Φωτίζει με Τέχνη τη Σπιναλόγκα

KΩΣΤΑΣ ΤΣΟΚΛΗΣ

• Ο καλλιτέχνης θα μετατρέψει το νησί σε ένα τεράστιο σύγχρονο εικαστικό έργο, τοποθετώντας καθρέφτες αλλά και δημιουργίες του μέσα στα ερείπια

Ενα τολμηρό καλλιτεχνικό εγχείρημα θα παρουσιάσει ο Κώστας Τσόκλης στη Σπιναλόγκα

H Σπιναλόγκα για πέντε μήνες θα γεμίσει καθρέφτες, ένα είδος που απαγορευόταν στους λεπρούς. Στη μνήμη τους θα τους αποδοθεί υπαινικτικά ως έργο τέχνης, από τις 2 Ιουνίου έως το τέλος Οκτωβρίου. Και δεν θα είναι μόνο οι καθρέπτες...Το νησί που έχει ταυτιστεί με τη συγκλονιστική ιστορία του αποκλεισμού των λεπρών θα μετατραπεί για ένα πεντάμηνο σε ένα τεράστιο έργο σύγχρονης τέχνης, με ποικίλες εικαστικές παρεμβάσεις και περφόρμανς.

ΚΩΣΤΑΣ ΤΣΟΚΛΗΣ: Σε δύο κάμαρες, ένα χολ και μια άθλια κουζίνα γεμάτη κατσαρίδες

• Ο καλλιτέχνης έκλεισε τα 80 και αυτοβιογραφείται. Αποκλειστικά στο «Βήμα», κομμάτια της αυτοβιογραφίας του που αποκαλύπτουν μια ζωή πόνου αλλά και δύναμης

• ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΥ | Κυριακή 4 Ιουλίου 2010

 

Ο Κώστας Τσόκλης το παραδέχεται: σίγουρα έχουν υπάρξει ζωές που είναι χιλιάδες φορές πιο συναρπαστικές από τη δική του. Μια ζωή ωστόσο πολύ πιο ενδιαφέρουσα που κάποιος τη διηγήθηκε άσχημα μπορεί κάλλιστα να πάει χαμένη, ενώ μια άλλη, λιγότερο γοητευτική, να κερδίσει από μια καλή παρουσίαση. «Ε, αυτό κάνω. Προσπαθώ να διηγηθώ καλά...» μας λέει ο καλλιτέχνης που στο κατώφλι των 80 του χρόνων αποφασίζει να γράψει για ό,τι έζησε και ό,τι τον βασάνισε («ξέ ρετε, εγώ εκτιμώ πολύ τα βάσανα, νομίζω ότι είναι η ουσία, ο χυμός της ζωής») και να το εκθέσει στον τοίχο. Δεν αισθάνεται όμως την παραμικρή αμηχανία για αυτό. «Εγώ και τον θάνατό μου τον έκανα έργο. Ολα τα ρίχνω μέσα λοιπόν, τίποτα να μη μείνει μυστικό, μήπως και μεγαλώσει η υπόθεση της προσπάθειάς μου».

Να γιατί η νέα αναδρομική του καλλιτέχνη, που στο πλαίσιο των εκδηλώσεων Πλόες ΧVΙ εγκαινιάζεται στο κτίριο του Ιδρύματος Π & Μ Κυδωνιέως στην Ανδρο το Σάββατο 24 Ιουλίου (ώρα 8 μ.μ.) με τίτλο «1930 Τsoclis 2010...» δεν είναι μια συνηθισμένη έκθεση (επιμελήτρια είναι η Αθηνά Σχινά που έχει επιμεληθεί πολλές εκθέσεις του ιδρύματος). Είναι μια έκθεση όπου ο λόγος υπερισχύει της εικόνας. Δεν είναι μόνο η ανέκδοτη αυτοβιογραφία του καλλιτέχνη που θα παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο μεγάλο κλιμακοστάσιο το οποίο ενώνει τους δύο ορόφους του κτιρίου ως επιτοίχια σύνθεση. Είναι και τα επιλεκτικά αποσπάσματα κειμένων απ΄ όσα έχουν γραφτεί για εκείνον που θα πλαισιώνουν παλιότερες δημιουργίες του καλλιτέχνη. «Επιλέγω κομμάτια που είναι επαινετικά για να ειρωνευτώ τον εαυτό μου και ίσως όλους αυτούς που τα είπαν αυτά τα πράγματα, αφού στο τέλος λίγα καλά μπόρεσαν να κάνουν για μένα». Περισσότερο δραματικό ωστόσο είναι το νέο έργο-περιβάλλον, όπου ο Τσόκλης τοποθετεί το φέρετρό του κάτω από κάποιες άλλες μεγάλες κουβέντες που έχει πει γάλλος κριτικός τέχνης για εκείνον. «Μ΄ αυτό θέλω να δείξω ότι αυτός ο “σπουδαίος” ζωγράφος τελειώνει σε λίγο. Είμαι 80 χρονών και θα μπορούσα θαυμάσια να έχω πεθάνει- και να μην κλάψετε και πάρα πολύ...».

Ετσι αιχμηρός και σε πολλές περιπτώσεις σκληρός είναι ο προσωπικός λόγος του καλλιτέχνη. Ενας λόγος που αποτυπώνεται στην ανέκδοτη αυτοβιογραφία του, ένα μεγάλο απόσπασμα της οποίας δημοσιεύει σήμερα κατ΄ αποκλειστικότητα «Το Βήμα της Κυριακής». Η συνέχεια στη... νέα έκθεση του καλλιτέχνη.

«Μαύρες αναμνήσεις, σας εξορκίζω στο όνομα της τέχνης»

 

  «Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.  

 

Αναμνήσεις ανάκατες παιδικές. Ολα θαμπά κι όλα διάφανα συγχρόνως, πριν από τη ζωγραφική, πριν από τον πόλεμο του ΄40. Τα αδέλφια μου, η υπέροχη μυρωδιά της μητέρας μου, τις λίγες φορές που με έπαιρνε στην αγκαλιά της, η αντιπάθεια (ή τι;) του πατέρα μου, παρά τη συγγένεια των ενδιαφερόντων μας, τα μεσημέρια του καλοκαιριού που σκάλιζα φλούδες δέντρων και έραβα ρουχαλάκια σ΄ εκείνες τις μικρέςμικρές γυμνές κουκλίτσες, η δασκάλα μου της πρώτης δημοτικού η κυρία Δήμητρα... η θρεψίνη, τα ξεφουσκωμένα τόπια στο υπόγειο... τα κοτσάνια από τα φιδόχορτα στου Φιλοπάππου που μ΄ αυτά έφτιαχνα τραπεζάκια και καρεκλίτσες... ο λαμπτήρας που έβγαλα μπαίνοντας από το σπασμένο παράθυρο και τον αντάλλαξα με μια φρατζόλα ψωμί και οι μπόγοι στο δρόμο μετά την έξωση με την άγια μητέρα μου καθισμένη επάνω... τα κουκιά με τη μελίγκρα και τους φουντωτούς “κόσμους” στις Τζιτζιφιές, τις χουρμαδιές και το συνεχώς σπασμένο κεφάλι του Γιάννη του αδελφού μου... τα δυο αδέλφια γείτονες, που περπατάγανε με τα χέρια, πάνω στη μάντρα και τρώγανε τα σκατά τους, το σκύλο μας που λύσσαξε και μας δάγκωσε όλους, το περπάτημα από τις Τζιτζιφιές στο Βοτανικό για το αντιλυσσικό εμβόλιο, τα κοτοπουλάκια που έβλεπα στο ρέμα και λαχταρούσα να είχα ένα δικό μου (κάτι που ποτέ δεν απόκτησα), τα χέλια που ψαρεύαμε στις εκβολές του Κηφισού, το ψάρι που έπιασα με τα χέρια...

Αυτό όμως που μαρκάρισε τη ζωή μου ήταν το ψάξιμο στους δρόμους της γειτονιάς μου με την ελπίδα να βρω κάτι χρήσιμο. Και εύρισκα!

Με αποκορύφωμα την ημέρα που έψαχνα παρακαλώντας την Παναγία να βρω ένα δίφραγκο και το βρήκα! Και αγόρασα δέκα καραμέλες “Τσάρλεστον” λαχειοφόρες, από τις οποίες οι εφτά κέρδιζαν. Από τότε δεν έπαψα να ψάχνω στους δρόμους και να επικαλούμαι την έμπνευση. Αλλά τώρα πια, ξέρω πώς να μεταμορφώνω τις πέτρες, τα παλιόξυλα, το χώμα, σε έργα τέχνης, σε χρήματα, σε διασημότητα.

Λένε πως οι παιδικές εμπειρίες καθορίζουν όλη μας τη ζωή και μερικώς έχουν δίκιο. Ενας άλλος όμως ισχυρός παράγοντας είναι οι εκάστοτε μόδες, οι οποίες εκμεταλλευόμενες την επιθυμία μας να συμμετέχουμε στη διαμόρφωση των γεγονότων, εισχωρούν μέσα μας και εκτρέπουν ή παραποιούν τα βιώματά μας.

Πραγματικά δεν ξέρω να πω, αν αξίζει τον κόπο να αφιερώσεις το υπόλοιπο της ζωής σου στην προσπάθεια μορφοποίησης των παιδικών σου βιωμάτων- αναμνήσεων ή είναι σωστότερο να τα αφήσεις να ενεργούν υπόγεια κι εσύ να ζεις σαν Πρωτόπλαστος, προσπαθώντας να εκφράσεις το εκάστοτε σήμερα (...) Από τους λίγους καλλιτέχνες της γενιάς μου που εκτιμώ και μιλώ για αυτούς, κανένας τους δεν ξέφυγε από την παγίδα της αυτοαναγνώρισης, κανένας τους από την παγίδα του εαυτού του. Ομως αυτή η παγίδα που τους κρατά δέσμιους, ας το πούμε και αυτό, είναι συγχρόνως για αυτούς μια άγκυρα σωτηρίας.

