«Ο Βαν Γκογκ επί τω έργω»

Van Gogh Museum
www.vangoghmuseum.nl

«Van Gogh at Work». Η πρώτη έκθεση στο Μουσείο Βαν Γκογκ, μετά τις μακροχρόνιες εργασίες ανακαίνισης, είναι αφιερωμένη στον καλλιτέχνη το όνομα του οποίου φέρει. Παρουσιάζοντας 200 έργα από τη συλλογή του μουσείου αλλά και συλλογές από όλο τον κόσμο, καθώς η έκθεση «Ο Βαν Γκογκ επί τω έργω» εστιάζει στη δημιουργική διαδικασία που ακολουθούσε ο ζωγράφος στη διάρκεια της σύντομης αλλά τόσο εκρηκτικής καλλιτεχνικής διαδρομής του. Ανάμεσα στα εκθέματα περιλαμβάνονται ελαιογραφίες και έργα σε χαρτί, επιστολές και προσωπικά αντικείμενα του ζωγράφου, μπλοκ σχεδίων και η μόνη παλέτα του που έχει διασωθεί. Στόχος της έκθεσης, της οποίας προηγήθηκαν έρευνες οκτώ χρόνων, είναι να δείξει ότι ο Βαν Γκογκ ήταν ένας μεθοδικός καλλιτέχνης, αντίθετα με τον μύθο που τον παρουσιάζει σαν έναν μισότρελο άνθρωπο ο οποίος εκτόξευε με μανιακό αυθορμητισμό τα χρώματα στον καμβά. Εως τις 14 Ιανουαρίου.

Βαν Γκογκ: τα τελευταία χρόνια

Η έκθεση «Van Gogh Up Close», στο Μουσείο Τέχνης της Φιλαδέλφειας, επικεντρώνεται στην ταραγμένη αλλά πολύ δημιουργική περίοδο μετά την αναχώρηση του ζωγράφου από την Αμβέρσα, το 1886, μέχρι τον θάνατό του, το 1890, στην Οβέρ. Κατά τη διαμονή του στο Παρίσι, στην Αρλ και στο άσυλο του Σεν Ρεμί, ο Βαν Γκογκ πειραματίστηκε τολμηρά με τα χρώματα, τις κλίμακες και την εστίαση των έργων του, μεταβάλλοντας την προοπτική στα τοπία και ζωγραφίζοντας από κοντά αντικείμενα, όπως στον πίνακα «Eνα ζευγάρι παπούτσια» (φωτ.). Στα τέσσερα αυτά χρόνια δημιούργησε μερικά από τα πιο φημισμένα έργα του, πίνακες που αναστατώνουν με τη συναισθηματική τους δύναμη και που επηρέασαν δραματικά την πορεία της ζωγραφικής. Παρουσιάζοντας περίπου 40 έργα, η έκθεση (έως 6/5) εξερευνά αυτήν την καθοριστικής σημασίας διαδρομή πριν από το πρόωρο τέλος του καλλιτέχνη.

Βαν Γκογκ: αποκάλυψη τώρα

Παραμονή Χριστουγέννων του 1888 έμελλε να αλλάξει η ιστορία της μοντέρνας τέχνης. Η αστυνομία βρήκε μες στα αίματα, ημιλιπόθυμο, έναν Ολλανδό ζωγράφο στο διάσημο πια «Κίτρινο σπίτι», που πήρε το όνομά του κάπως πεζά από το χρώμα της πρόσοψής του.

Tο έργο «Ο Σπορέας το ηλιοβασίλεμα»

Πριν από λίγες ώρες είχε χαρίσει τον λοβό τού αυτιού του (ή ολόκληρο το αυτί, οι ιστορίες διαφέρουν) σε μια πόρνη ονόματι Ρασέλ. Σαν χριστουγεννιάτικο δώρο. Η αστυνομία ανέκρινε τον συγκάτοικό του, τον Γάλλο ζωγράφο Πολ Γκογκέν, που ισχυρίστηκε ότι ο φίλος του ακρωτηρίασε το αυτί μέσα στον παροξυσμό του.

Γνωστή ιστορία. Ακόμη και οι πέτρες ξέρουν ότι ο Βίνσεντ βαν Γκογκ ήταν ένας τρελός αλλά ιδιοφυής καλλιτέχνης, που έκοψε το αυτί του και πέθανε άσημος και φτωχός. Σήμερα, ακόμη και ελάχιστα από τα αριστουργήματά του να εκτίθενται, συγκεντρώνουν πλήθη πολύ μεγαλύτερα από ολόκληρο τον πληθυσμό της Αρλ εκείνη την παραμονή των Χριστουγέννων.

Από τον περασμένο Οκτώβριο, ο μύθος του ξαναγράφεται. Το μουσείο «Βαν Γκογκ» στο Αμστερνταμ ξόδεψε 15 χρόνια για να δώσει στη δημοσιότητα τον «αληθινό» ζωγράφο. Μελέτησε διεξοδικά τα περίπου 900 γράμματά του που έχουν διασωθεί -περισσότερες από 2.000 σελίδες- ταύτισε τα αποσπάσματα, ακόμη και από τη Βίβλο, που χρησιμοποίησε, βρήκε όλα τα έργα που σχεδίασε πρώτα στα γράμματά του και τα εξέδωσε σε πέντε τρίγλωσσους τόμους (αγγλικά, γαλλικά και ολλανδικά) από τις εκδόσεις «Thames and Hudson».

