Αστρονομική τιμή για αυτοπροσωπογραφία του Αντι Ουόρχολ

• Σε δημοπρασία του οίκου Christie's

Η αυτοπροσωπογραφία του Αντι Ουόρχολ

Αυτοπροσωπογραφία του Αντι Ουόρχολ, πρωτοπόρου του κινήματος της ποπ αρτ, πωλήθηκε την Τετάρτη σε δημοπρασία στο Λονδίνο προς 10,8 εκατομμύρια λίρες, ποσό διπλάσιο από τις εκτιμήσεις, όπως ανακοίνωσε ο οίκος Christie's.

Το έργο, που ανακαλύφθηκε πρόσφατα, είναι μεγέθους σχεδόν δύο τετραγωνικών μέτρων και το ζωγράφισε ο Ουόρχολ του 1967. Ο πίνακας έχει χαρακτηριστεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές και μυθικές εικόνες του καλλιτέχνη και απεικονίζει τον Ουόρχολ με το ένα του χέρι στο στόμα του.

«Το να εργαζόμαστε σε ένα μέχρι τώρα άγνωστο έργο του Άντι Ουόρχολ, κυρίως ένα έργο τέτοιας ιστορικής σημασίας, μάς προκαλεί μεγάλο ενθουσιασμό» δήλωσε ο Φράνσις Άουτρεντ, υπεύθυνος του οίκου Christie's για τη σύγχρονη και μεταπολεμική τέχνη.

«Είμαστε συγκινημένοι που μπορέσαμε να συμπεριλάβουμε για πρώτη φορά αυτό το έργο στον κατάλογό μας και να το δείξουμε για πρώτη φορά στο κοινό» πρόσθεσε.

Το έργο αυτό είναι μια από τις 11 αυτοπροσωπογραφίες που ζωγράφισε το 1967 ο Ουόρχολ.

Διαβάστε περισσότερα: http://www.tovima.gr/default.asp?pid=41&nid=1231079017#ixzz1EQ6XlDXv

Coca Cola του Warhol αξίας 35 εκατ. δολαρίων

• Ένα από τα αντιπροσωπευτικότερα έργα pop art, το ασπρόμαυρο μπουκάλι Coke του Warhol, πωλήθηκε στη Νέα Υόρκη πολύ ακριβότερα απ’όσο αναμενόταν.

Ο μουσαμάς του Andy Warhol που εικονίζει μπουκάλι Coca-Cola σε ασπρόμαυρο, πουλήθηκε έναντι 35,36 εκατ. δολαρίων σε δημοπρασία στη Νέα Υόρκη. Το εν λόγω έργο που διέθεσε ο οίκος Sotheby's, αποτελεί ένα από τα διασημότερα του καλλιτέχνη και θεωρείται σύμβολο της pop art τεχνοτροπίας. Το τίμημα ήταν πολύ υψηλότερο από την αρχική εκτίμηση για 25 εκατ. δολάρια. Μια μέρα πριν, το έργο «Ανδρες της Ζωής της.» ένα πολύπτυχο της ηθοποιού Elizabeth Taylor, του ίδιου καλλιτέχνη, πουλήθηκε έναντι 63,4 εκατ. δολαρίων. Στην πιο πρόσφατη δημοπρασία των Sotheby's, 54 έργα βγήκαν στο σφυρί και συνολικά συγκεντρώθηκαν 222,4 εκατ. δολάρια.

«Αγιοι» και άνθρωποι του Αντι Γουόρχολ

• Η σύνδεση του έργου του με τη βυζαντινή εικονογραφία και εκατό κινηματογραφικές προσωπογραφίες του σε δύο εκθέσεις

• Της Σελανας Βροντη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 13/12/2009
  

Ο Αντι Γουόρχολ δεν μας είναι άγνωστος. Το 1993 είχε γίνει μεγάλη έκθεση με έργα του στην Εθνική Πινακοθήκη. Εχουν όμως περάσει 16 χρόνια από τότε, και πάντα θα ανακαλύπτουμε άδηλες πτυχές του έργου του, όπως συμβαίνει πάντοτε με καλλιτέχνες του δικού του βεληνεκούς. Αυτό τον καιρό, στην Αθήνα, φιλοξενούνται δύο εκθέσεις με έργα του Αντι Γουόρχολ. Η μία, στο Βυζαντινό Μουσείο, περιλαμβάνει μεταξοτυπίες του διάσημου εικαστικού (προσωπογραφίες της Τζάκι Κένεντι, του Προέδρου Μάο, του Πρίγκιπα Καρόλου, της Πριγκίπισσας Νταϊάνας, της Λάιζα Μινέλι, της Μέριλιν Μονρόε…) και στην άλλη, στην αίθουσα Πότνια Θηρών στα Εξάρχεια, προβάλλονται τα «Screen Tests», δηλαδή τα τρίλεπτα βωβά φιλμάκια με πρωταγωνιστές διάφορες διασημότητες και μη. Και οι δύο εκθέσεις διοργανώνονται από την Ελισάβετ Λύρα, ιδιοκτήτρια της γκαλερί Πότνια Θηρών σε συνεργασία με τη λονδρέζικη γκαλερί Haunch of Venison.