Εγώ νιώθω να συγκρατούμαι από πολλά εύθραυστα και ασαφή νήματα ελαστικά, που μου επιτρέπουν να μετακινούμαι λίγο μπρος, λίγο πίσω. Μια ψευδαίσθηση αυτοαμφισβήτησης. Ξέρω, πως αυτό δυσκολεύει τους άλλους να εντοπίσουν το ακριβές στίγμα μου και πιθανώς αυτό να τους αποθαρρύνει.

Ετσι νιώθω συχνά μόνος και απροστάτευτος παρά τους πολλούς θαυμαστές και φίλους. Ακολούθησα τη μοίρα μου και δεν θα επιτρέψω στους βρικόλακες του χθεσινού μου εαυτού να πίνουν το σημερινό αίμα μου.

• Αλλά ας επανέλθουμε στα γεγονότα.

Τα χρόνια του πολέμου και της γερμανικής κατοχής τα πέρασα στο υπόγειο ενός σπιτιού που δεν υπάρχει πια, στην οδό Μαυρομιχάλη 72. Εκεί έζησα μαζί με τα έξι αδέλφια μου και τους γονείς μου, μέχρι το 1957, είκοσι σχεδόν χρόνια μέσα σε δύο κάμαρες, ένα χολ και μια άθλια κουζίνα γεμάτη κατσαρίδες, μη έχοντας την παραμικρή γωνιά για να ακουμπήσω την ψυχή μου, κάτι αποκλειστικά προσωπικό μου. Οταν αργότερα, δυοτρία από τα αδέλφια μου παντρεύτηκαν και έφυγαν από το σπίτι, κατάφερα να αγοράσω από τα παλιατζίδικα ένα μικρό κομοδίνο που είχε ένα μικρό συρταράκι που κλείδωνε και αυτό ήταν για χρόνια πολλά το καταφύγιο της σκέψης μου και των αισθημάτων μου...

Ας προσπαθήσω να θυμηθώ τον ενθουσιασμό από τις νίκες της Αλβανίας, τους βομβαρδισμούς του Πειραιά που βλέπαμε από την Αθήνα σαν βεγγαλικά μιας τρομακτικής γιορτής, την είσοδο των Γερμανών με τις μοτοσικλέτες, το κρύο και την πείνα του ΄41, τους αμέτρητους και πολύμορφους θανάτους γύρω μου, τις ψείρες, την οικογενειακή μας κωμωδία, όπου μέσα σ΄ αυτό το μικρό σπίτι είχαμε χωριστεί σε δύο οικογένειες, από τη μία η μητέρα μου με τα τρία μεγάλα παιδιά που δούλευαν και έβγαζαν κάτι ψευτοχρήματα για να ζήσουν (ή μάλλον για να μην πεθάνουν) τα τέσσερα μέλη της μιας οικογένειας και απ΄ την άλλη, ο πατέρας μου που είχε την ευθύνη των τεσσάρων μικρών».

• Ρόκα, σαλέπι και τσάι του βουνού

«“Η οικογένειά σας”, λέγαμε, “και η οικογένειά μας”. Ηταν κι αυτό μια διασκέδαση, μια αντιπαλότητα, μια μορφή ευτυχίας... Θυμάμαι τους ανάπηρους από τον πόλεμο ζητιάνους, που τους βλέπαμε τη μια μέρα ζωντανούς ακόμη και την άλλη τους βρίσκαμε νεκρούς από το κρύο και την πείνα στο δρόμο... Τους τραγικούς νυχτερινούς πωλητές να διαλαλούν σαν μοίρες ή σαν κατάρες τις πιο παράξενες και ευτελείς πραμάτειες τους (ρόκα, σαλέπι, τσάι του βουνού)... Τους κλέφτες, τις κάθε λογής ατιμίες, τους ήχους του τρόμου. Μπότες, ριπές, συνθήματα από το χωνί του ΕΑΜ, μπλόκα, τα γκαζοζέν λεωφορεία... Την πρώτη μου δουλειά σε δικηγορικό γραφείο, μόλις τέλειωσα το δημοτικό και τον τρόμο μου κάθε φορά που χτύπαγε το τηλέφωνο και έπρεπε να απαντήσω και να σημειώσω ποιος ήτανε, γιατί αυτό το εργαλείο μού ήταν ξένο, το φοβόμουν, δεν καταλάβαινα τι μου έλεγαν... Θυ μάμαι ακόμη με αδικαιολόγητη νοσταλγία το τραπεζάκι που φορτωνόμουν στην πλάτη κάθε πρωί μέχρι τη γωνία Χαριλάου Τρικούπη και Μεθώνης, όπου το στήναμε με τον αδελφό μου τον Γιάννη και πουλάγαμε χύμα τσιγάρα στους περαστικούς.

Το “μαγαζάκι” μας όπως το λέγαμε... Το καρβουνιάρικο-μανάβικο στην απέναντι γωνία που διατηρούσαν δύο σπουδαστές της Χημείας, δυο θαυμάσια, αξιαγάπητα παιδιά που ήταν μπλεγμένα στην αντίσταση και φάνταζαν στα μάτια μας σαν ήρωες»...  

• Κοντά σ΄ έναν άθλιο ζαχαροπλάστη

«Θυμάμαι που δούλεψα για λίγο καιρό κοντά σ΄ έναν άθλιο ζαχαροπλάστη, σ΄ ένα υπόγειο, έναν άντρακλα γεμάτο μαύρες τρίχες σαν πίθηκο που είχε ένα χάλκινο στρογγυλό καζάνι κι έφτιαχνε καραμέλες και τις κουβάλαγα εγώ στα μαγαζιά που τις πούλαγε.

Και επιτέλους, την πρώτη μου επίσημη επαφή με την τέχνη στο εργαστήρι του Αλμαλιώτη, όπου δούλεψα σχεδόν έναν χρόνο και σταμάτησα όταν μου κλέψανε τα παπούτσια που τα είχα βάλει για γκολπόστ στην οδό Καλλιδρομίου... Τις μελοδραματικές ατάκες του πατέρα μου όταν κάποτε νόμισε ότι ένα πολύτιμό του γραμματόσημο είχε χαθεί ή όταν του έλειπε ένα φακελάκι με “σούπα σκόνη”...

Αλλά προπάντων το βράδυ της αναχώρησης των Γερμανών από την Αθήνα, με τις φωτιές και το ολονύκτιο εκθαμβωτικό γλέντι, το ανακατεμένο με φόβο, γιατί διαδιδόταν ότι οι Γερμανοί είχαν υπονομεύσει τον Λυκαβηττό, τον είχαν γεμίσει με εκρηκτικά που θα τα πυροδοτούσαν από στιγμή σε στιγμή και θα τίναζαν την Αθήνα στον αέρα... Την αγωνία του θανάτου από τις ριπές των πολυβόλων των Γερμανών, όταν βρεθήκαμε στον λόφο του Στρέφη, όπου το ΕΑΜ είχε στήσει ένα φλεγόμενο σύνθημα και τα όνειρα που ο φόβος αυτός γέννησε μέσα μου και που με καταδίωκαν για χρόνια πολλά... Το άγριο ξύλο που παίζαμε με τα παιδιά από άλλες γειτονιές στους δρόμους, τους πετροπόλεμους, τα αίματα, τα μπορντέλα... τη Γιασεμί, μια άθλια βρώμικη πουτάνα που ζούσε για ένα διάστημα σ΄ ένα ελεεινό υπόγειο της οδού Μεθώνης και μας διηγιότανε, παιδιά εμείς έντεκα- δώδεκα χρονών, τις φρικτές ιστορίες της ζωής της... Το ξύπνημα του ερωτικού ενστίκτου και άλλα πολλά που δεν θα έπρεπε να παραλείψω.

Και μέσα σ΄ αυτά η τέχνη. Πώς επέζησε, πώς επιβίωσε αυτό μου το πάθος, πού εύρισκε χώρο και κέφι να ασκηθεί!
Και μετά ο Δεκέμβρης του ΄44, ο θάνατος, ο τρόμος, η πείνα ξανά, τα τανκς που ρίχνανε με μυδράλια πάνω από τα κεφάλια μας, οι ωραίοι νεκροί που κάποιος ελεύθερος σκοπευτής, κρυμμένος σε κάποια ταράτσα επιλεκτικά δολοφονούσε, τα μολυβένια στρατιωτάκια που έφτιαχνα και πούλαγα στην πλατεία Κολωνακίου- την “ελεύθερη ζώνη”-, τα τσιγάρα που πούλαγα από παράθυρο σε παράθυρο περνώντας ανάμεσα από διασταυρούμενα πυρά, τα ερείπια από τα ανατιναγμένα σπίτια μέσα στα οποία ψάχναμε για να βρούμε κάτι χρήσιμο, παίζοντας με το θάνατο που δεν μας λυπήθηκε όλους.

Εκατομμύρια εικόνες που η μια καβαλάει την άλλη, τραγικές και λαμπρές συγχρόνως, που είναι αδύνατον να περιγραφούν όπως εκείνες οι άθλιες θαυμαστές μέρες του εμφύλιου!

Μαύρες αναμνήσεις, σας εξορκίζω στο όνομα της τέχνης, χαθείτε από τη συνείδησή μου κι αν βρείτε κάποια σχισμή στο σήμερά μου, τρυπώστε, αλλά μην περιμένετε βοήθεια από μένα, ούτε ευγνωμοσύνη να περιμένετε.

Σας έδωσα περισσότερα από ό,τι μου δώσατε, μου χρωστάτε, δεν σας χρωστάω».

«1930 Tsoclis 2010...».
24 Ιουλίου- 26 Σεπτεμβρίου 2010 Ιδρυμα Π.& Μ Κυδωνιέως, Χώρα Ανδρου, τηλ.2282024598

• Διαβάστε περισσότερα: http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=34&artId=341366&dt=04/07/2010#ixzz0tLIgTuxL

Ο Τσόκλης θα εκθέσει την αυτοβιογραφία του

• Μια διαδρομή στο χρόνο, το λόγο, την εικόνα και τον «εαυτό» του, μέσα από ένα είδος εννοιολογικού και οπτικού δρώμενου και ταυτόχρονα μια πρόταση για εναλλακτική συνομιλία με τους θεατές για τα «πράγματα» ουσίας και αλληγοριών της ίδιας της ζωής.