Η μελέτη αποκαλύπτει ότι ο Βαν Γκογκ ήταν κάτι παραπάνω από αυτό που ο μύθος του μας έχει κληροδοτήσει. Η έκδοση συνοδεύτηκε από την έκθεση «Van Gogh's Letters: the artist speaks», μέρος της οποίας μεταφέρθηκε τώρα στη Royal Academy του Λονδίνου, με τίτλο «Ο αληθινός Βαν Γκογκ. Ο καλλιτέχνης και τα γράμματά του», σημειώνοντας τεράστια επιτυχία... ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

• Της ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΑΡΚΑ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 30 Ιανουαρίου 2010

Μύθος... η τρέλα του

Tα γράμματά του αποκαλύπτουν ότι ήταν σκεπτόμενος, στοχαστικός, με υψηλότατη μόρφωση και όχι ένας καλλιτέχνης που έκοψε το αυτί του και αυτοκτόνησε

Εχουμε την περιγραφή του Αντονέν Αρτό: «Βαν Γκογκ: Ο Ανθρωπος που Αυτοκτόνησε από την Κοινωνία». Μια σχεδόν μη ευπρόσδεκτη περιγραφή από τον Γιόζεφ Γκέμπελς: «Η ζωή του Βαν Γκογκ μας λέει περισσότερα από το έργο του. Μες στην προσωπικότητά του ενσωματώνει τα σημαντικότερα στοιχεία: είναι δάσκαλος, ιερέας, φανατικός, προφήτης-τρελός. Σε τελευταία ανάλυση όλοι είμαστε τρελοί αν έχουμε μια ιδέα».

«Προσπαθώ να το κάνω τόσο καλά και με τόση ακρίβεια όσο οι ζωγράφοι που θαυμάζω», έγραφε ο Bαν Γκογκ στον αδελφό του, Tεό, σε ένα από τα τελευταία του γράμματα.

Εχουμε και την έκθεση της Βασιλικής Ακαδημίας του Λονδίνου, «Ο Αληθινός Βαν Γκογκ: Ο Καλλιτέχνης και η Αλληλογραφία», που ξεκινάει το Σάββατο και θα συντελέσει στη σύνθεση -χρησιμοποιώντας τις ίδιες του τις λέξεις- μιας νέας περιγραφής του μεγάλου Ολλανδού ζωγράφου, που δεν πούλησε ούτε ένα έργο του όσο ζούσε, αλλά έγινε ο ακριβότερος ζωγράφος των ημερών μας.

Το έργο του Bαν Γκογκ, «Πιετά»

Ξεκινώντας από το τέλος. Μετά την αυτοκτονία του Βίνσεντ σε ηλικία 37 ετών, ο αδερφός του, Τεό, βρήκε πάνω στο αυτοπυροβολημένο στήθος του ένα ματωμένο γράμμα που προοριζόταν για εκείνον. Εκεί ο Βαν Γκογκ έγραφε: «Η λογική μου έχει ημι-βυθίσει το έργο μου». Τα πιο συγκινητικά και σημαντικά γράμματα είναι τα τελευταία δύο, που έγραψε ο Βαν Γκογκ τέσσερις μέρες πριν από την αυτοχειρία του, τον Ιούλιο του 1890: «Επιθέτω τον εαυτό μου στους καμβάδες μου με όλη μου την προσοχή. Προσπαθώ να το κάνω τόσο καλά, όσο και ακριβώς όπως οι ζωγράφοι που μ’ αρέσουν και θαυμάζω πολύ».

Η πλειονότητα των γραμμάτων του ζωγράφου απευθύνεται στον αδελφό του, στην αδελφή του Γουλιελμίνα και στους ομότεχνούς του Πολ Γκογκέν, Αντον βαν Ράπαρντ και Εμιλι Μπερνάρ. Ο ζωγράφος γράφει για τα πάντα. Πότε είναι θυμωμένος, πότε ευτυχισμένος και πότε θλιμμένος ότι διαβάζει πολύ για ανθρώπους που γνωρίζει. Το σημαντικότερο όλων, όμως, είναι ότι «ανακαλύπτουμε έναν πολύ διαφορετικό Βαν Γκογκ από αυτόν του δημοφιλούς μύθου, που λέει ότι ήταν απλώς ένας τρελός καλλιτέχνης που έκοψε το αυτί του και τελικά αυτοκτόνησε», όπως σημειώνει η επιμελήτρια της έκθεσης Ανν Ντούμας. «Παρόλο που και τα δύο γεγονότα είναι αλήθεια, αυτό που συμπεραίνουμε από τα γράμματα είναι ότι υπήρξε εξαιρετικά σκεπτόμενος, στοχαστικός και είχε υψηλότατη μόρφωση». Το σύνολο των έργων και των γραμμάτων του εμφανίζουν μια ισχυρή εσωτερική συνοχή.

