και στην Εθνική Πινακοθήκη που την εγγυήθηκαν. Το έργο είναι το ελαιογραφικό προσχέδιο για την ανάλογη σύνθεση του μοναστηριού και νοσοκομείου του Ιγέσκας (Illescas) κοντά στο Τολέδο, που κοσμεί την αψίδα του ιερού του ναού. Ο Χοσέ Αλβάρεζ Λοπέρα, που χάθηκε πρόωρα φέτος και έχει συντάξει τον δίτομο επιστημονικό κατάλογο του Γκρέκο, ταυτίζει τον πίνακα με το έργο που βρέθηκε στα κατάλοιπα του Γκρέκο, έχει τις ίδιες διαστάσεις και περιγράφεται από τον γιο του ζωγράφου Χόρχε Μανουέλ στον κατάλογο του 1614 ως «μικρός πίνακας οβάλ με θέμα τη "Στέψη της Θεοτόκου"». Ο Λοπέρα μάλιστα θεωρεί το προσχέδιο ανώτερο της τελικής σύνθεσης στο μοναστήρι Ιγέσκας.

Ο Γκρέκο ανέλαβε την παραγγελία να φιλοτεχνήσει τον ναό Ιγέσκας το 1603 και μπλέχτηκε σε μια δικαστική διαμάχη με τους πελάτες του που θεώρησαν πολύ ακριβή την αμοιβή του. Για να την αποφύγουν αμφισβήτησαν την αξία του Θεοτοκόπουλου. Ο ίδιος όμως την υπερασπίστηκε λέγοντας χαρακτηριστικά ότι το έργο του στο μοναστήρι είναι «το αποκορύφωμα της τέχνης του».

Ο μοναδικός αυτός πίνακας του Γκρέκο, μια μαγευτική συμφωνία χρώματος και φωτός, ανήκει στην τελευταία δημιουργική και τεχνοτροπική περίοδό του (1603-1605) και βρίσκεται σε εξαιρετική κατάσταση.

Αν και οι καιροί που ζούμε, οικονομικά, δεν ευνοούν την αγορά έργων τέχνης, ο Αντώνης Παπαδημητρίου θυμήθηκε ότι και τη «Συναυλία των Αγγέλων», το πρώτο έργο του Γκρέκο που απέκτησε η Πινακοθήκη αγοράστηκε το 1931 (εν μέσω της μεγάλης κρίσης) από τον Ελευθέριο Βενιζέλο με δάνειο από την Εθνική Τράπεζα έναντι 600.000 χρυσών φράγκων... *

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 23/10/2008

Αγορά πίνακα του Ελ Γκρέκο από το Ίδρυμα Ωνάση

«Η Στέψη της Θεοτόκου» του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου θα εκτεθεί στη «Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών» του Ιδρύματος στη Λεωφόρο Συγγρού

« Η Στέψη της Θεοτόκου», που θεωρείται ομόφωνα από τους ειδικούς έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, αγοράστηκε το καλοκαίρι σε δημοπρασία, από το Ίδρυμα Ωνάση και προορίζεται για τη «Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών» στη Λεωφόρο Συγγρού, που θα εγκαινιάσει το Ίδρυμα, το 2010.

Το νέο απόκτημα του Ιδρύματος Ωνάση, θα φιλοξενείται και θα εκτίθεται στην Εθνική Πινακοθήκη ως δάνειο διαρκείας, δίπλα στους τρεις πίνακες Γκρέκο που έχει στις συλλογές της η Εθνική Πινακοθήκη, «Άγιος Πέτρος», «Ταφή του Χριστού», «Συναυλία των Αγγέλων», μέχρι να βρει την οριστική του θέση στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος, είπε σήμερα η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, Μαρίνα Λαμπράκη Πλάκα.

Ο πίνακας που απεικονίζει τη Στέψη της Θεοτόκου, ανήκει στην «τελευταία δημιουργική και τεχνοτροπική περίοδο του Θεοτοκόπουλου (1603-1605) και βρίσκεται σε εξαιρετική κατάσταση. Δεν εκτέθηκε ποτέ στην Ευρώπη, παρά μόνο το 1999, στη Μαδρίτη, στα πλαίσια της έκθεσης 'Ελ Γκρέκο,ταυτότητα και μεταμόρφωση' όχι όμως και στην Αθήνα όταν η ίδια έκθεση είχε μεταφερθεί στην Εθνική Πινακοθήκη» δήλωσε η κ. Λαμπράκη-Πλάκα.

Το έργο είναι ανυπόγραφο, αλλά όπως σημειώνει στον κατάλογο εκείνης της έκθεσης ο επιμελητής και ειδικός του Γκρέκο, Χοσέ Αλβάρεζ Λοπέρα,» η ποιότητα του έργου είναι εξαιρετικά υψηλή. Δεν εκτέθηκε ποτέ στην Ευρώπη και θεωρείται σχεδόν ομόθυμα ότι είναι μια προμελέτη για την ανάλογη σύνθεση του μοναστηριού του Ιγέσκας που κοσμεί την αψίδα του ιερού ναού» και προσθέτει πως «ότι πρόκειται για προμελέτη και όχι αντίγραφο της σύνθεσης, ενισχύεται από το γεγονός ότι η πινελιά είναι πιο ελεύθερη πιο δονούμενη απ΄ότι στον πίνακα του Ιγέσκας».

Ο ίδιος επιμελητής ταυτίζει τον πίνακα με το έργο που βρέθηκε στα κατάλοιπα του Γκρέκο, έχει τις ίδιες διαστάσεις (57Χ76,3 εκ.) και περιγράφεται από τον γιο του ζωγράφου Χόρχε Μανουέλ, στον κατάλογο του 1614, ως «μικρός πίνακας οβάλ με θέμα τη Στέψη της Θεοτόκου».

Σημειώνεται ότι το Ιδρυμα Ωνάση, επί προεδρίας Στέλιου Παπαδημητρίου, είχε αγοράσει από τον γλύπτη Αντουάν Μπουντέλ, στο Παρίσι, τον «Θνήσκοντα Κένταυρο» και τη «Σαπφώ», που κοσμούν, επίσης ως δάνειο διαρκείας, την είσοδο της Εθνικής Πινακοθήκης, υπενθύμισε σήμερα η διευθύντρια της Πινακοθήκης.