 

 

Ο Κώστας Τσόκλης θα παρουσιάσει σε ειδική αίθουσα και το νέο έργο «Εργο-περιβάλλον» Ο Κώστας Τσόκλης συμπληρώνει τα 80 χρόνια του και χωρίς να χάνει ίχνος από τον νεανικό ενθουσιασμό του ετοιμάζει μια ασυνήθιστη επετειακή εικαστική έκθεση στο Ιδρυμα Π.&Μ. Κυδωνιέως στην Ανδρο. «1930 Tsoklis 2010...» ο τίτλος της έκθεσης, που θα εγκαινιαστεί το Σάββατο 24 Ιουλίου στο κτίριο του ιδρύματος, στο πλαίσιο των θερινών «Πλόων», που συμπληρώνουν φέτος 10 χρόνια. Ο Κώστας Τσόκλης έχει αξιοποιήσει το διαμερισματικό χώρο του κτιρίου, δημιουργώντας μια αναδρομική στη βάση της έκθεση με τα πιο σημαντικά έργα που χαρακτήρισαν τη μέχρι τώρα δημιουργική του πορεία. Μαζί με αυτά και σε ειδική αίθουσα θα παρουσιάσει το νέο του «Εργο-περιβάλλον», που θα εκτεθεί για πρώτη φορά. 

Η έκθεση δεν αφορά, ωστόσο, μια συνηθισμένη αναδρομική παρουσίαση έργων, καθώς στους τοίχους του κτιρίου θα υπάρχουν επιλεκτικά αποσπάσματα κειμένων απ' όσα έχουν γραφτεί όλα αυτά τα χρόνια για εκείνον και τη συμβολή του στην τέχνη. Θα είναι εικαστικά διαμορφωμένα, αποτελώντας τον πλαισιωτικό και ταυτοχρόνως τον οργανικό χαρακτήρα των ενδεικτικών έργων ή των ενοτήτων που αυτά αποδεικνύουν. 

Για πρώτη φορά, επίσης, στο μεγάλο κλιμακοστάσιο που ενώνει τους δύο ορόφους του κτιρίου θα παρουσιάζεται, ως επιτοίχια σύνθεση η ανέκδοτη αυτοβιογραφία του καλλιτέχνη, αποτελώντας μέρος διασύνδεσης μιας δυναμικής εικαστικής πορείας που συνεχίζεται... Αν μη τι άλλο, ασυνήθιστη. Την επιμέλεια ανέλαβε η Αθηνά Σχινά. Διάρκεια έως 26 Σεπτεμβρίου. [Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 16 Ιουνίου 2010]

Πυρπόλησε την Πόλη

• ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΤΣΟΚΛΗ

• Της Βίκυς Χαρισοπούλου

• TA NEA: Τετάρτη 31 Μαρτίου 2010

Οι φλόγες που «τύλιξαν» το Μέγαρο Σισμάνογλου ήταν ένα σχόλιο του εικαστικού καλλιτέχνη πάνω στην «κακή» χρήση της φωτιάς που χάρισε στον Άνθρωπο ο Προμηθέας
Μνήμες, αισθήσεις, κυτταρικές αρνήσεις και σύγχρονες αποδοχές, ούτια, σάζια, ζουρνάδες, λουλούδια, τσάι «love», ντονέρ και «κεφτετσί», ο Ζεκί Μουρέν και η Χάρις Αλεξίου στο ίδιο ράφι, σημαίες με την ημισέληνο, καλοψημένα σιμίτια, ερεθιστικά εκμέκ και στη μέση μια υπερμεγέθης κυανόλευκη να ανεμίζει, από τα μποφόρ του Βοσπόρου στην πολύβουη Λεωφόρο του Πέραν της Πόλης- νυν Λεωφόρο Ιστικλάλ...

Εκεί, στο μέσον των τριών χιλιομέτρων της πεζοδρομημένης οδού βρίσκεται το εντυπωσιακό μέγαρο του Ιωάννη Σισμάνογλου (Κωνσταντινούπολη 1820-1894), το μοναδικό ιδιοκτησίας του ελληνικού κράτους, που φιλοξενεί το Γενικό Προξενείο της Ελλάδας. Σ΄ αυτό το ελληνικό κτίριο... έβαλε βιντεο-φωτιά ο 80χρονος εικαστικός Κώστας Τσόκλης.

«Ο καλλιτέχνης οφείλει να ερεθίζει συνεχώς και να μην αρκείται στο να ικανοποιεί ανάγκες. Το πάθος δεν έχει καμία σχέση με τις ανάγκες. Το πάθος είναι έμπνευση και συχνά διαστροφή. Η τέχνη είναι και τα δύο» αναφέρει (στα τουρκικά) ένα από τα 50 κείμεναπίνακες του Κώστα Τσόκλη που εκτίθενται στο Σισμανόγλειο Μέγαρο της Κωνσταντινούπολης.

Τα κείμενα πλαισιώνουν- σχολιάζουν μια έκθεση «φλεγόμενων εικόνων», δηλαδή βίντεο που «πυρπολούν» τον πρώτο όροφο στον αριθμό 60 της Λεωφόρου Ιστικλάλ. Οι φωτιές που «έβαλε» στην Κωνσταντινούπολη αποτελούν ολοκλήρωση της εικαστικής του τριλογίας- διαλόγου με την Τουρκία που ξεκίνησε το 2003 με την εγκατάσταση «Αναστάσεις», στο Πολιτιστικό Κέντρο Τοπχανέ (όπου «ανάσταινε» μέλη αστικών οικογενειών Ελλήνων και Τούρκων της Πόλης), συνεχίστηκε με τον «Προμηθέα Δεσμώτη» (έναν εικαστικό ύμνο σ΄ εκείνον που έκλεψε τη φωτιά από τους θεούς) που παρουσιάστηκε το 2008 στην Ελλάδα και κλείνει με τούτη την έκθεσή του, υπό τον τίτλο «Η απρονοησία του Προμηθέα».

«Φλεγόμεναι φωτογραφίαι, γύρω μας, προβολαί, μυθολογικοί ήρωες που συναντούν ήρωας της ζωής μέσα από τον υλιστήρα της εμπειρίας του φλεγομένου καλοκαιριού του 2007, μας δίδουν την αίσθησιν ότι και εμείς ευρισκόμεθα εν μέσω φλογών», είπε στα εγκαίνια, ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος.

ΙΝFΟ

• «Η απρονοησία του Προμηθέα» στο Σισμανόγλειο Μέγαρο, Κωνσταντινούπολη, έως 23 Μαΐου 2010.

Καταγγελία για το «όπλο» του Προμηθέα

Η νέα εικαστική πρόταση του Κώστα Τσόκλη «παραπέμπει στη "μαύρη" όψη του πυρός που σχετίζεται μόνο με τις καταστροφές και αποτελεί καταγγελία για τον τρόπο που οι άνθρωποι χειρίζονται το "όπλο" που τους έδωσε ο Προμηθέας», εξηγεί η επιμελήτρια της έκθεσης, πρόεδρος του Δ.Σ. του -συνδιοργανωτή φορέαΚρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης, Κατερίνα Κοσκινά. Και η κριτικός τέχνης Μπεράλ Μάντρα, υπεύθυνη του εικαστικού προγράμματος «Κωνσταντινούπολη 2010, Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης»: «Ο Τσόκλης φέρνει στην επικαιρότητα ένα θέμα που σχετίζεται με το πνεύμα της εποχής: την ανάγκη να αναθεωρήσουμε τις σχέσεις μας με τη φύση, την ιστορία, την επιστήμη και την τεχνολογία, χρησιμοποιώντας την κοινή συλλογική γνώση». Η έκθεση-την οποία συνοδεύει τρίγλωσσος κατάλογος- είναι η πρώτη μεγάλη διοργάνωση στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για την «Κωνσταντινούπολη 2010», των οποίων το μεγαλύτερο μέρος θα υλοποιηθεί μετά τον Ιούνιο.

Στο αίσθημα του Νέρωνα

«Η νερώνειος συμπεριφορά, τουτέστιν η τάση για εμπρησμό του Ρωμαίου αυτοκράτορα (37-68 μ.Χ.) που κατέλαβε τον Κώστα Τσόκλη, είχε στόχο την αισθητική της απειλής. Ευδαίμων, θρονιάστηκα σε μια πολυθρόνα στιλ Ανγκλέ, από εκείνες τις απομιμήσεις χρυσοποίκιλτου πατιναρισμένου ξύλου ενδεδυμένου με μπροκάρ ύφασμα, στον πρώτο όροφο του Σισμανόγλειου, όπου τα σαλόνια του μεγάρου-προξενείου, και το καταευχαριστήθηκα.

Η φωτιά προβάλλεται σε όλους τους τοίχους του Σισμανόγλειου, αλλά γίνεται ορατή και έξω από το κτίριο

Μπροστά μου, οι φλόγες τύλιγαν τα παράθυρα, λες και όλα είχαν γίνει σαν τα ξύλινα σπίτια της παραλίας του Βοσπόρου, τα περίφημα «γιαλιά» που συνεχώς καίγονται και απολάμβανα ως άλλος Νέρων. Η απειλή και η ταχύτατη κάθοδος ώς την έξοδο στην Ιστικλάλ Καντεσί ήρθε μέσω της ζέστης, που έγινε αφόρητη (πλην της μίμησης της πυρκαγιάς, που σε βάζει σε ένα κλίμα, είναι και η τεχνολογία που προκαλεί θέρμη), ενώ η σκέψη έφυγε από τα Μέγαρα του Πέρα και τα καλντερίμια των Οθωμανών, πηγαίνοντας κατ' ευθείαν στον Τιμαίο του Πλάτωνα και εκείνο το «διό δη πυρ μεν εις άπαντα διελήλυθε μάλιστα, αήρ δε δεύτερον, ως λεπτότητι δεύτερον έφυ, και τάλλα ταύτη» (τουτέστιν, η φωτιά εισχωρεί σε όλα τα άλλα είδη στο μεγαλύτερο βαθμό, αμέσως μετά ο αέρας δεύτερος στη λεπτότητα των μορίων και ακολουθούν τα υπόλοιπα).