Yπερπαραγωγή

Η έκθεση πραγματοποιείται με την ευκαιρία της αγγλικής έκδοσης - υπερπαραγωγής «Vincent Van Gogh - The Letters: The Complete Illustrated and Annotated Edition» (εκδ. Thames & Hudson) που συμπυκνώνει μέσα σε έξι τόμους δεκαπέντε χρόνια έρευνας από τους Leo Jansen, Kans Luijten και Nienke Bakker του Μουσείου Βαν Γκογκ, 2.000 σελίδες, 4.000 εικόνες και χρειάζεται 400 λίρες για να αγοραστεί. Η λονδρέζικη έκθεση φιλοξενεί ένα μέρος αυτής της έρευνας: 40 γράμματα, 63 πίνακες -ένας από αυτούς προερχόμενος από ιδιωτική συλλογή που εκτίθεται για πρώτη φορά από το 1901- και 30 σχέδια, τα οποία όλα μαζί εκτιμώνται τουλάχιστον στα 3 δισεκατομμύρια λίρες.

Eνοχές

Συχνά η σιωπή τα λέει όλα. Μια σειρά γραμμάτων του Βαν Γκογκ από το 1880 καταστράφηκαν από την οικογένειά του επειδή εξέθεταν την ενεργή προσπάθεια του πατέρα του να τον κλείσει στο ψυχιατρείο.

• Σοφία Στυλιανού, ΕΘΝΟΣ, 20/01/2010

«Εκρηξη» χρωμάτων στο Πλανητάριο

Σε έναν από τους μεγαλύτερους ζωγράφους όλων των εποχών, τον Βίνσεντ Βαν Γκογκ, είναι αφιερωμένη η νέα ταινία θόλου «Βαν Γκογκ: Ο πυρετός του χρώματος», που θα προβάλλεται από 23/9 στο Νέο Ψηφιακό Πλανητάριο του Ιδρύματος Ευγενίδου. Ο τεράστιος θόλος του Πλανηταρίου θα γεμίσει, με το εκθαμβωτικό κίτρινο των χωραφιών και με το βαθύ μπλε του έναστρου νυκτερινού ουρανού, που με τόση ομορφιά αποτύπωσε στον καμβά ο «μαέστρος» του χρώματος. Πρόκειται για ένα εικονικό ταξίδι στο χρόνο και το χώρο, με το οποίο οι θεατές θα παρακολουθήσουν τη σύντομη, θυελλώδη ζωή και συνάμα τη σπουδαία καλλιτεχνική πορεία του μεγάλου δημιουργού, από τα 27 χρόνια έως τον τραγικό του θάνατο στα 37 χρόνια του. Για την ολοκλήρωση της ταινίας, συνεργάστηκαν μεγάλα μουσεία των Γαλλίας, Ολλανδίας κ.ά., ενώ η παρουσίασή της στο εξωτερικό σημείωσε μεγάλη επιτυχία. Στην Ελλάδα, την ταινία «έντυσαν» με τη φωνή τους οι ηθοποιοί Κώστας Τζούμας και Θέμις Μπαζάκα. Η επίσημη προβολή της θα γίνει στις 22/9 (8 μ.μ.). Θα προλογίσει η Μαρίνα Λαμπράκη - Πλάκα (καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης του Πανεπιστημίου Αθηνών και διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης).

Σημειώνουμε ότι το ίδρυμα προγραμματίζει παράλληλες εκδηλώσεις για παιδιά. Πρόκειται για σειρά μαθημάτων ηλεκτρονικής εικονογράφησης, με τίτλο «Το χρώμα μέσα από τα μάτια του Βαν Γκογκ», που θα πραγματοποιηθούν από τον εικονογράφο Αντώνη Ασπρόμουργο στο χώρο της Βιβλιοθήκης του ιδρύματος. Τα παιδιά θα παρακολουθήσουν το μάθημα, δωρεάν, αρκεί να έχουν πρώτα δηλώσει συμμετοχή. Πληροφορίες, στην ιστοσελίδα του Ιδρύματος Ευγενίδου: http://www.eugenfound.edu.gr.

Μουσείο με Πικάσο, Βαν Γκογκ, Ροντέν

• ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟ ΣΤΟ ΠΑΓΚΡΑΤΙ ΘΑ ΣΤΕΓΑΣΕΙ ΤΑ ΠΟΛΥΤΙΜΑ ΕΡΓΑ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΓΟΥΛΑΝΔΡΗ
  

• Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης φαίνεται πως αποκτά - επιτέλους- η Αθήνα, καθώς η πολυθρύλητη και πολύτιμη συλλογή του Βασίλη και της Ελίζας Γουλανδρή βρίσκει στέγη. Ο κύβος ερρίφθη και το ίδρυμα Γουλανδρή κατέληξε στο νεοκλασικό κτίριο της οδού Ερατοσθένους 13 στο Παγκράτι, δίπλα στα σκαλάκια του Αγίου Σπυρίδωνα, για να στεγάσει το μουσείο.

• Οι διαδικασίες της αγοράς έχουν σχεδόν ολοκληρωθεί και σύντομα αναμένεται να αρχίσουν οι εργασίες ώστε το ερειπωμένο σήμερα κτίριο να μεταμορφωθεί σε μουσείο που θα στεγάσει τα περισσότερα από 500 αριστουργήματα- όπως των Πικάσο, Βαν Γκογκ, Μπρακ, Ροντέν, Γκογκέν, Ντεγκά, Τζακομέτι. Τα σχέδια προβλέπουν να διατηρηθεί μόνο το κέλυφος του κτιρίου, ενώ εσωτερικά θα αναδιαμορφωθεί πλήρως, ώστε να ανταποκριθεί στις σύγχρονες μουσειολογικές ανάγκες και να αποκτήσει συνθήκες ασφαλείας.