Η πρώτη έκθεση, με τίτλο «Warhol/Icon - Η δημιουργία της εικόνας» και επιμελητή τον Πολ Μούρχαους, επιχειρεί μια διαφορετική ανάγνωση των έργων του Γουόρχολ, συνδέοντάς τα με τη βυζαντινή εικονογραφία. Ενδιαφέρουσα και πρωτότυπη προσέγγιση, αλλά στη συγκεκριμένη έκθεση καθώς και στον συνοδευτικό κατάλογο δεν αναπτύσσεται επαρκώς ο διάλογος μεταξύ της βυζαντινής τέχνης και της ποπ αρτ. Η επιλογή των έργων δεν υποστηρίζει αυτό τον θεωρητικό παραλληλισμό, αφήνοντας την αίσθηση στον φιλότεχνο ότι πρόκειται περισσότερο για μια αυθαίρετη σύνδεση μεταξύ των δύο τεχνοτροπιών και εικαστικών αρχών. Και επιπλέον, το ότι κάποιος καλλιτέχνης υπήρξε ή είναι θρήσκος δεν σημαίνει ότι έχει επηρεαστεί απαραιτήτως από το Βυζάντιο. Δεν θέλω όμως να σταθώ στις όποιες αδυναμίες της σύλληψης και της διεκπεραίωσης της ιδέας γιατί μια έκθεση με πίνακες του Γουόρχολ πάντα αποτελεί ευχάριστη πολιτιστική είδηση και προσελκύει πολλούς θεατές.

Πραγματικοί σταρ

Εκείνο όμως που έχει μεγάλο ενδιαφέρον είναι οι εκατό κινηματογραφικές προσωπογραφίες του Γουόρχολ, στην αίθουσα Πότνια Θηρών. Πρόκειται για μια καλοστημένη έκθεση που έχει περάσει στα «ψιλά» της εικαστικής επικαιρότητας. Λογικό είναι αν λάβουμε υπόψη το γεγονός ότι ο κινηματογράφος και η βίντεο αρτ του Γουόρχολ παρέμειναν στο «περιθώριο» σε σύγκριση, ας πούμε, με τις πολαρόιντ και τις μεταξοτυπίες του, που έχουν περισσότερο εμπορικό και μαζικό χαρακτήρα. Τα «Screen Tests», 472 στο σύνολο, τα οποία γυρίστηκαν στο στούντιό του, στο φημισμένο ασημένιο Factory, καταγράφουν την καλλιτεχνική σκηνή της Νέας Υόρκης στη δεκαετία του ’60. Ο Μαρσέλ Ντισάν πίνει νερό από ένα γυάλινο ποτήρι, ο Σαλβαντόρ Νταλί (σε ανάποδο κάδρο) μασάει τσίχλα και κρατάει ένα χρυσό γυναικείο τσαντάκι, ο Λου Ριντ καπνίζει, η νεαρή, τότε, συγγραφέας Σούζαν Σόνταγκ μειδιά και δείχνει αστραφτερή και χαρούμενη, ο ηθοποιός Ντένις Χόπερ δίνει μια μοναδική ερμηνεία… ως ο εαυτός του. Ποικίλες αντιδράσεις διαφόρων προσωπικοτήτων μπροστά στον φακό, απογυμνωμένες από κάθε επιφανειακή λάμψη.

«Εδώ οι σταρ είναι πιο πραγματικοί και από τους πραγματικούς ανθρώπους», διαβάζουμε σε ένα σχετικό δημοσίευμα της Γκάρντιαν (31.07.07) για την αναδρομική έκθεση του Αντι Γουόρχολ που διοργανώθηκε πριν από δύο χρόνια στην Εθνική Πινακοθήκη της Σκωτίας. «Δεν πρόκειται για πορτρέτα κενών διασημοτήτων, όπως οι σημερινές, αλλά ανθρώπων που είναι καλοί σε κάτι. Με άλλα λόγια, ο Γουόρχολ δεν συμμεριζόταν την ιδέα για την οποία φημίζεται, ότι ο καθένας μπορεί να γίνει διάσημος. Αυτό το είπε με ειρωνική διάθεση, ωστόσο τα πρόσωπα που ο ίδιος λάτρευε είχαν κάτι σημαντικό στο ενεργητικό τους».

Πώς θα μπορούσε να διαφωνήσει κανείς; «Τα πρόσωπα που λάτρευε» δεν ήταν διόλου τυχαία. Κυρίως δεν ήταν φαύλες διασημότητες, όπως οι σημερινές που κατακλύζουν τα κουτσομπολίστικα περιοδικά και τις μεσημεριανές εκπομπές. Oλοι διέθεταν τη δική τους λάμψη που απλώς ο Γουόρχολ ανέδειξε· ο ίδιος δεν προσέδωσε τίποτα παραπάνω από εκείνο «που ήδη υπήρχε εκεί».

Και οι δύο εκθέσεις του Γουόρχολ, «Warhol/Icon - Η δημιουργία της εικόνας» στο Βυζαντινό Μουσείο και η προβολή των «Screen Tests» την αίθουσα Πότνια Θηρών, διαρκούν έως τις 10 Ιανουαρίου 2010.