Ο Πλάτων, βέβαια, μιλά για το σύμπαν και ο Τσόκλης για την «Απρονοησία του Προμηθέα», το γεγονός ότι κάτι του ξέφυγε στην ανάγκη του να δώσει φως-φωτιά στον άνθρωπο και προκάλεσε καταστροφή.

Αλλά τι τα θέλετε; Η φωτιά, αρχή της δημιουργίας του κόσμου, άρα γέννηση αλλά και πόνος, καταστροφή, θάνατος έως την αναγέννηση του νέου κύκλου, καταλήγει ταυτόσημη έννοια με πολλές και διαφορετικές αναγνώσεις. Από τη φωτιά που καίει έως τον σκεπτόμενο που οφείλει να «καεί» στη μοναξιά της απελπισίας του.

Διαβάζουμε στα κείμενα της Κατερίνας Κοσκινά και της Μπεράλ Μαντρά για τις φωτιές στην Ελλάδα του 2007, γεγονός που παραπέμπει την έμπνευση του Τσόκλη στον σχολιασμό της αρνητικής άποψης των πραγμάτων, για το διεθνές σκηνικό, για τη φωτιά αείζωη, για τη λάμψη του παραδείσου και τη φωτιά της κόλασης. Το έργο έχει πολλές και ποικίλες αναγνώσεις. Μπορεί να υπομιμνήσκει τις ιστορικές φωτιές της Πόλης, που επέδρασαν πολιτικοδιπλωματικά, την αρχή και το τέλος των πραγμάτων, το σύγχρονο πολιτικοκοινωνικό γίγνεσθαι, τον πόλεμο που παρακολουθούμε από την τηλεόραση, σύγχρονη εστία που ενώνει και αποξενώνει τους ανθρώπους. Και επειδή η Τουρκάλα φίλη μας Μπεράλ Μαντρά μιλά για την ελληνοτουρκική φιλία, θα μας άρεσε να αναγνώσουμε στην «Απρονοησία του Προμηθέα», έκθεση που εγκαινιάστηκε ανήμερα την 25η Μαρτίου, την ανάγκη της κατάργησης της φωτιάς, των εξοπλισμών, δηλαδή, στους οποίους υποχρεώνονται και οι δύο χώρες, έτσι όπως ο πολιτισμένος κόσμος τις καταδίκασε σε ρόλους «προαιώνιων» εχθρών.

Να συνεχίσουμε τη φιλολογία περί των εννοιών του έργου; Ευφυείς άνθρωποι είσαστε, το βρίσκω περιττό. Επιπλέον, μπορώ να σας παραπέμψω σε ένα από τα αποφθέγματα του Τσόκλη, που αναγράφονται στο βιβλίο-κατάλογο της έκθεσης.

«...Βλέπω τη σύγχρονη τέχνη σαν ένα σπαράσσον ον, που ψάχνει απεγνωσμένα να βρει ένα πρόσωπο, γι' αυτή την απρόσωπη ή πολυπρόσωπη κοινωνία στην οποία σήμερα ζούμε. Και θεωρώ ότι η προσπάθεια της ανεύρεσης είναι πιο ελκυστική από την αποκάλυψη μιας μορφής, που θα μπορούσε πράγματι να αντιπροσωπεύει τη στιγμή μας. Πιο πολύ με ενδιαφέρει δηλαδή η αγωνία από τη λύτρωση, εκτός και η ίδια η προσπάθεια είναι τελικώς η μορφή».

Ας έρθουμε, λοιπόν, στο εικαστικό έργο απελευθερωμένο από τις σημασίες του. Το βίντεο που χρησιμοποιήθηκε γυρίστηκε από τον σκηνοθέτη Χρόνη Πεχλιβανίδη και οι φωτογραφίες είναι του Γιώργου Τριανταφύλλου. Εκαναν εξαιρετική δουλειά, όπως εξαιρετική είναι και η τελική οργάνωση της εικόνας από τον δεξιοτέχνη Μάκη Φάρο. Ο θεατής, τώρα, βρίσκεται αντιμέτωπος στην είσοδό του στο Σισμανόγλειο με τη φωτιά, που προβάλλεται σε όλους τους τοίχους του πρώτου ορόφου και του δεύτερου ορόφου, περιλαμβανομένων και των κουρτινών, με επιπλέον προβολή μέσω των παραθύρων στο εξωτερικό του κτιρίου. Οι περιπατητές, δηλαδή, της πολυπληθούς Ιστικλάλ, αν σηκώσουν τα μάτια ψηλά να δουν τη φωτιά από τον δρόμο.

Στον πρώτο όροφο υπάρχει μια φωτογραφία, σύνδεση με την εξαιρετική έκθεση που είχε κάνει ο Τσόκλης στο Τοφάν-ι-Αμίρ, στην Πόλη το 2003, με τις «Αναστάσεις», ζωντανές φωτογραφίες Κωνσταντινουπολιτών. Είναι η φωτογραφία μιας τριμελούς οικογένειας που καίγεται τελικά, στη φωτιά που έχει δημιουργήσει.

Το έργο «Η Απρονοησία του Προμηθέα» ανήκει στο είδος του εικαστικού θεάματος, που συναρπάζει. Νομίζω ότι μπορεί να μεταφερθεί οπουδήποτε και να είναι εξίσου δυνατό, δεδομένου ότι ουδείς τόπος το προσδιορίζει. Παράδειγμα, το έργο «Αναστάσεις» που είχε συγκλονίσει στην Πόλη, μεταφερόμενο την περασμένη άνοιξη στην Αθήνα στο «Σχολείο», ένιωσα ότι έχανε ένα μέρος της σημασίας και της λάμψης του, πράγμα που δεν γίνεται με τις φωτιές.

Η απρονοησία, τώρα, του Τσόκλη (αχ αυτός ο ναρκισσισμός του καλλιτέχνη) είναι, κατά τη γνώμη μου, τα έργα ζωγραφικής, μικρά τελάρα με γραφές στα τούρκικα καθώς και τα μεγάλα τελάρα-δέντρα. Οχι δα ότι επηρεάζουν το σύνολο. Καθόλου. Απλώς τα νιώθεις περιττά, σε ένα τόσο μεγάλο νερώνειο θέαμα, που σε παραμυθιάζει. *

Εδώ κι Εκεί

ΕΧΟΥΜΕ πετριά εμείς οι Ελληνες με την Πόλη. Γι' αυτό και είμαστε οι πιο τακτικοί επισκέπτες-τουρίστες, με αποτέλεσμα να διαθέτουμε και τεκμηριωμένη άποψη για την ανάπτυξη αυτής της πόλης-καλλονής.

ΜΕΡΙΚΕΣ διαπιστώσεις. Τα άθλια ντορμούς, αυτά τα ταξί δίχως ταξίμετρο, έχουν καταργηθεί. Οσο για σκουπίδι, πρέπει να ψάχνεις για να το βρεις. Απαστράπτουσα η βασιλεύουσα (της γοητείας) με το πράσινο να πληθαίνει συνεχώς, αφού οι δήμαρχοι κάθε τόσο ορίζουν και άλλους δρόμους πεζόδρομους, δίχως να επιτρέπουν την κακοποίησή τους από δημότες, με δένδρα και φυτά. Το μπαχτσίς, που θέλουμε να πιστεύουμε ότι μας κληροδότησαν εκείνοι, στην Ιστανμπούλ έχει τα όριά του, ως φαίνεται. Ούτε που θα μπορούσαν να διανοηθούν οι Τούρκοι το αίσχος της πλατείας Κολωνακίου, για παράδειγμα, όπου οι κάτοχοι των καφέ πληρώνουν από 100.000 ευρώ έκαστος στον Δήμο Αθηναίων, για να εγκλωβίσουν σε περιττά κάγκελα τους πελάτες τους.

ΟΙ ΠΑΛΙΕΣ οθωμανικές γειτονιές αναστηλωμένες πλήρως και όλα τα βιβλιοπωλεία στις προθήκες διαθέτουν τους τέως απαγορευμένους τομούς για τις χριστιανικές εκκλησίες και τους βυζαντινούς χριστιανούς αυτοκράτορες.

Η ΑΓΙΑ-ΣΟΦΙΑ απολαμβάνει μια εξαιρετική συντήρηση. Στα δύο χρόνια που είχα να την επισκεφτώ, διαπίστωσα ότι ήρθαν στην επιφάνεια και άλλες εξαιρετικές τοιχογραφίες.

ΡΕΠΟΡΤΑΖ. Μεγάλο μέρος των χρημάτων, που η Ευρώπη έδωσε για την Πολιτιστική Πρωτεύουσα 2010, δηλαδή την Κωνσταντινούπολη, διατέθηκε σε έργα υποδομής, με πρωτεύον την Αγια-Σοφιά. Σοφό;

ΕΠΙΜΥΘΙΟΝ. Επιβεβαιώνεται η γνώμη του Κεμάλ Ατατούρκ ότι οι Ελληνες είναι έξυπνος λαός με ανίκανους πολιτικούς και οι Τούρκοι το ακριβώς αντίθετο.