• Αν και εντυπωσιακό, το νεοκλασικό- που αποτελείται από ισόγειο, δύο ορόφους και δώμα σε δύο επίπεδα- δεν φέρεται ύστερα από τις σχετικές μετατροπές να διαθέτει τον απαιτούμενο εκθεσιακό χώρο. Γι΄ αυτό το Ίδρυμα προσανατολίζεται στην αγορά ακόμη μίας μονοκατοικίας, πίσω από το νεοκλασικό, για την έκθεση ικανού αριθμού (όχι όμως του συνόλου) της συλλογής.

• Η επιλογή της θέσης δεν έγινε τυχαία, καθώς θεωρείται πως βρίσκεται στον άξονα των μουσείων, δεδομένου πως σχετικά κοντά είναι το Ωδείο Αθηνών που στεγάζει το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, το Βυζαντινό, το Κυκλαδικό, το Μπενάκη, η Εθνική Πινακοθήκη και οι εκθεσιακοί χώροι του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. Ωστόσο βρίσκεται σε μια γειτονιά με χαρακτήρα περισσότερο μικροαστικό σε σχέση με τα υπόλοιπα μουσεία, κάτι που ενδεχομένως έρχεται σε αντίθεση με τη μεγαλοαστική φυσιογνωμία που έχει επιδείξει το Ίδρυμα και οι ιδρυτές του.
• Χάνει όμως έτσι η Αθήνα την ευκαιρία να αποκτήσει ένα κτίριο με την υπογραφή του Ι. Μ. Πέι, δεδομένου ότι ο αρχιτέκτονας είναι ήδη υπέργηρος και ο κατάλληλος χώρος δεν έχει βρεθεί ακόμη για την ανέγερση μουσείου με βάση τα σχέδιά του; Όχι, υποστηρίζουν καλά πληροφορημένες πηγές. «Το Ίδρυμα θεωρεί την επιλογή του Παγκρατίου προσωρινή. Θα είναι απώλεια για την Ελλάδα να χαθούν τα σχέδια του Πέι. Το θέμα είναι να δοθεί από το κράτος κατάλληλος χώρος. Έγινε πρόταση για το Ελληνικό, αλλά αν δεν προχωρήσει η κατασκευή Μητροπολιτικού Πάρκου, δεν έχει νόημα η ανέγερση ενός απομονωμένου μουσείου».

• Η αγορά του νεοκλασικού γεννά ερωτήματα για το μέλλον των σχεδίων Πέι. Όχι μόνο λόγω της ρήσης «ουδέν μονιμότερον του προσωρινού», αλλά και διότι θεωρείται μεγάλο το κόστος ανακατασκευής του νεοκλασικού που είναι εγκαταλελειμμένο εδώ και χρόνια, οπότε πιθανόν να μην υπάρχουν αρκετά επιπλέον κονδύλια για την ανέγερση εξ αρχής μουσείου βάσει των σχεδίων του Πέι.

Για την ιστορία

• 1992. Παραχωρείται κατά κυριότητα στο Ίδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή οικόπεδο στην οδό Ρηγίλλης, για την ανέγερση Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης
• 1997. Αρχίζουν οι εκσκαφές και βρίσκεται το Λύκειο του Αριστοτέλη 1998.Παραχωρείται οικόπεδο 12 στρεμμάτων στην οδό Ριζάρη
• 2002. Το Συμβούλιο της Επικρατείας κρίνει παράνομη την παραχώρηση της δημόσιας έκτασης στο Ίδρυμα
• 2006. Σχέδιο για προσωρινή στέγαση σε κτίριο στη συμβολή των οδών Αρδηττού και Μάρκου Μουσούρου ναυαγεί

• Της Μαίρης Αδαμοπούλου, ΤΑ ΝΕΑ: Πέμπτη 9 Απριλίου 2009

Ουρανός που παραφρόνησε

Η νύχτα και τα τοπία της, θέμα έκθεσης του Βαν Γκογκ στη Νέα Υόρκη

International Herald Tribune

Εδώ και μερικά χρόνια, έχει εμφανιστεί ένα είδος εκθέσεων που δεν στηρίζονται στον όγκο τους, αλλά στην ποιότητα των επιλογών τους. Χαρακτηριστικά έργα διαλεγμένα με αυστηρό σκεπτικό και παρουσιασμένα με τέτοιο τρόπο ώστε να αναφαίνονται σχέσεις, αναλογίες, γνωρίσματα πριν αφανή ή δυσδιάκριτα, επισκιασμένα από λογικές θεάματος και εντυπωσιασμού. Σε αυτές ανήκει η αξιοθαύμαστη, καθώς γράφει ο Σουρίν Μελικιάν, στην «Ιντερνάσιοναλ Χέραλντ Τρίμπιουν», έκθεση του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, «Ο Βαν Γκογκ και τα χρώματα της νύχτας».