Εικόνες και είδωλα

• Δίπλα στα αριστουργήματα της βυζαντινής τέχνης, πορτρέτα του Μάο, του Λένιν, της Μέριλιν και αυτοπροσωπογραφίες του Αντι Γουόρχολ στην πρωτότυπη έκθεση για τον βασιλιά της ποπ αρτ

«Ο Αντι Γουόρχολ πέθανε στις 22 Φεβρουαρίου 1987. Τέσσερις ημέρες αργότερα, τελέστηκε εξόδιος ακολουθία στη βυζαντινή εκκλησία του Αγίου Πνεύματος στο Πίτσμπουργκ. Στο Βυζαντινό Ελληνικό Καθολικό Νεκροταφείο του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, μια μικρή ομάδα πενθούντων παρακολούθησαν την ταφή ενός από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες του τέλους του 20ού αιώνα».

Αυτοπροσωπογραφία του Αντι Γουόρχολ, από την έκθεση στο Βυζαντινό Μουσείο.

Ετσι ξεκινά το κείμενο του επιμελητή της έκθεσης Αντι Γουόρχολ στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας, Πολ Μουρχάουζ (διευθυντή του τμήματος της Νάσιοναλ Πόρτρετ Γκάλερι στο Λονδίνο, για τον 20ό αιώνα).

• Ακραία αντιθετική

Η Αθήνα πρωτοτυπεί με την έκθεση «Γουόρχολ + Εικόνα» και παρουσιάζει μέσα στους χώρους του Βυζαντινού Μουσείου γνωστά έργα του καλλιτέχνη, το όνομα του οποίου έχει απολύτως ταυτισθεί με την ποπ αρτ. Σε ένα πρώτο επίπεδο, η σύνδεση Βυζαντινών εικόνων και πορτρέτων του Γουόρχολ μοιάζει και είναι αδιανόητη. Οχι μόνο γιατί ο ίδιος ουδέποτε υπήρξε αγιογράφος, ούτε καν για λόγους ιστορικούς ή παράβασης της αξίας των ιερών συμβόλων. Η σχέση υπάρχει ακριβώς γιατί είναι ακραία αντιθετική.

Ο Γουόρχολ υπήρξε σπουδαίος καλλιτέχνης και η έκθεση στο Βυζαντινό Μουσείο δεν αποδεικνύει το μέγεθος της σημασίας του έργου του. Είναι μικρή και με λίγα καλά έργα από τρεις φάσεις δουλειάς. Αυτοπροσωπογραφίες του, ο Μάο, ο Λένον, ο Ιόλας, η Μέριλιν, εικόνες ειδώλων που έχουν κάνει τον γύρο του κόσμου δεκάδες φορές, που έχουν εδώ και πολλά χρόνια περάσει στους αθανάτους, και που σοφά ο Γουόρχολ χρησιμοποίησε σαν «εικόνες-είδωλα», βρίσκονται για λίγο δίπλα στα αριστουργήματα της βυζαντινής τέχνης. Οι αντιθέσεις ολοφάνερες: το μοναδικό - το πολλαπλό, το χειροποίητο - το κατασκευασμένο, το μυστικό - το προφανές, το πολύτιμο - το πολυτελές, το σεμνό - το φανταχτερό. Κάθε προσπάθεια ανάγνωσης του έργου του Γουόρχολ χρειάζεται καλή πίστη και δεν είναι αυτονόητο. Ακόμη σήμερα, πολλοί αναρωτιούνται για την αξία του έργου του. Αν όμως σκεφτούμε πως εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο «λατρεύουν», τα είδωλα εξίσου, αν όχι περισσότερο, από τον Θεό, τότε η έκθεση στην Αθήνα μοιάζει επίκαιρη και τολμηρή. Η επίσκεψή της δεν δίνει το έργο του Γουόρχολ, πολύ περισσότερο δείχνει το νόημά του. Δείτε την σαν αφορμή για στοχασμό.

* Εως 10 Ιανουαρίου 2010

• ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΕΘΝΟΣ, 18/10/2009
  

ΠΟΡΤΡΕΤΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ»

Παράλληλα με την έκθεση Γουόρχολ + Εικόνα στο Βυζαντινό Μουσείο, η αίθουσα τέχνης «Πότνια Θηρών» παρουσιάζει τη μεγαλύτερη έως τώρα έκθεση με επίκεντρο τα screen tests του Γουόρχολ. Πρόκειται για την σπάνια ευκαιρία να δούμε 100 από τα σύντομα «κινηματογραφικά πορτρέτα» τα οποία ο Γουόρχολ φιλμάρισε από το 1964 και για δύο χρόνια μέσα στο περίφημο στούντιό του, γνωστό ως «Εργοστάσιο». Εκατόν ογδόντα εννέα άτομα πέρασαν από εκεί και πόζαραν για τρία λεπτά, ακίνητοι, γνωρίζοντας ότι το πορτρέτο τους θα περάσει στην ιστορία της σύγχρονης τέχνης. Ανάμεσά τους ο Μαρσέλ Ντισάν, ο οποίος κινηματογραφήθηκε από τον Γουόρχολ στις 7 Φεβρουαρίου 1966 στην γκαλερί Cordier - Ekstrom (φωτογραφία Nat Finkelstein). Οι συνθήκες φωτογράφησης ήσαν για όλους ίδιες: κανένας ήχος, καμία αφήγηση ή δράση.