ΑΛΛΑ τι τις θέλω τις συγκρίσεις στα ανόμοια;

• Από τη ΜΑΡΙΑ ΜΑΡΑΓΚΟΥ, Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 29 Μαρτίου 2010

Έκθεση του Κώστα Τσόκλη στην Κωνσταντινούπολη

Ο Κώστας Τσόκλης

Την έκθεση με τίτλο «Η απρονοησία του Προμηθέα», παρουσιάζει ο Κώστας Τσόκλης στην Κωνσταντινούπολη, από τις 25 Μαρτίου ως τις 23 Μαΐου. Η έκθεση θα φιλοξενηθεί στο Σισμανόγλειο Μέγαρο, στο κέντρο της Κωνσταντινούπολης και την διοργανώνουν η Κωνσταντινούπολη -Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2010, το Γενικό Προξενείο της Ελλάδος στην Κωνσταντινούπολη και το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Ένα ολόκληρο κτίριο στην Κωνσταντινούπολη που φλέγεται. Περπατώντας μέσα θα έχει κανείς την αίσθηση ότι καίγεται. Μυθολογικοί ήρωες, που συναντούν ήρωες της ζωής μέσα από το φίλτρο της πρόσφατης επικαιρότητας των πυρκαγιών, το καλοκαίρι του 2007. Η έκθεση περιλαμβάνει βίντεο προβολές, τις καιόμενες φωτογραφίες, 50 μικρά ζωγραφικά με τα αποφθέγματα του καλλιτέχνη στην τούρκικη γλώσσα και ακόμα τρία μεγάλα ζωγραφικά έργα. Την επιμέλεια της έκθεσης έχει η ιστορικός τέχνης - μουσειολόγος και πρόεδρος του ΚΜΣΤ, Κατερίνα Κοσκινά. Την έκθεση θα συνοδεύει τρίγλωσσος κατάλογος στα τουρκικά – αγγλικά και ελληνικά.

Ραντεβού στο νησί της ουτοπίας

Δύο διεθνείς καλλιτέχνες που καταξιώθηκαν στα μεγάλα ευρωπαϊκά κέντρα, ο Βλάσης Κανιάρης και ο Κώστας Τσόκλης τιμήθηκαν χθες βράδυ στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης από το Σωματείο μη Κερδοσκοπικού Χαρακτήρα «Οι Φίλοι της Τήνου» καθώς ορισμένα από τα έργα τους ίσως τα οραματίστηκαν πρώτη φορά, τα «επεξεργάστηκαν» ή τα δημιούργησαν στην Τήνο. Ενα νησί που δεκαετίες τώρα και οι δύο κρατούν σαν «δικό» τους τόπο, αν και δεν έλκουν απ’ αυτό την ιδιαίτερη καταγωγή τους.

Η μακραίωνη πολιτιστική παράδοση της Τήνου με τα ξωκλήσια, τις φυσικές ομορφιές, τους περιστερώνες, γενέτειρα των μεγάλων δασκάλων της ελληνικής ζωγραφικής, γλυπτικής και πολλών σπουδαίων μαρμαρογλυπτών, έχει κερδίσει τους δύο δημιουργούς.

Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν οι δημιουργοί και πλήθος κόσμου. Για το έργο των καλλιτεχνών μίλησαν οι ιστορικοί τέχνης, ο διευθυντής του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Ντένης Ζαχαρόπουλος και η πρόεδρος του Δ.Σ. του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης Κατερίνα Κοσκινά.

Με διάθεση αυτοκριτικής ο Κώστας Τσόκλης έκανε αναφορά στον εαυτό του και το έργο του εκφράζοντας «την αγιάτρευτη αγωνία ότι το έργο μου δεν έχει πετύχει ακόμη το σκοπό του, να σημαδέψει την ιστορική στιγμή και να εισαγάγει έναν άλλο κώδικα όρασης στο καλλιτεχνικό γίγνεσθαι».

Μιλώντας για τον Βλάση Κανιάρη, ο Ντένης Ζαχαρόπουλος σημείωσε μεταξύ άλλων: «Υπάρχει κι άλλο ένα νησί που έχει ελληνικό όνομα, αλλά δε βρίσκεται σε καμία θάλασσα, είναι η ουτοπία. Κατά καιρούς κάποιοι καλλιτέχνες καταφέρνουν να το ξυπνήσουν σε κάποιους από μας και από φαντασία, γίνεται τόπος κατοικίας. Ενας από αυτούς είναι και ο Βλάσης Κανιάρης.»

• Και οι χορηγοί

Στην ίδια εκδήλωση τιμήθηκαν οι τέσσερις κύριοι χορηγοί του Σωματείου, Τάκης Αράπογλου, πρόεδρος & διευθύνων σύμβουλος της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος, Αρτέμης Θεοδωρίδης, γενικός διευθυντής Alpha Bank, Χρήστος Χατζηεμμανουήλ, πρόεδρος ΟΠΑΠ, και Γιώργος Αλογοσκούφης, βουλευτής και πρώην υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών.

«Χωρίς την πολύτιμη οικονομική βοήθειά τους δεν θα ήταν δυνατό να επιτευχθούν οι σκοποί του Σωματείου και να διοργανωθούν οι εκδηλώσεις των τελευταίων χρόνων», όπως ανέφεραν οι διοργανωτές. Τον κ. Χ. Χατζηεμμανουήλ, που δεν κατάφερε να παραστεί, εκπροσώπησε από τον ΟΠΑΠ η κυρία Βένια Παπαθανασοπούλου.

• Ελεύθερος Τύπος, Παρασκευή, 29.05.09

«Ονειρο ζωής» διά χειρός Τσόκλη

Το 1986 η Ελλάδα βρέθηκε στην καρδιά της εικαστικής πρωτοπορίας. Ηταν στην 42η Μπιενάλε Βενετίας που ο Κώστας Τσόκλης παρουσίασε το «Καμακωμένο ψάρι» και τα «Ζωντανά πορτρέτα» ως επίσημη συμμετοχή της Ελλάδας. Οι ζωγραφισμένοι πίνακες όπου επάνω τους προβάλλονταν βιντεογραφημένες οι πραγματικές φιγούρες των μοντέλων ενθουσίασαν το κοινό και τη διεθνή κριτική που τα ονόμασε «Living Painting», δηλαδή «Ζωντανή Ζωγραφική».

Εκείνα τα ιστορικά έργα κι όλα όσα δημιούργησε στη μετέπειτα πορεία του ο Κώστας Τσόκλης παρουσιάζονται για πρώτη φορά μαζί σε μια έκθεση-«όνειρο ζωής», όπως λέει ο ίδιος. Είναι η πρώτη φορά που το κοινό έχει τη δυνατότητα να δει συγκεντρωμένα τα μνημειακών διαστάσεων έργα από το «Καμακωμένο ψάρι» (1985), που εκτέθηκε πρώτη φορά στην γκαλερί Ζουμπουλάκη, έως το «Συμπερασματικό Οιδίποδα» (2006), που είδαμε στο Μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς, μαζί με τον «Προμηθέα» (2009) το ολοκαίνουριο έργο που παρουσιάζεται για πρώτη φορά.

Επιτυχημένος συνδυασμός
«Τα έργα αυτά βασίζονται στο συνδυασμό ζωγραφικής και κινηματογραφικής προβολής. Πάνω σ’ ένα ζωγραφικό έργο, που απεικονίζει ένα συγκεκριμένο θέμα και χρησιμοποιείται ως οθόνη, προβάλλεται σε αργή κίνηση και σε ίδιο μέγεθος η εικόνα του ζωντανού μοντέλου. Εχουμε, δηλαδή, την προβολή του ψαριού και των ανθρώπων ακριβώς πάνω στην εικόνα τους. Το αποτέλεσμα είναι ένα νέο είδος, η βιντεοζωγραφική, που ξαφνιάζει θετικά κοινό και κριτικούς», έγραφε η Κατερίνα Κοσκινά, σημερινή πρόεδρος του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και επιμελήτρια της αναδρομικής έκθεσης του Κ. Τσόκλη, που είχε φιλοξενηθεί στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης το 2002. Εξηγούσε, λοιπόν, στο εισαγωγικό της κείμενο: «Είναι μια πρωτοποριακή πρόταση, ένα tableau vivant (ζωντανός πίνακας), το οποίο ως οπτικό αποτέλεσμα συγγενεύει με έργα -που έρχονται στο προσκήνιο αργότερα- σημαντικών εκπροσώπων της βιντεοτεχνικής. Ο Κώστας Τσόκλης, πριν αρχίσει να κυκλοφορεί η βιντεοτέχνη, συνδυάζει τη ζωγραφική με το βίντεο. Παντρεύει, δηλαδή, το παραδοσιακό με το σύγχρονο, αποδεικνύοντας ότι η τέχνη είναι ίδια, άσχετα από τα μέσα που χρησιμοποιεί».

Η παρούσα έκθεση, «Ζωντανή Ζωγραφική», είναι μεγάλο γεγονός όχι μόνο για τα ελληνικά δεδομένα, αλλά και για τα διεθνή, καθώς το έργο του Κώστα Τσόκλη αναγνωρίστηκε πρώτα στα μεγάλα ευρωπαϊκά κέντρα, Ρώμη, Παρίσι, Βερολίνο, όπου εξακολουθεί να έχει παρουσία με συμμετοχές σε διεθνείς διοργανώσεις ή ατομικές εκθέσεις. Η διοργάνωση, που έχει χορηγό επικοινωνίας τον city 99.5, δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί αν δεν παραχωρούσε η Ειρήνη Παππά το «Σχολείον», τον πολυχώρο των 3.000 τ.μ. στην Πειραιώς. «Την έκθεση αυτή την αφιερώνω στην Ειρήνη Παππά, με την αγάπη και την εκτίμησή μου», σημειώνει ο Κ. Τσόκλης στην αρχή του καταλόγου που συνοδεύει τη διοργάνωση. Ο χώρος στο «Σχολείον» έχει διαμορφωθεί κατάλληλα για να φιλοξενήσει τους 100 πίνακες, που απαρτίζουν τα μνημειώδη έργα του καλλιτέχνη. Πρόκειται για τα εξής μνημειακά έργα:

Το «Καμακωμένο ψάρι» μαζί με τα πέντε «Ζωντανά πορτρέτα» (1985-1986), το «Φυλακισμένο πουλί» (1987), η «Μήδεια» (1989), ο «Οδοιπόρος» και τα τρία ζωγραφικά του πορτρέτα (1989), επίσης «Σταυρωμένο γεράκι» (1993), «Αρτεμις» (1997), «Αγγελοι του μέλλοντος» (2001), «Αναστάσεις», που παρουσιάστηκαν στην Κωνσταντινούπολη (2003) σε μια αίθουσα 1.000 τ.μ. και πρώτη φορά εκτίθενται στην Ελλάδα, «Διά μέσου» (2004), «Συμπερασματικός Οιδίπους» (2006) και «Προμηθέας» (2009), το πιο πρόσφατο έργο που εκτίθεται για πρώτη φορά.

info

- «Ζωντανή Ζωγραφική», Κώστας Τσόκλης
- «Σχολείον» (Πειραιώς 52, Πειραιάς)
- Εγκαίνια 30 Μαρτίου. Διάρκεια έως 31 Μαΐου.
- H έκθεση τελεί υπό την αιγίδα του Οργανισμού Προβολής Ελληνικού Πολιτισμού, του Δήμου Αθηναίων και του Δήμου Πειραιά, με τη συνεργασία του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ).