• Το πρόσωπο και οι επιρροές

Σε τούτη την έκθεση όπου ένας πίνακας μόνος του μπορεί να κατέχει έναν ολόκληρο τοίχο μιλάει μόνο η τέχνη. Τι λέει; Οτι και στην πρώτη περίοδο του Ολλανδού ζωγράφου, που συχνά υποβαθμίζεται εμπρός στα ύστερα αριστουργήματά του, υπάρχουν έργα μοναδικά. Το «Σούρουπο, παλιά χωριατόσπιτα στο Λοοσντουίνευ», π.χ. του 1883, δεν είναι απλώς μια μνεία της αγάπης του Βαν Γκογκ στα δειλινά, αγροτικά τοπία, αλλά και ένα σημαντικό σκαλί στην εξέλιξη του ζωγράφου που μόλις τρία χρόνια πριν είχε αποφασίσει να αφοσιωθεί αποκλειστικά στην τέχνη. Την ίδια χρονιά, το 1883, δημιούργησε ένα από τα κορυφαία έργα της πρώτης περιόδου του «Τοπίο με θημωνιά και αγροτόσπιτα». Ενα τοπίο εσωτερικής απελπισίας περισσότερο, με σκούρα χρώματα και ελάχιστα φωτεινά, παρά αναπαράσταση του φυσικού τοπίου. Ο «Δρόμος με λεύκες το δειλινό», ζωγραφισμένο λίγους μήνες αργότερα, το 1884, προαναγγέλλει τον Συμβολισμό. Και αν ακόμη η τεχνική του Βαν Γκογκ δεν είναι έτοιμη, το όραμά του είναι ισχυρό. Στο «Δειλινό τοπίο» όμως, ένα χρόνο αργότερα, οι τεχνικές ατέλειες έχουν εξαφανισθεί. Οι πινελιές είναι νευρικές αλλά ελεγχόμενες, λεπτομέρειες δεν υπάρχουν καθώς τα πράγματα είναι βυθισμένα στη σκοτεινιά του σούρουπου. Σε αυτό ο πορτοκαλής δίσκος δεν είναι ο ήλιος, αλλά το φεγγάρι (κίτρινος είναι, πέντε χρόνια αργότερα στο τελευταίο του αριστούργημα «Εναστρη νύχτα») που καθρεφτίζεται αδύναμα στα σκοτεινά νερά του καναλιού κάτω.

Στο Παρίσι ο Βαν Γκογκ έφθασε το 1886 και η τέχνη του υφίσταται μια σημαντική μεταμόρφωση. Τότε μπαίνουν τα δυνατά χρώματα, τα κίτρινα, τα μπλε, τα πρασινογάλαζα εισβάλλουν στους πίνακες. Η σκοτεινή ακινησία των ολλανδικών τοπίων αντικαθίσταται από μια ρυθμική παλέτα. Τους αγρούς αυλακώνουν ρυτίδες χορταριών όπως τα φυσάει ο άνεμος, τα δέντρα λυγίζουν κάτω από το φύσημά του και στον ουρανό εμφανίζονται κυματιστές γραμμές. Τούτη η μεταμόρφωση αποδίδεται συχνά στην επιρροή του Ιμπρεσιονισμού. Τίποτα όμως διαφορετικότερο από την τέχνη του Κλοντ Μονέ, του Ογκίστ Ρενουάρ, του Καμίλ Πισαρό.

Εκείνοι ήταν όλο φως, σκιές και χρωματισμούς στ’ ανάμεσο. Παρατηρούσαν τη Φύση και απεικόνιζαν την πραγματικότητά της, σύμφωνα με τις εντυπώσεις τους, οι οποίες άλλαζαν ανάλογα με τις εποχές, τις ημέρες, τις ώρες και τον φωτισμό τους – εξ ου και το όνομα Ιμπρεσιονισμός. Αντίθετα, ο Βαν Γκογκ αποζητούσε την απαράλλακτη ουσία – ήταν ο πρώτος καλλιτέχνης μετά την Αναγέννηση που αδιαφόρησε για την ένταση μέσω του προοπτικού πεδίου. Η ένταση των πραγμάτων οφείλεται στο αίσθημά του και όχι στη φυσική τους θέση μέσα στον κόσμο. Στα ύστερα τοπία του υπάρχει μόνο χρώμα, το δικό του χρώμα, ούτε φως ούτε φωτοσκιάσεις. Οχι ότι δεν μπορούσε να ζωγραφίσει ιμπρεσιονιστικά. Το έργο «Γωνιά στο πάρκο Βουαγιέ ντ’ Αρζανσόν» του 1887, δείχνει πόσο κοντά βρισκόταν στον Πισαρό. Ομως τον ουρανό δεν τον αποδίδει ιμπρεσιονιστικά, αλλά υπαρξιακά, κοντύτερα στα τελευταία έργα του, με πορτοκαλιές κηλίδες οι οποίες ελάχιστη σχέση έχουν με την πραγματικότητα, οσοδήποτε, ιμπρεσιονιστικά ιδωμένη. Σημαντική επίδραση την περίοδο εκείνη, στη ζωγραφική του, είχε η ιαπωνική τέχνη, οι ξυλογραφίες που είδε και ορισμένες αντέγραψε. Από εκεί τα δυνατά γαλάζια, τα σμαραγδιά, τα πορτοκαλιά και η ισχυρή, χρωματική αντίστιξη. Η φυσική, νατουραλιστική απόδοση της πραγματικότητας εξαφανίζεται πλέον από την τέχνη του Βαν Γκογκ. Σε αυτό έπαιξε ρόλο και ένας άλλος παράγοντας. Η λογοτεχνία. Η απόδοση της νύχτας στην ποίηση, τον γοήτευε πριν στραφεί στη ζωγραφική. Κατά την ευαισθησία του η νοερή εικόνα προηγούνταν της δράσης, γεγονός που τον έκανε πιο ανοιχτό στις επιδράσεις της στυλιζαρισμένης ιαπωνικής τέχνης, όπου προέχει η εκφραστικότητα της ακρίβειας.