- Εως 10/1, οδός Ζαΐμη στα Εξάρχεια.

Ο εφήμερος κόσμος του Αντι Γουόρχολ

• Αναδρομική έκθεση έργων του βασιλιά των χάρτινων μύθων στο Παρίσι με παράλληλο ζάπινγκ στην τηλεοπτική δουλειά του

«Ο Αντι Γουόρχολ ανήκει σ’ όλο τον κόσμο», διαβάζω στο εξώφυλλο των Inrockuptibles (παριζιάνικο περιοδικό πολιτιστικής επικαιρότητας), και το βλέμμα μου κολλάει στο επιτηδευμένα μπλαζέ βλέμμα του επονομαζόμενου πάπα της ποπ αρτ. Αμέσως συνειδητοποιώ με απόλυτη διαύγεια το προφανές: το όνομα του Αμερικανού καλλιτέχνη ανήκει πια στη συλλογική μνήμη, σ’ αυτή την αόριστη συλλογική γνώση που ανάγει πρόσωπα και γεγονότα σε χάρτινους μύθους, κάνοντάς τα να ηχούν τόσο οικεία όσο είναι ουσιαστικά ξένα.

Ποιος είναι αλήθεια ο Αντι Γουόρχολ; Τι ξέρουμε γι’ αυτόν και το έργο του; Το ερώτημα μοιάζει σχεδόν άνευ σημασίας. Πέρα από ιστορικό πρόσωπο, ο Αντι Γουόρχολ είναι σήμερα ό,τι τον σαγήνευε περισσότερο στον κόσμο της εφήμερης καταναλωτικής μας πραγματικότητας: είναι μια «εικόνα» μαζικής παραγωγής, ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο, μια μπανάλ αφίσα που κανείς πια δεν θέλει να κολλήσει στον τοίχο του. Αλλά και πέρα από προϊόν ή αρχέτυπο του γκλάμουρ καλλιτέχνη, ο Αντι Γουόρχολ, ας το ξαναπούμε, είναι ο πρώτος και ίσως ο μοναδικός καλλιτέχνης που εφάρμοσε και αισθητικοποίησε, απροκάλυπτα και απενοχοποιημένα, την εμπορευματοποίηση του έργου τέχνης στην εποχή της τεχνικής αναπαραγωγιμότητάς του. Οσοι κατέφθασαν μετά απ’ αυτόν στο χρηματιστήριο της τέχνης, απλά διαπραγματεύονται τη θέση τους με τους δαίμονες της αγοράς, μόνοι τους ή με κάθε λογής διαμεσολαβητές.

Το ενδιαφέρον του παριζιάνικου Τύπου αυτές τις μέρες λοιπόν για το (πάντα επίκαιρο) φαινόμενο Γουόρχολ οφείλεται σε δύο εκθεσιακά γεγονότα. Πρώτο και σημαντικότερο, μια μεγάλη αναδρομική έκθεση στο Γκραν Παλέ, με τίτλο «Ο Μεγάλος κόσμος του Αντι Γουόρχολ» (18.3–13.07.09), φωτίζει μέσα από το ανύποπτο πρίσμα των μεταφυσικών ανησυχιών του καλλιτέχνη το πιο αποκαλυπτικό –θα συμφωνήσουμε με τον επιμελητή της Alain Cueff– κομμάτι του γουορχολικού έργου, τα πορτρέτα, ενώ στο Maison Rouge (18.02–3.05.09) έχει στηθεί ένα μεγάλο ζάπινγκ γύρω από την πλούσια τηλεοπτική δουλειά του ως showman και παραγωγού.

• Τα πορτρέτα

Από το 1962 έως τον θάνατό του, το 1987, και παράλληλα με τις υπόλοιπες δραστηριότητές του, ο Αντι Γουόρχολ κατασκευάζει γύρω στα χίλια πανομοιότυπα πορτρέτα, με την ίδια πάντα τεχνική και σχεδόν στάνταρ διαστάσεις (106x106 cm). Αν για τα πρώτα χρησιμοποιεί φωτογραφίες σταρ που βρίσκει στον Τύπο και τις οποίες μετατρέπει ερήμην τους σε πίνακες, από τη στιγμή που αρχίζει να δέχεται παραγγελίες, «στήνει» ο ίδιος τα μοντέλα του. Το τελετουργικό είναι σχεδόν πάντα το ίδιο: Αφού προσφέρει στον πελάτη του ένα γεύμα με μερικές διασημότητες που συχνάζουν στο Factory, τον παραδώσει στους βοηθούς του να τον μακιγιάρουν, ο καλλιτέχνης–σταρ ζητάει από το μοντέλο του να καθίσει σε μια καρέκλα και να ποζάρει για λίγα μόνο λεπτά το πρόσωπό του στον φακό της μαγικής του πολαρόιντ Big Shot. Ακολουθεί η επιλογή των εικόνων που τον ενδιαφέρουν, τις οποίες καδράρει (γκρο πλαν χωρίς φόντο) και στέλνει για μεγέθυνση και εκτύπωση στο ειδικό διάφανο πλαστικό. Το ελαφρώς διορθωμένο και καλλωπισμένο πορτρέτο θα αποτελέσει τη μήτρα για τη μεταξοτυπία. Ο Γουόρχολ «ζωγραφίζει» στη συνέχεια στον λευκό πίνακα το πρόσωπο που πρόκειται να τυπωθεί, σχηματικά, με έντονα βιομηχανικά χρώματα, κι εν τέλει εφαρμόζει πάνω στην αφηρημένη ζωγραφιά το πλαίσιο με το φωτογραφικό ίχνος του πορτρέτου που μοιάζει εντέλει παραδόξως να αναδύεται μέσα από τα χρώματα. Κοστολόγηση: 25.000 δολάρια για το πρώτο, 15.000 για το δεύτερο ή το τρίτο αντίτυπο. Σήμερα οι τιμές των εν λόγω πορτρέτων κυμαίνονται από 250 έως 800.000 δολάρια (εξαρτάται εάν θέλετε τον Μικ Τζάγκερ ή απλά τη Μαρίνα Φερέρο), ενώ σύμφωνα με ρεπορτάζ της «Μοντ» δεν πωλούνται ακριβώς σαν ζεστό ψωμί.