• Της Βασιλικής Τζεβελέκου, Ελεύθερος Τύπος, Κυριακή, 29.03.09

Κώστας Τσόκλης: «Η βεβαιότητα είναι οπισθοδρόμηση»

• Ο Κώστας Τσόκλης μιλά για την καλλιτεχνική του διαδρομή, αλλά και την κρίση, με αφορμή την αναδρομική του έκθεση στο «Σχολείον». Ενας μεγάλος χώρος 3.000 τ.μ., «Το Σχολείον» στην οδό Πειραιώς, που επινοικιάζει η Ειρήνη Παπά, ανακαινίστηκε για να φιλοξενήσει από την Τρίτη την αναδρομική έκθεση του Κώστα Τσόκλη με τίτλο «Ζωντανή Ζωγραφική», που οργανώνει ο ΟΠΕΠ.

Μέσα από 11 ενότητες θα ξεδιπλωθεί η διαδρομή του εικαστικού από το 1985 ώς τις μέρες μας.

Ηταν το 1986, όταν εκπροσώπησε τη χώρα μας στην 42η Μπιενάλε Βενετίας με τα έργα «Καμακωμένο ψάρι» και «Ζωντανά πορτρέτα», που συνδυάζουν τη ζωγραφική στον καμβά με σύγχρονες τεχνολογίες, εντυπωσιάζοντας κοινό και κριτικούς. Οι ίδιοι, μάλιστα τους έδωσαν τον χαρακτηρισμό «ζωντανή ζωγραφική». Εκτοτε την εμπλουτίζει με έργα όπως «Μήδεια», «Αρτεμις», «Αναστάσεις», κ.ά.

Τι σημαίνει πρωτοπορία

• Πώς θα ορίζατε σήμερα την πρωτοπορία και πόσο δύσκολο είναι να βρίσκεται ένας καλλιτέχνης διαρκώς στην «αιχμή»;

«Για μας τους γέροντες, πρωτοπορία είναι εκείνο που δεν καταλαβαίνουμε, εκείνο που δεν διακρίνουμε από μακριά, κι ας φοράμε γυαλιά, εκείνο που φοβόμαστε να αξιολογήσουμε. Για τους νέους είναι αυτό που γυαλίζει μπροστά τους, καθρέφτης ή λίμνη, το πρώτο για να δουν τη μορφή τους, το δεύτερο για να πέσουν μέσα να πνιγούν. Κι όμως το βήμα προς τα εμπρός πρέπει να γίνει, γιατί δεν υπάρχει τίποτε πιο οπισθοδρομικό από τη βεβαιότητα και τίποτε πιο ανασταλτικό από την ανάγκη της βεβαιότητας. Οσο για την «αιχμή», είναι ζήτημα βίτσιου. Ο κίνδυνος ερεθίζει και έχουμε όλοι δικαίωμα στην ηδονή απ' όπου και όπως ο καθένας μας την αντλεί. Οχι, τα όριά μου δεν τα ξεπέρασα ποτέ. Ούτε καν έφτασα ώς την άκρη τους. Εστω και αν κάποιες πράξεις μου φάνηκαν ακραίες, το γεγονός ότι τις πραγματοποίησα δείχνει ότι ήμουν μέσα στα όριά μου».

• Τα έργα σας έχουν κοινωνικό αντίκτυπο. Πιστεύετε ότι καταφέρατε να «αλλάξετε τον κόσμο», τουλάχιστον να ευαισθητοποιήσετε τους θεατές;

«Ποτέ δεν έκανα τέχνη με σαφή κοινωνικά μηνύματα. Εργα διαμαρτυρίας, ναι. Προσπάθησα πάντα να είμαι συνεπής με το ρόλο του καλλιτέχνη όπως εγώ τον αντιλαμβάνομαι, ως παρατηρητή δηλαδή, ως καταγραφέα. Καθώς πολλά από αυτά που έπεφταν στην αντίληψή μου δεν μ' άρεσαν ή τραυμάτιζαν την ευαισθησία μου, έβρισκα τρόπους έμμεσους να εκφράσω την δυσαρέσκεια ή την αγανάκτηση ή την αντίθεσή μου. Ομως ποτέ δεν ισχυρίστηκα πως προσπαθώ να αλλάξω τον κόσμο ή την απρόβλεπτη ροή των πραγμάτων. Αυτή την υπεροπτική ευθύνη δεν την ανέλαβα ποτέ. Πώς θα τολμούσα! Βλέπω τους άλλους να πράττουν και πότε τους χειροκροτώ και πότε τους γιουχαΐζω, μετατρέποντας τα αισθήματα που οι πράξεις τους μου προκαλούν, σε τέχνη. Ή αν προτιμάς, σε λύτρωση».

• Επιτύχατε τους καλλιτεχνικούς στόχους που βάλατε όταν ήσασταν νέος; Η επιτυχία συνδέεται με την ευτυχία;

«Οταν ήμουν παιδί, ήθελα να γίνω ισάξιος με τον Ραφαήλο ή έστω με τον Βαν Γκογκ. Αρα... Οταν μεγάλωσα, προσπάθησα να τους φτάσω. Αλλά... Τώρα εξακολουθώ να ζω με τα τσακισμένα μου φτερά και αντί να πετάω, πηδάω από κλαδί σε κλαδί, από πέτρα σε πέτρα. Πήγα να πω, πάλι καλά, γιατί θα μπορούσα και να σέρνομαι. Ομως όχι, δεν το καταδέχομαι. Προσπαθώ ακόμα. Αυτό που έχω επιτύχει, είναι ασφαλώς κατώτερο από τα όνειρά μου. Αν, όμως, κάτι με κάνει ευτυχισμένο, είναι αυτή η προσπάθεια και όχι τα όποια αποτελέσματά της».

• Πώς είναι να δημιουργεί ένας καλλιτέχνης σε περίοδο κρίσης και πόσο μπορεί με την τέχνη να βοηθήσει να ξεπεραστεί αυτή η κρίση;

«Ο Επίκτητος έλεγε: «Οταν δεις κάποιον που κλαίει και λυπάται γιατί ξενιτεύεται το παιδί του ή γιατί έχασε την περιουσία του, πρόσεχε μη σε παρασύρει η εντύπωση από τα εξωτερικά αυτά ατυχήματά του. Αλλά να σκέφτεσαι πως θλίβεται όχι από αυτό που του συνέβηκε, αλλά από τη γνώμη που σχημάτισε για το συμβάν αυτό. Και με τα λόγια, μη φοβάσαι να τον συλλυπηθείς, αν είναι ανάγκη και να στενάξεις μαζί του. Πρόσεξε όμως να μη στενάξεις και από μέσα σου». Ο μόνος λοιπόν τρόπος για να βοηθήσεις, είναι να πιστεύεις ότι η οικονομική και κοινωνική κρίση μια μέρα θα ξεπεραστούν.

»Αυτό που είναι δύσκολο να ξεπεραστεί, όμως, είναι η ηθική και αισθητική ένδεια που μαστίζει το μεγαλύτερο μέρος του λαού μας. Γι' αυτό πρέπει να συνεχίσουμε χωρίς τον παραμικρό δισταγμό, να συνδράμουμε όπως μπορούμε, με το δικό μας πλούτο, που είναι η τέχνη. Ξέρω, ξέρω, θα μου πεις: όταν δεν έχεις τα απαραίτητα για μία αξιοπρεπή ζωή, τι τέχνη και πράσινα άλογα μου τσαμπουνάς... Κι όμως οι Κινέζοι, από τους φτωχότερους λαούς του κόσμου, έλεγαν «αν έχεις χρήματα για δύο καρβέλια ψωμί, πάρε ένα ψωμί και ένα τριαντάφυλλο»». *

Της ΠΑΡΗΣ ΣΠΙΝΟΥ, ΚΥΡ.ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ / 7 - 29/03/2009

Ο Κώστας Τσόκλης μιλάει για την αγωνία του καλλιτέχνη, το μη πεπαιδευμένο κοινό, τον Δεκέμβρη που δεν τον ενέπνευσε: «Ζηλεύω τους αποτυχημένους...»