• Το φωτοστέφανο

Στα τρία τελευταία χρόνια της ζωής του έγιναν τα αριστουργήματά του. Στον «Σπορέα», ένας τεράστιος ήλιος είναι τοποθετημένος έτσι στον ουρανό, ώστε να αποτελεί ένα είδος φωτοστέφανου στο κεφάλι του σπορέα. Και αυτός στρίβει έτσι το σώμα του για να ρίξει τα σπόρια στη γη, ώστε να αντιστοιχεί στον λυγισμένο κορμό ενός δέντρου πλάι του. Και στην «Εναστρη νύχτα» του 1889 ο ουρανός μοιάζει να έχει παραφρονήσει. Το φεγγάρι είναι κίτρινο σαν ήλιος και τα άστρα περιβάλλονται από στροβιλιστές ουρές σαν κομήτες που ξεχύθηκαν στο Διάστημα. Δεν υπάρχει καμιά πραγματικότητα, όπως τη βλέπει το κοινό μάτι έξω του, στη Φύση, υπάρχει απλώς μοντέρνα τέχνη.

Ακτίνες Χ ανέδειξαν Βαν Γκογκ

Το πορτρέτο μιας γυναίκας, που κρυβόταν κάτω από ένα μεταγενέστερο τοπίο του Βαν Γκογκ, ήρθε και πάλι στο φως χάρη σε έναν επιταχυντή σωματιδίων που παράγει ακτίνες Χ υψηλής ενέργειας. Οι ερευνητές στην Ολλανδία κατόρθωσαν να διακρίνουν ακόμη και τα χρώματα του αρχικού πίνακα.

Τοπίο του Βαν Γκογκ έκρυβε πορτρέτο

Οτιδήποτε καινούργιο και αν αποκαλύπτεται για την ιστορία και εξέλιξη αγαπημένων ζωγράφων, δεν μπορεί παρά να μας απασχολεί. Το πορτραίτο μιας γυναίκας που κρυβόταν κάτω από ένα μεταγενέστερο τοπίο του Βαν Γκογκ ήρθε και πάλι στο φως χάρη σε έναν επιταχυντή σωματιδίων που παράγει ακτίνες Χ υψηλής ενέργειας. Οι ερευνητές κατόρθωσαν να διακρίνουν ακόμη και τα χρώματα του αρχικού πίνακα.

Είναι γνωστό άλλωστε ότι ο Ολλανδός καλλιτέχνης έκανε πολλές φορές στη διάρκεια της ζωής του οικονομία, ζωγραφίζοντας πάνω σε παλαιότερους πίνακές του ή ακόμη και στο πίσω μέρος του ίδιου καμβά. Οι ειδικοί εκτιμούν μάλιστα ότι το ένα τρίτο των έργων του κρύβουν και ένα δεύτερο πίνακα κάτω από τα εξωτερικά στρώματα μπογιάς.

Ευτυχώς που υπάρχουν σήμερα οι ακτινογραφίες, οι οποίες, μπορούν να αποκαλύψουν υποκείμενα στρώματα. Το μόνο κακό με τη συγκεκριμένη μέθοδο είναι ότι οι εικόνες που προκύπτουν είναι ασπρόμαυρες και θολές, γι’ αυτό και «δυσανάγνωστες».

Ας είναι καλά λοιπόν ο Κόεν Γιάνσενς του Πανεπιστημίου της Αμβέρσας στο Βέλγιο (χημικός στο επάγγελμα) και ο μηχανικός υλικών Γιόρις Ντικ από το Πανεπιστήμιο του Ντελφτ οι οποίοι αποφάσισαν να ακολουθήσουν μια διαφορετική προσέγγιση. Ο πίνακας «Patch of Grass» αντιμετωπίστηκε με μια ολότελα νέα ματιά. Ο Γιόρις Ντικ λέει: «Ο Βαν Γκογκ ανακύκλωνε κυριολεκτικά τα δικά του έργα».