Παρατηρώντας το «αυθεντικό» μυθικό πορτρέτο της Μέριλιν Μονρόε επί είκοσι, Twenty Merilyns (Merilyns in color, 1962), που ανοίγει την έκθεση, δίπλα σ’ εκείνα του Ελβις Πρίσλεϊ, της Λιζ Τέιλορ, της Νάταλι Γουντ, του Γουόρεν Μπίτι ή της Τζάκι Ωνάση, συνειδητοποιώ το (επίσης) προφανές: το πρόσωπο της τραγικής σταρ που έχει μόλις βρεθεί νεκρή, πολλαπλασιασμένο και μπογιατισμένο, εκπέμπει κάτι ανάμεσα στην ιερότητα και την απόλυτη κοινοτοπία, την τέλεια επιφανειακότητα. Η απαθανατισμένη Μέριλιν που έχω μπροστά μου είναι εντελώς αποϋλοποιημένη, άσαρκη, και συγχρόνως άψυχη, κενή πνεύματος· γεμάτη λάμψη και συγχρόνως τρομακτικά νεκρή, θαμπή, ένα μοντέρνο Φαγιούμ μακιγιαρισμένο με σκληρά φανταχτερά «ποπ» χρώματα. Το πέρασμα από τη ζωή στον θάνατο και από τη φήμη στη λήθη ή την υστεροφημία, η σχέση ιερού και βέβηλου, η λειτουργία και η διαστρέβλωση των μύθων, τίθενται μέσα απ’ αυτές τις εικόνες με τρόπο βουβό αλλά καίριο. Πιάνω τον εαυτό μου να παρατηρεί πίνακες φτιαγμένους (υποτίθεται) για να προσπερνιούνται και το βλέμμα μου να προσπαθεί να διεισδύσει άβατες ναρκισσευόμενες οθόνες, μέχρι η ανία να υπερκαλύψει αναπόφευκτα την περιέργεια…

• Θρησκεία και Εργοστάσιο

Ο Αντι Γουόρχολ, ο κοσμικός, ο κυνικός, ο συνένοχος του θεάματος, μεγάλωσε, μας θυμίζει ο Γάλλος επιμελητής, δίπλα σε μια μητέρα βαθιά θρησκευόμενη, και δίπλα στις φρεσκοζωγραφισμένες εικόνες των αγίων της βυζαντινο–καθολικής εκκλησίας του Πίτσμπουργκ της παιδικής του ηλικίας. Δίπλα στις Μέριλιν και τις Λιζ, μια αυτοπροσωπογραφία από την εποχή που ήταν ακόμα φοιτητής στο Carnegie Institute of Technology, το 1948, με τον υπέροχα μπουρλέσκο τίτλο «Ο Κύριος μου Εδωσε το Πρόσωπό μου, αλλά εγώ Μπορώ να Ξύσω μόνος μου τη Μύτη μου (Με το δάχτυλο στη μύτη 1)», μοιάζει να προοικονομεί τη σχέση του νεαρού επίδοξου «αριβίστα» (σύμφωνα με κάποιους κακεντρεχείς κριτικούς) με την ιδέα του Θεού.

Πριν ακόμα πατήσει το πόδι του στη Νέα Υόρκη και κάνει επάγγελμά του τη ματαιοδοξία του κόσμου, πριν ακόμα πάρει πόζα και καλύψει την κόμη του με τη γνωστή άχαρη ξανθή περούκα (αναφορά στο πέπλο της Βερονίκης, λέει ο Alain Cueff), ο νεαρός Αντι έχει αποφασίσει ότι το μεγάλο στοίχημα της ζωής του θα είναι το περίφημο «κατ’ εικόνα». Μέσα από την κατασκευή της ίδιας του της περσόνας αλλά και μιας ολόκληρης επιχείρησης παραγωγής life style, ενός «Εργοστασίου» (Factory) με αλουμινένιους τοίχους και ασημένια πατώματα, ανάμεσα στο κλαμπ και το κονσερβοκούτι, ο Αντι Γουόρχολ θα σχεδιάσει διακριτικά αλλά μεθοδικά τη συμβολική επικυριαρχία του στον κόσμο του φαίνεσθαι.