• Μια ημέρα πριν από τα εγκαίνια της μεγαλύτερης έκθεσης που έχει κάνει ποτέ στην καριέρα του, ο Κώστας Τσόκλης δίνει μια χειμαρρώδη συνέντευξη. Με προκλητική ειλικρίνεια, δεν φοβάται να βάλει στο στόχαστρο τον εαυτό του, τους ζωγράφους της γενιάς του ’30 με την «σκονισμένη ελληνικότητα», το «μη πεπαιδευμένο ελληνικό κοινό» που συχνά αγόραζε τους πίνακές του μόνο για λόγους κοινωνικής βιτρίνας αλλά και τους Ελληνες νέους που βγήκαν στους δρόμους, «για μια ψευτομάχη που δημιούργησαν μόνοι τους». την «Ζωντανή ζωγραφική». Πρόκειται για μια ενότητα που ξεκίνησε το 1985 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Επάνω στους ζωγραφισμένους πίνακες, προβάλλονται βιντεογραφημένες οι πραγματικές φιγούρες των μοντέλων του, που με τις ανεπαίσθητες σχεδόν κινήσεις τους δίνουν στο έργο την αίσθηση πραγματικής ζωής. Στις αίθουσες του τεράστιου παλιού εργοστάσιου – «Σχολείον» της Ειρήνης Παπά στην Πειραιώς που αναμορφώθηκε από τον αρχιτέκτονα Μάνο Περράκη, οι θεατές παρακολουθούν την πορεία του από το «Καμακωμένο Ψάρι» που παρουσιάστηκε στην Μπιενάλε της Βενετίας μέχρι την Μήδεια. «Εχω μια μάχη μπροστά μου: πρέπει να νικήσω το επιβλητικό αυτό μέρος όπου φιλοξενείται η έκθεση. Αν δεν συμβεί αυτό, σημαίνει ότι απέτυχα και δεν μου αρέσει καθόλου να αποτυγχάνω. Φανταστείτε να βγει ο θεατής από την έκθεση και να πει, “ωραίος χώρος”», λέει ο Τσόκλης.

Εχω πεθάνει δυο – τρεις φορές

– Πώς αντιμετωπίζετε σήμερα την πρωτοπόρο –τότε– ενότητα της δουλειάς σας που συνδύαζε βίντεο και ζωγραφική;

• Οταν πρωτοέγινε το «Καμακωμένο Ψάρι» ήταν σαν να μου έλυσαν τις αλυσίδες μου αλλά μου έκλεισαν την πόρτα του δωματίου. Τόσα χρόνια είμαι φυλακισμένος σε αυτό το εύρημα, που μου έδωσε μεγάλη αποδοχή. Δυστυχώς, ακόμα με τρέφει με τους χυμούς του και θα ήθελα να είχα την υπερηφάνεια να το έχω ξεπεράσει. Οταν ο καλλιτέχνης κάνει το πρώτο του σημαντικό έργο, φτάνει η στιγμή του «θανάτου» του. Η γέννηση είναι όταν έχεις τη λαμπρή ιδέα και την υλοποιήσεις με επιτυχία. Ο θάνατος έρχεται όταν στο αναγνωρίσουν. Εγώ έχω πεθάνει δυο – τρεις φορές μέχρι τώρα. Πέθανα, π.χ., στη Βενετία, όταν όλος ο κόσμος μίλαγε για μένα στην Μπιενάλε. Πιστεύω ότι είναι ευτυχές ένας καλλιτέχνης να γίνει κάποτε «πτώμα» στην καριέρα του. Εγώ για να ξαναγεννηθώ και να μην καταντήσω βεντετούλα, έπρεπε να επανεφεύρω τον εαυτό μου. Αυτό θεωρώ μετεμψύχωση.

– Τι σας δίνει τη δύναμη να παλεύετε;

• Ο καλλιτέχνης πρέπει να είναι ανταγωνιστικός με τον εαυτό του. Η ζωγραφική ήταν κάτι εύκολο για μένα, γινόταν αβίαστα. Εξηγούμαι. Δεν ήμουν Ντα Βίντσι ούτε Βαν Γκογκ, είχα ένα μικρό ταλέντο αλλά ήξερα από νωρίς τι ήθελα να κάνω. Με τη θέληση και το πνεύμα μου προσπαθούσα να φτάσω τους ταλαντούχους, τον Γκρέκο, τον Χαλεπά, τον Τσαρούχη. Σκέφτομαι εκείνους τους καλλιτέχνες που τους προίκισε ο Θεός και λέω «παρότι εμένα δεν με προίκισε, θα παλέψω να κάνω κάτι ενδιαφέρον». Βέβαια, ο κόσμος μπορεί να ζήσει και χωρίς αυτό που θέλω να κάνω.

Γεμάτος «κακό φαγητό»

– Πώς πήρατε την απόφαση να κάνετε μια τόσο μεγάλη έκθεση με μνημειακά έργα;

• Δεν πρόκειται για μια έκθεση αλλά για πολλές συγχρόνως. Υπάρχουν 11 ενότητες, κάποιες εκ των οποίων ξεπερνούν τα 1.000 τ.μ. Εδώ και καιρό είχα την επιθυμία να διοργανώσω την έκθεση για τη «ζωντανή ζωγραφική», αλλά δεν υπήρχε ο κατάλληλος χώρος. Πρόκειται για ένα κομμάτι της ζωής μου, που από μόνο του αρκεί για να τη δικαιολογήσει. Αντανακλά τον διχασμό στην πορεία μου. Σπούδασα ζωγραφική και αργότερα καταπιάστηκα με τις κατασκευές, τα αντικείμενα και το βίντεο. Εκανα τη στροφή γιατί δεν ήθελα να ασκώ την επιδεξιότητα που γνώριζα ότι είχα ως ζωγράφος. Πρέπει πάντα να αντιμάχεσαι πράγματα που αγαπάς, να τα νικάς και να τα ταπεινώνεις. Κατά καιρούς επανερχόμουν στον χρωστήρα και ένιωθα ότι κάνω καλά τα πράγματα, δηλαδή όπως άρεσαν στον κόσμο, για να είμαι και λίγο αυτοκριτικός.

– Είσαστε χορτασμένος από αναγνώριση;

• Είμαι χορτασμένος από «κακό φαγητό». Είχα, λ.χ., αποδοχή από ένα κοινό απροετοίμαστο, μη πεπαιδευμένο. Πολλές φορές σε δέχονται από σνομπισμό, θεωρούν ότι το να έχουν έναν πίνακά σου σπίτι τούς ευνοεί κοινωνικά. Κατά βάθος, όμως, δεν μπορούν να πουν για ποιο λόγο σε εκτιμούν. Οχι μόνο εμένα αλλά και τους άλλους καλλιτέχνες. Θα προτιμούσα να είναι πιο εκλεκτά τα πράγματα αλλά το εκλεκτό είναι δύσκολο να το βρω στην Ελλάδα. Πάντα μ’ ενδιέφερε η αναγνώρισή μου ως καλλιτέχνης. Τι είναι η τέχνη, ευχαρίστηση; Αγωνία είναι. Εκτός και αν είσαι παιδί ή κυρία που κάνει ακουαρέλες.

– Λέτε συχνά ότι ξεπεράσατε τις ενοχές του καλλιτέχνη που έβγαλε χρήματα, διότι επιστρέψατε τα κέρδη στην τέχνη, κάνοντας μεγαλύτερα και ακριβότερα έργα…

• Εχω ενοχή που έβγαλα λεφτά. Υπήρχαν καλλιτέχνες που δεν είχαν κάνει χειρότερα έργα από εμένα αλλά δεν τα έβγαλαν πέρα στη ζωή τους. Δεν θα ήθελα να είμαι ένας αποτυχημένος αλλά ζηλεύω τους αποτυχημένους. Ζηλεύω τη δυνατότητα που έχουν να τους ανακαλύψει κάποιος αύριο. Εμένα με έχουν ήδη ανακαλύψει.

Η γενιά του ’60

– Πώς βλέπετε σήμερα τη γενιά σας;

• Η γενιά του ’60 άλλαξε την πραγματικότητα των Ελλήνων, αλλά δεν έχει ακόμα αποτιμηθεί. Και οι προηγούμενοι έκαναν σπουδαία πράγματα αλλά πήγαν με τη φύση τους. Εμείς έπρεπε να τη θυσιάσουμε για να εντάξουμε την Ελλάδα σε μια πραγματικότητα που υποψιαζόμασταν ότι έρχεται. Οι εκπρόσωποι της γενιάς του ’30, επειδή είχαν μεγάλο ταλέντο, κατάφεραν να επαναφέρουν την ελληνικότητα, αλλά ήταν σκονισμένη και γι’ αυτό δεν άντεξε. Η χρυσή εποχή του Τσαρούχη και του Μανουσάκη κράτησε 30 χρόνια. Αυτό που προτείναμε εμείς ήταν πιο ριζοσπαστικό, κλώτσαγε η κοινωνία αλλά είχαμε μεγαλύτερη διάρκεια. Η τέχνη που γίνεται σήμερα στην Ελλάδα ήταν στηριγμένη στις προσπάθειες που έκανε η γενιά του ’60.

– Γιατί η γενιά του ’60 είχε τόση δίψα να κάνει καινούργια πράγματα;

• Οταν τελειώσαμε τη Σχολή, δεν μπορούσαμε να ζήσουμε από τη ζωγραφική στην Ελλάδα και γι’ αυτό ανακαλύψαμε τον έξω κόσμο. Δεν φύγαμε γιατί μας πίεζε το είδος της τέχνης που γινόταν στη χώρα αλλά η αδυναμία να τα φέρουμε βόλτα. Δεν είχαμε αγωνία να πάμε να κάνουμε μοντέρνα τέχνη.

Δεν είμαι ανάλγητος

– Τον Αύγουστο του 2007, όταν είχε καεί όλη η Ελλάδα, είπατε ότι είδατε την ομορφιά μέσα από την καταστροφή. Κάποιοι σας αποκάλεσαν κοινωνικά ανάλγητο.

• Ο Γκόγια όταν ζωγράφιζε την εκτέλεση των συμπατριωτών του χαιρόταν; Ηταν μια ιστορική στιγμή, μια στιγμή έμπνευσης, η καταγραφή του γεγονότος. Στο θέατρο με τη Μήδεια, χαίρεται κανείς; Αυτά είναι φαινόμενα της ζωής που κινητοποιούν έναν καλλιτέχνη είτε είναι καλά είτε είναι κακά. Εγώ είπα ότι με γοήτευαν οι φωτιές, παρά το ότι στεναχωριόμουν για τις ζωές και τα σπίτια που καταστράφηκαν. Πρόκειται για μιαν έξαρση που προσπαθεί ο καλλιτέχνης να την κάνει έργο για να μη χαθεί. Πάντως, η υπόθεση των επεισοδίων του Δεκεμβρίου δεν με ενέπνευσε όπως οι φωτιές όπου έκανα μια νέα ενότητα έργων. Θεωρώ παροδικό το ξέσπασμα.