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η προσωπογραφία ζωγραφίστηκε ανάμεσα στον Νοέμβριο του 1884 και το Μάρτιο του 1885, όταν ο Βαν Γκογκ ζούσε στην Ολλανδία. Ο πίνακας όμως «καλύφθηκε» δύο χρόνια αργότερα, όταν ο ζωγράφος βρέθηκε στο Παρίσι, μαζί με τον αδερφό του, Τέο. Κάπως έτσι ενισχύεται η θεωρία που θέλει τον Βαν Γκογκ να στέλνει με το ταχυδρομείο τα έργο του στον αδερφό του, «ανακυκλωμένα» και μη. [Η Καθημερινή, 01-08-2008]

ΤΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑΡΙΑ ΒΑΝ ΓΚΟΓΚ

Συνεχίζεται το ενδιαφέρον των διεθνών ΜΜΕ για την υπόθεση των σημειωματαρίων που βρίσκονται στην κατοχή μιας Ελληνίδος συγγραφέως, η οποία ισχυρίζεται ότι ανήκαν στον κορυφαίο Ολλανδό ζωγράφο Βίνσεντ Βαν Γκογκ. Η εφημερίδα «Γκάρντιαν» αναφέρει σε δημοσίευμά της ότι εκτός από τα σημειωματάρια υπάρχει στην Ελλάδα κι ένας πίνακας του καλλιτέχνη.

Η Ντορέτα Πέππα εντόπισε τα αντικείμενα αυτά στα υπάρχοντα του πατέρα της, Μελέτιου Πέππα, αντάρτη του ΕΛ.ΑΣ. που πέθανε πριν από τρία χρόνια. Σύμφωνα με την κόρη του, τα σημειωματάρια και ο πίνακας περιήλθαν στα χέρια του κατά τη διάρκεια της Κατοχής, όταν οι αντάρτες επιτέθηκαν σε γερμανικό τρένο που μετέφερε, μεταξύ άλλων, και έργα τέχνης, που οι στρατιώτες είχαν υφαρπάξει από Εβραίους. Σε προχθεσινό άρθρο της βρετανικής εφημερίδας, η ανταποκρίτρια της εφημερίδας στην Αθήνα, Ελενα Σμιθ, επανέρχεται στο θέμα που προέκυψε τον Ιανουάριο.

Αναφέρει ότι η Ντορέτα Πέππα, εκτός από τα σημειωματάρια έχει στην κατοχή της κι ένα γνήσιο πίνακα του Ολλανδού ζωγράφου που φυλάσσει σε τραπεζική θυρίδα. Αν το έργο είναι αυθεντικό, τότε θα αποτελεί τον τελευταίο πίνακα που έκανε ο καλλιτέχνης λίγο πριν αυτοκτονήσει σε ηλικία 37 ετών. Πρόκειται για μια από τις προσωπογραφίες που φιλοτέχνησε ο καλλιτέχνης με μοντέλο τον γιατρό του, Δόκτορα Γκασέ. Το Μουσείο Βαν Γκογκ, πάντως, έχει αρνηθεί να σχολιάσει την υπόθεση, ενώ κάποιοι ειδικοί έχουν αμφισβητήσει τη γνησιότητα των σημειωματαρίων. [Η Καθημερινή, 21/5/2008]

Ο ΒΑΝ ΓΚΟΓΚ ΤΗΣ «ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΘΥΡΙΔΑΣ» ΣΤΟ ΦΑΚΟ ΤΟΥ BBC

«Η τέχνη του Βαν Γκογκ σε ελληνική θυρίδα» είναι ο τίτλος ρεπορτάζ του BBC σχετικά με «εκδοχή» του διάσημου έργου «Πορτρέτο του γιατρού Γκασέ», που ανήκει στη συγγραφέα κυρία Ντορέτα Πέππα. «Θέλησε να δείξει στον κόσμο τον πίνακα», αναφέρει ο ανταποκριτής του BBC στην Αθήνα Μάλκολμ Μπράμπαντ και προσθέτει ότι «υπάρχουν ενδιαφερόμενοι για την αγορά του».

Πρόσφατα η κυρία Πέππα παρουσίασε και το σημειωματάριο με σκίτσα του Ολλανδού ζωγράφου, το οποίο, όπως και ο πίνακας, ανήκε στον πατέρα της. Οπως η ίδια έχει πει, όταν οι ναζί αποχωρούσαν από την Ελλάδα με προορισμό τη Γερμανία αντιστασιακοί -ανάμεσά τους και ο πατέρας της- επιτέθηκαν σε τρένο στο οποίο βρέθηκαν τα έργα.

Στο ρεπορτάζ του BBC φιλοξενούνται δηλώσεις του τεχνοκριτικού κ. Αθανασίου Σελιά, ο οποίος υποστηρίζει ότι πρόκειται για «αυθεντικό πίνακα του ζωγράφου». O κ. Μπράμπαντ τονίζει στο ρεπορτάζ του ότι «το Μουσείο Βαν Γκογκ στο Αμστερνταμ αρνήθηκε να σχολιάσει τον πίνακα», ενώ το BBC σημειώνει πως «το έργο είχαν κλέψει οι ναζί από εβραϊκή οικογένεια της Γαλλίας».