Πίσω από τη βουλιμία του με τα πορτρέτα –μία από τις συνεργάτιδές του, η Daniela Morera, διηγείται: «Μας πίεζε συνεχώς να του φέρνουμε στο ατελιέ καινούργια πορτρέτα»– αρχικά των εκκεντρικών φίλων του και στη συνέχεια κάθε λογής διασημοτήτων και μελών του διεθνούς τζετ σετ, δεν μπορούμε παρά να διαβάσουμε μια αδηφάγα επιθυμία οικειοποίησης (κλοπής;) της αύρας των λαμπερών του πελατών–θηραμάτων, και συμβολικά, γιατί όχι, της ίδιας τους της εξουσίας.

• Ενα ακόμα status symbol

Η εποχή του πρώτου Factory, 1963-1968, κατά τη διάρκεια της οποίας τα πορτρέτα σταρ του σινεμά, συλλεκτών (Εthel Scull 36 times) ή καταδικασμένων (Thirteen Most Wanted Man, 1964) εναλλάσσονται με εικόνες καταναλωτικών προϊόντων (Cambell’s Soup Cans, Coca-Cola), ηλεκτρικές καρέκλες και όπλα, είναι επίσης η εποχή των πρώτων αυτοπροσωπογραφιών. Ο Αντι ποζάρει μπροστά στον φακό αρχικά με ύφος ανέμελο, χολιγουντιανό, μιμούμενος τα μοντέλα του (1963-1964), με ύφος επιτυχημένου αινιγματικού γόη (1966-1967). Η ατμόσφαιρα αλλάζει μετά το 1968, όταν το Factory μετακομίζει στη Union Square, και ο ιδιοκτήτης της δέχεται τους παρά λίγο μοιραίους πυροβολισμούς της Βαλερί Σολάνα. Μια δεύτερη εποχή πορτρέτων και αυτοπροσωπογραφιών εγκαινιάζει η σειρά των Μάο, το 1971. Ακολουθούν οι μαύροι τραβεστί της σειράς Ladies and Gentlemen (1975), το πορτρέτο της μητέρας του Julia Warhola (1974), του ιδίου ως τραβεστί (1981), του Λένιν (1986) και αρκετών δεκάδων επιχειρηματιών, πολιτικών και βασιλιάδων, για τους οποίους ένα πορτρέτο ©Andy Warhol είναι απλά ένα ακόμα status symbol.

Η ξενάγησή μας λαμβάνει τέλος σε μια προσεκτικά στημένη αίθουσα, η οποία δανείζεται τον τίτλο της από ένα τεράστιο γουορχολικό μωσαϊκό (203x1069,3cm) με τίτλο «Ο Μυστικός Δείπνος» (Ο Ιησούς 112 φορές), 1986. Ενα χρόνο πριν πεθάνει, σε ηλικία 59 ετών, εκείνος που έλεγε ότι ήθελε να γραφτεί πάνω στον τάφο του η λέξη «προϊόν» (αντί του ονόματος), κλείνει τον κύκλο της ζωής και της τέχνης του με ένα έργο από κάθε άποψη εμβληματικό. Ο Ιησούς, όπως η Μέριλιν, είναι ένας ποπ σταρ, και η Μέριλιν όπως ο Ιησούς, είναι πλέον μια εικόνα. Δίπλα του, η σειρά με τα περίφημα Κρανία (1976), μας ψιθυρίζει το αληθινό πρόσωπο της ματαιοδοξίας, ενώ η ύστατη επιβλητική, άδεια Μεγάλη Ηλεκτρική Καρέκλα (1967-1968), προειδοποιεί για το αληθινό τίμημα της δόξας αλλά και της φαινομενικά ανώδυνης γουορχολικής τελετουργίας: στο συμβολικό αυτό «πέρασμα», τη θέση του ποταμού Αχέροντα έχει πάρει το ατελιέ, τη θέση της βάρκας του Χάροντα η καρέκλα και ο φακός του πορτρετίστα.

• Της Βανεσσας Θεοδωροπουλου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 05/04/2009

Η αδιόρατη ειρωνεία ενός κατά συρροήν πορτρετίστα

• Σε όποιον αναρωτιόταν τι παραπάνω έχει να πει μία ακόμα έκθεση για τον Αντι Γουόρχολ, η αναδρομική στο Grand Palais του Παρισιού δίνει αποστομωτική απάντηση. Ο πατέρας της ποπ-αρτ δεν εκμεταλλευόταν απλώς τη ματαιοδοξία των πλούσιων και διάσημων, που του παρήγγελναν πορτρέτα. Με την ευκαιρία, πειραματιζόταν και ο ίδιος πάνω στην τέχνη του

«Ethel Scull 36 times»

Κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί στο Παρίσι ότι αυτήν την άνοιξη θα μιλούσαν όλοι για τον Αντι Γουόρχολ. Τι παραπάνω, σκεφτόμασταν, έχει να μας πει ακόμη μία έκθεση για τον πατέρα τής ποπ αρτ, πέρα από το ότι θα ενισχύσει την ήδη απίστευτη τιμή των έργων του στις δημοπρασίες; Και όμως, η μεγάλη αναδρομική, που του αφιερώνει ώς τις 13 Ιουλίου το «Γκραν Παλέ», κάνει την έκπληξη προτείνοντας μια διαφορετική ανάγνωση της πλέον μαζικής δραστηριότητάς του: αυτής του πορτρετίστα.