Να συγκινήσω τους θεατές

– Η τέχνη σας έχει ελληνικότητα και πώς την ορίζετε;

• Από την στιγμή που γύρισα στην Ελλάδα έπειτα από μακροχρόνια απουσία, κατανάλωσα γρήγορα τη γοητεία που μου άσκησε η ελληνική Φύση. Εκανα πολλά έργα τέτοια που αγαπήθηκαν από τον κόσμο. Μετά άρχισα να φοβάμαι ότι θα καταντούσα «τουριστικός». Υστερα αναζήτησα το βαθύτερο ελληνικό στοιχείο που ήταν αποδεκτό απ’ όλο το κόσμο. Αυτό ήταν η αρχαιότητά μας. Δυστυχώς. Εγώ την θεωρώ ένα δυσάρεστο βάρος που μας έχει καταστρέψει. Αποφάσισα να την εκφράσω με σημερινούς όρους. Ο Αισχύλος έλεγε ότι έτρωγε από τα ψίχουλα του τραπεζιού του Ομηρου. Κι εγώ τρώω από τα ψίχουλα του τραπεζιού των αρχαίων αλλά τα ερεθίσματα για τη δουλειά μου τα παίρνω από την καθημερινότητα.

– Τελικά, τι ζητάτε από τον θεατή που θα δει την έκθεση;

• Θέλω να μείνει ένα καθαρό πράγμα μέσα στο μυαλό του θεατή και να φέρει το όνομά μου. Θέλω να τον συγκινήσω για να με εκτιμήσουν ώστε μετά να πάρουν έργα μου και να τα βάλουν στο σπίτι τους και να λένε τι σπουδαίος είναι. Μετά θα με βάλουν στο μουσείο και εγώ θα κάθομαι επίσης στο σπίτι μου και θα λέω πόσο σπουδαίος είμαι. Ακούγεται σκληρό αλλά αυτό είναι η πραγματικότητα. Φτιάχνεις ένα έργο για να συγκινήσεις τον θεατή και να πάρεις πίσω την συγκίνηση σαν δόξα. Αν όμως ξεκινάς με την ματαιοδοξία της επιτυχίας και δεν δίνεις ποτέ το αντάλλαγμα της συγκίνησης, τότε τα έργα δεν πετυχαίνουν.

– Γιατί βγήκαν τα παιδιά στους δρόμους τον Δεκέμβριο;

• Σε αυτήν την ηλικία που είμαι δεν έχω γνώση των στόχων ευτυχίας των νέων. Αν νομίζουν ότι με την εξέγερση τα 700 ευρώ θα γίνουν 1.000, έχασαν τον αγώνα, αν ζητάνε να μπουν στην κοινωνία, τότε καλά έκαναν. Οι θέσεις είναι πάντα περιορισμένες και οι νέοι αισθάνονται ότι πρέπει να πετάξουν κάποιους έξω για να μπουν αυτοί. Εμείς μεγαλώσαμε με βία γύρω μας, στην Κατοχή και στο Κίνημα βλέπαμε τους νεκρούς να πέφτουν μπροστά μας, αλλά είχαμε μιαν αίσθηση κοινωνικής συνοχής. Αυτό δεν υπάρχει σήμερα. Ο νέος γεννιέται πολεμιστής. Αν του στερήσεις τον πόλεμο, τότε τι θα κάνει; Θα τον δημιουργήσει μόνος του. Οταν για να γιορτάσουν την επέτειο πάνε και καίνε το Πολυτεχνείο, λέω από μέσα μου «καλά κάνουν». Τι να σου κάνει το στεφάνι; Αν η σημερινή γενιά προσπαθεί να κάνει μια ψευτομάχη, εγώ λέω να τους δώσουμε έναν πόλεμο.

• Η έκθεση τελεί υπό την αιγίδα του Οργανισμού Προβολής Ελληνικού Πολιτισμού, του Δήμου Αθηναίων και του Δήμου Πειραιά και διαρκεί μέχρι και τις 31 Μαΐου. Είσοδος 5 ευρώ. Σχολείον (Πειραιώς 52, κοντά στην Ελαΐδα).

• Συνέντευξη στη Μαργαριτα Πουρναρα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Kυριακή, 29 Mαρτίου 2009

Κώστας Τσόκλης: «Ρίχνω μια ζαριά, ελπίζω να φέρω “εξάρες”»

• Μεγάλη έκθεση του γνωστού εικαστικού στο «Σχολείον», το παλαιό εργοστάσιο της Sanitas, που τώρα ανήκει στην Ειρήνη Παπά

Αριστερά, απόσπασμα από το έργο του Κώστα Τσόκλη «Διά Μέσου» (2004), που θα φιλοξενηθεί στην έκθεση στο «Σχολείον». Επάνω, ο καλλιτέχνης (αριστερά) μαζί με την υπεύθυνη του «Σχολείου» Ειρήνη Παπά και τον αρχιτέκτονα Μάνο Περράκη στο παλιό εργοστάσιο της Sanitas

• «Μα, καλά, τι θέλει να μας πει πάλι αυτός ο Τσόκλης;». Ιδού το ερώτημα που βασάνιζε προχθές το βράδυ τον έλληνα εικαστικό παραμονή της συνέντευξης Τύπου για την έκθεση «Η ζωντανή ζωγραφική του Κώστα Τσόκλη 1985-2009». «Δεν κοιμήθηκα καλά» ομολόγησε ο ίδιος χθες το μεσημέρι στο «Σχολείον», το παλιό εργοστάσιο της Sanitas στην οδό Πειραιώς που από την ερχόμενη Δευτέρα 30 Μαρτίου ως τις 31 Μαΐου θα φιλοξενεί έντεκα μνημειακά έργα του καλλιτέχνη.

• «Σκεφτόμουν τι θα απαντούσα στο συγκεκριμένο ερώτημα που έβαλα στον εαυτό μου και που ίσως απασχολεί και εσάς. Ηταν πολλές οι απαντήσεις που μου έρχονταν στον νου. Μια από αυτές είναι ότι επανέρχομαι διότι είμαι ένας παίκτης. Με αυτή μου την έκθεση ρίχνω μια ζαριά και ελπίζω να φέρω “εξάρες”. Συνήθως φέρνω “τριάρες” και “τεσσάρες” ή “ασόδυο”. Και κάθε φορά ελπίζω να φέρω “εξάρες”». Με αυτή την έκθεση, μέγας χορηγός της οποίας είναι ο ΟΠΑΠ, ο Κώστας Τσόκλης δεν υπερασπίζεται μόνο τον εαυτό του αλλά και τον κλάδο του: «Εμείς οι Ελληνες αξίζουμε καλύτερη μοίρα από αυτή που μας έχει δοθεί. Οι πιο υπεύθυνοι θέλουμε να προσθέσουμε ένα πετραδάκι σε αυτό που λέγεται πολιτιστική πυραμίδα, η σημασία της οποίας δεν έχει γίνει πλήρως κατανοητή στον τόπο μας. Νομίζω ότι ποτέ δεν θα καταλάβουμε ότι ο πολιτισμός είναι το μόνο που απομένει σε αυτόν τον τόπο. Εχω την ελπίδα, ωστόσο, ότι μια ομάδα από εμάς προετοιμάζουμε τον χώρο που θα χρησιμοποιήσουν οι Ελληνες αν καταλάβουν ποτέ τη σημασία της τέχνης». Σ το πάνελ των ομιλητών στο θέατρο του «Σχολείου» ο Βασίλειος Σγούρος, διευθύνων σύμβουλος του Οργανισμού Προβολής Ελληνικού Πολιτισμού, ο Παναγιώτης Φασούλας, δήμαρχος Πειραιά, ο Αγγελος Μοσχονάς, πρόεδρος του Πολιτιστικού Οργανισμού του Δήμου Αθηναίων- υπό την αιγίδα των οποίων πραγματοποιείται η έκθεση-, η Ξανθίππη Χόιπελ, πρόεδρος του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, και η Κατερίνα Κοσκινά, πρόεδρος του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης- η οποία συντόνισε τη συζήτηση- και, βεβαίως, η Ειρήνη Παπά , η οποία έχει την ευθύνη των κτιριακών εγκαταστάσεων που, χτισμένες στις αρχές του 20ού αιώνα, αποτελούν εξαίρετο δείγμα βιομηχανικής αρχιτεκτονικής.

• Περίπου 3.000 τ.μ. του παλιού εργοστασίου θα στεγάσουν τους 100 πίνακες μεγάλων ή και... τεραστίων διαστάσεων του καλλιτέχνη: από το «Καμακωμένο ψάρι»- που με τη συμμετοχή του Τσόκλη στην Μπιενάλε της Βενετίας το 1986 όρισε την προβολή βιντεογραφημένων ή πραγματικών μορφών πάνω σε ζωγραφισμένους πίνακες ως «ζωντανή ζωγραφική»- ως τον «Προμηθέα», που δημιουργήθηκε ειδικά για τη συγκεκριμένη έκθεση.

• «Και μετά τον Τσόκλη, τι;» μας είπε η Ειρήνη Παπά στο περιθώριο της συνέντευξης Τύπου, αναφερόμενη στα λειτουργικά προβλήματα ενός χώρου που προσφέρει άπειρες δυνατότητες, δίχως όμως την κατάλληλη οικονομική στήριξη παραμένει ουσιαστικά αναξιοποίητος. «Χρειάζονται ανάλογες πρωτοβουλίες ώστε το “Σχολείον” να δείξει τι πραγματικά αξίζει».

• Η έκθεση «Η ζωντανή ζωγραφική του Κώστα Τσόκλη 1985-2009» θα φιλοξενείται από 30 Μαρτίου ως 31 Μαΐου στο «Σχολείον» (Πειραιώς 52, Πειραιάς). Περισσότερες πληροφορίες στο τηλ. 210-8894.800. [ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΥ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Τρίτη 24 Μαρτίου 2009]