Η έκθεση με τίτλο «Ο μεγάλος κόσμος του Αντί Γουόρχολ» άρχισε να συζητιέται πριν ακόμη εγκαινιαστεί, όταν ο Πιερ Μπερζέ, διευθυντής του Ιδρύματος Μπερζέ-Σεν Λοράν, ανάγκασε τον επιμελητή της, κριτικό και ιστορικό τέχνης, Αλέν Γκουέφ να αποσύρει τέσσερα πορτρέτα τού Ιβ Σεν Λοράν (1974) από την ενότητα «Γκλάμουρ», θεωρώντας ότι ο τρόπος παρουσίασής τους υποβαθμίζει την προσφορά του γνωστού μόδιστρου στον χώρο της τέχνης.

Παρά την εντύπωση που δημιουργήθηκε, στην πραγματικότητα ο Αλέν Γκουέφ δεν έχει τελικά στήσει μια αυστηρά θεματική έκθεση, ούτε ακολουθεί κάποια χρονολογική σειρά. Αυτό που τον ενδιαφέρει είναι να μας κάνει να κατανοήσουμε πως τα δεκάδες πορτρέτα επωνύμων, ανωνύμων ή απλώς πλουσίων μπορούν να διαβαστούν διπλά: ως επαναλήψεις του ίδιου, «βιομηχανοποιημένου» τρόπου παραγωγής, αλλά και ως διαφορετικές όψεις της τέχνης του πορτρέτου, που σχολιάζουν (συχνά με αδιόρατα ειρωνικό τρόπο) την ιδιότητα του εικονιζόμενου.

• Στον καθρέφτη του Γουόρχολ

«Μάο»

«Ολα τα πορτρέτα μου πρέπει να έχουν το ίδιο μέγεθος για να μπορούν να στηθούν μαζί και να σχηματίσουν ένα μόνο μεγάλο πίνακα, που θα έχει τον τίτλο "Πορτρέτο της κοινωνίας"», έλεγε ο Γουόρχολ, επιμένοντας πως δεν έπαψε ποτέ να είναι εμπορικός καλλιτέχνης. Τα πορτρέτα των εκατομμυριούχων είναι, για παράδειγμα, εξεζητημένα στερεοτυπικά, δίνοντας έμφαση σε σύμβολα του πλούτου, όπως το δολάριο. Ενώ τα πορτρέτα των σταρ του Χόλιγουντ παρουσιάζονται πάντα υπερ-τελειοποιημένα. «Είμαι σίγουρος ότι κοιτάζοντας μέσα στον καθρέφτη δεν θα δω τίποτα. Λένε συχνά ότι είμαι ένας καθρέφτης - αν ένας καθρέφτης κοιτάζει μέσα σε έναν άλλο καθρέφτη, τι μπορεί αλήθεια να δει;», έλεγε χαρακτηριστικά με τον γνωστό αυτοσαρκασμό του.

Με εύστοχο αν και διδακτικό τρόπο, ο επιμελητής κάνει σαφείς τις προθέσεις του ήδη από την πρώτη αίθουσα, η διαδρομή ξεκινά με μια καρικατουρίστικη αυτοπροσωπογραφία του Αντριου Γουόρχολα (όπως είναι το πραγματικό του όνομα) από το 1948, με τίτλο «Ο Κύριος μου έδωσε το πρόσωπό μου αλλά μπορώ να ξύσω τη μύτη μου». Η τέμπερα στήθηκε απέναντι από μια αυτοπροσωπογραφία του 1963 με τη γνωστή τεχνική της μεταξοτυπίας, δίνοντάς μας μια πρώτη γεύση από την ειρωνεία και την περιπαικτική συχνά διάθεση που διατρέχει τη μαζική παραγωγή πορτρέτων, στην οποία επιδίδεται από τη δεκαετία του 1960. Είναι η εποχή όπου αποφασίζει να εκμεταλλευτεί εμπορικά τη ματαιοδοξία του κόσμου του χρήματος και του θεάματος και αναλαμβάνει πορτρέτα κατά παραγγελία, ζητώντας υψηλές αμοιβές (25.000 δολάρια για τον πρώτο πίνακα και 15.000 για τους επόμενους).

• Εκατοντάδες πολαρόιντ

Ο Αλέν Γκουέφ φέρνει στην επιφάνεια τα διαφορετικά στάδια από τα οποία περνούσε η διαδικασία παραγωγής ενός πορτρέτου. Παρουσιάζει χαρακτηριστικά μια επιλογή από τις δεκάδες πολαρόιντ που τραβούσε ο ίδιος ο Γουόρχολ και οι βοηθοί του (όταν βέβαια δεν οικειοποιούνταν ήδη υπάρχουσες φωτογραφίες).

«Λένιν»

Το πορτρέτο της Ντέμπορα Χάρι (1980), για παράδειγμα, επιλέχθηκε μέσα από εκαντοντάδες πολαρόιντ, με τη γνωστή τραγουδίστρια των Blondie να ποζάρει προφίλ, ανφάς κ.λπ., προκειμένου ο Γουόρχολ να βρει τη στάση που τον ενδιέφερε περισσότερο και στη συνέχεια να παρέμβει ζωγραφικά, εξαφανίζοντας τις όποιες ατέλειες του προσώπου της. Η επεξεργασία, στην οποία υπέβαλλε στη συνέχεια κάθε εικόνα, δείχνει πως πρόκειται για έναν ζωγράφο που χρησιμοποιούσε στην πραγματικότητα ως μέσο τη φωτογραφία. Το αυστηρό πορτρέτο της Τζόρτζια Ο' Κίφι (1980) με τη διαμαντόσκονη ή οι παραλλαγές του πορτρέτου του Μαν Ρέι (1974), όπου το πρόσωπο του Αμερικανού καλλιτέχνη εξαφανίζεται σταδιακά μέσα στο πηχτό ζωγραφικό φόντο, φέρνουν στην επιφάνεια έναν άλλον Γουόρχολ, ο οποίος παράλληλα με τις παραγγελίες που εκτελούσε αποκλειστικά και μόνο για τα χρήματα, πειραματιζόταν πάνω στην τέχνη του πορτρέτου συμβάλλοντας καθοριστικά στον επαναπροσδιορισμό του ως εικαστικού είδους. Αν και ο Γουόρχολ δούλεψε κυρίως με κοντινά πλάνα, τα λιγοστά ολόσωμα πορτρέτα του, όπως αυτό του Ζαν-Μισέλ Μπασκιά (άμεση αναφορά στον «Δαβίδ» του Μιχαήλ Αγγέλου), αποτελούν ένα σχόλιο πάνω στην ίδια την Ιστορία της Τέχνης.

• Ο θηλυπρεπής Μάο

Από τις πλέον ενδιαφέρουσες ενότητες της έκθεσης είναι εκείνη που αφιερώνεται στα Screen Tests (1964-1966), όπου ο Γουόρχολ στήνει περίπου 400 μοντέλα μπροστά σε μία κάμερα προκειμένου να μελετήσει μέσα από την επιβράδυνση της εικόνας τις πλαστικές δυνατότητες του «ακίνητου κινηματογράφου». Το ίδιο και η ενότητα που αφιερώνεται στη σεξουαλική ταυτότητα. Απέναντι από την τεράστια προσωπογραφία του Μάο, όπου ο ηγέτης εμφανίζεται με θηλυπρεπή χαρακτηριστικά, έχουμε ένα ειρωνικό πορτρέτο του Νίξον, πορτρέτα τραβεστί από τη σειρά «Κυρίες και κύριοι», καθώς και μια επιλογή πολαρόιντ από τις αρχές του 1980, με τον Γουόρχολ φωτογραφημένο ως ντραγκ κουίν στο «Εργοστάσιο». *

• Θρησκεία και θάνατος

Ο επίλογος της έκθεσης εξετάζει τη μεταφυσική διάσταση στο έργο του Γουόρχολ, που είχε μεγαλώσει σε ένα αυστηρό καθολικό περιβάλλον.

Εδώ βλέπουμε τη σειρά με τις σύγχρονες «Μαντόνες», όπου νεαρές γυναίκες φωτογραφίζονται στο στούντιο την ώρα που θηλάζουν το μωρό τους, αλλά και το μεταθανάτιο πορτρέτο της μητέρας του, Τζούλια, από το 1974. Τα τελευταία πορτρέτα έχουν ως θέμα τον θάνατο. Πρόκειται για την περίφημη σειρά με το κρανίο (1976), τη «Μεγάλη Ηλεκτρική Καρέκλα» (1967-68), που μετατρέπεται σε σύγχρονο σύμβολο της Σταύρωσης, καθώς και τη σειρά που εμπνεύστηκε το 1986 από τον «Μυστικό Δείπνο» του Ντα Βίντσι. Παραγγελία του Αλέξανδρου Ιόλα, η σειρά αυτή, που τον απασχόλησε στα δύο τελευταία χρόνια της ζωής του, επικεντρώνει την προσοχή μας στη σχέση του με τη θρησκεία.

Σημειώνουμε, τέλος, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα οπτικοακουστικά ντοκουμέντα της έκθεσης, τη σύντομη συνέντευξη που ο Γουόρχολ παραχώρησε στο Παρίσι το 1974, με αφορμή την έκθεση που του αφιέρωσε το μουσείο Γκαλιερά. «Οταν πεθάνετε πώς θα θέλατε να σας θυμούνται; Ως ζωγράφο, ως κινηματογραφιστή, ως ποιητή;», τον ρωτά ο δημοσιογράφος. «Οταν πεθάνω», απαντά ο Γουόρχολ, «δεν θα έχει πια σημασία».

• Της ΚΑΤΙΑΣ ΑΡΦΑΡΑ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 4 Απριλίου 2009