Ο Βρετανός ανταποκριτής λέει, επίσης, πως έδειξε φωτογραφία του πίνακα σε τρεις ειδικούς στη Βρετανία και τις ΗΠΑ: «Δεν μπορούσαν να πουν κατηγορηματικά ότι δεν πρόκειται για αυθεντικό πίνακα αν δεν τον εξετάσουν από κοντά»... [Ελεύθερος Τύπος, 21/4/2008]

Ο Βαν Γκογκ και... το Δωδεκάθεο

Ενα σημειωματάριο με άγνωστα σχέδια και την υπογραφή «Vincent» στα χέρια μιας Ελληνίδας. Ποιος το περίμενε; Οτι μια Ελληνίδα θα προξενούσε αναστάτωση στον διεθνή Τύπο και στο Μουσείο Βαν Γκογκ. Πρώτος έβγαλε την είδηση ο ανταποκριτής του BBC στην Αθήνα, Μάλκολμ Μπράμπαντ: η συγγραφέας Ντορέτα Πέππα έχει στην κατοχή της, όπως υποστηρίζει, ένα σημειωματάριο με σκίτσα του Βαν Γκογκ, που κάποια από αυτά φέρουν την υπογραφή «Vincent». Δεν άργησαν να «τσιμπήσουν» άλλα έγκυρα μέσα ενημέρωσης: το πρακτορείο Reuters, η βρετανική εφημερίδα Daily Telegraph, το ολλανδικό κανάλι Nederland 1...

• Η ιστορία έχει ως εξής: Την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, μπαμπάς αντάρτης, μαζί μ’ άλλους της εθνικής αντίστασης, κάνει επιδρομή σε τρένο των ναζί που μεταφέρει κλεμμένα έργα τέχνης, αρπάζει ό,τι μπορεί και έπειτα τα φυλάσσει σε ασφαλές μέρος. Περίπου 30 χρόνια μετά τον θάνατο του Μελέτιου Πέππα (το 1973), η μοναχοκόρη του ανακαλύπτει στα χειρόγραφά του το περίφημο βιβλιαράκι με το λογότυπο της Ακαδημίας Καλών Τεχνών των Βρυξελλών. Δεν πιστεύει στα μάτια της. Το δείχνει στον κοντινό της κύκλο. Στη συνέχεια, απευθύνεται στον διευθυντή συντήρησης της Εθνικής Πινακοθήκης, Μιχάλη Δουλγερίδη. «Το έφερε τυλιγμένο σε ένα πανί και μου ζήτησε να το δω. “Tι είναι αυτό;” τη ρώτησα. “Δείτε το και πείτε μου εσείς” απάντησε. Ολα έδειχναν –η γραφή, το χαρτί– ότι είναι το έργο ενός μεγάλου ζωγράφου. Της είπα: “Πρέπει να το διερευνήσεις!”».

Αυτά είπε ο Μ. Δουλγερίδης την περασμένη Παρασκευή στο Ζάππειο Μέγαρο, στην επίσημη παρουσίαση του βιβλίου «Το Σημειωματάριο του Vincent», της Διοδώρας– Ντορέτας Πέππα. Η γεννηθείσα το 1963 στην Αθήνα συλλέκτρια έργων τέχνης πλέον και πρόεδρος του «Ελλην.α.ις» (Ελλήνων Αρχαιοθρήσκων Ιερόν Σωματείον) πιστεύει ότι το σημειωματάριο ήταν ένα ημερολόγιο που κρατούσε ο καλλιτέχνης με σκοπό να το δωρίσει στον αγαπημένο του αδελφό Τεό. Η μελέτη επικεντρώνεται σε μια καινοφανή προσέγγιση του έργου Βαν Γκογκ: «“Εκρυβε” μέσα στα έργα του γράμματα, αριθμούς και σύμβολα, με σκοπό να αποκαλύψει εσωτερικά νοήματα και να μεταδώσει παράλληλα τους διαχρονικούς “χρησμούς” του στους ανθρώπους του μέλλοντος»... [Της Σελανας Βροντη, Η Καθημερινή, 29/2/2008]

Επιστροφή του Βαν Γκογκ

Self-Portrait with Pipe and Straw Hat, Amsterdam, Van Gogh Museum. Photo: www.vangoghgallery.com

Ο πιο κοντινός πίνακας του Βαν Γκογκ στο χωριό Οβέρ συρ Ουάζ, που στο κοιμητήριό του βρίσκεται θαμμένος, είναι αναρτημένος 30 χιλιόμετρα μακριά, στο Μουσείο του Ορσέ, στο Παρίσι. Ο Ντομινίκ Σαρλ Ζανσέν, που κατέχει το πανδοχείο που ήταν η τελευταία κατοικία του Βαν Γκογκ, σχεδιάζει να μικρύνει την απόσταση.

Σχέδιό του, ή ίσως ουτοπία του, είναι να δει έναν αυθεντικό Βαν Γκογκ να κρέμεται στον τοίχο του μικρού δωματίου όπου ξεψύχησε ο σήμερα μεγάλος καλλιτέχνης, στις 29 Ιουλίου του 1890. Πριν από δύο μέρες είχε αυτοπυροβοληθεί στο στομάχι, ενώ ζωγράφιζε σε ένα πλαϊνό χωράφι. Θανάσιμα τραυματισμένος, σύρθηκε ώς το πανδοχείο όπου έμεινε αργοπεθαίνοντας επί δύο ημέρες, μέχρι να έρθει το τέλος.

Ο Ζανσέν, ένας χαρίεις 59χρονος Βέλγος, όπως γράφει η Μαρλίζ Σάιμονς στην «Ιντερνάσιοναλ Χέραλντ Τρίμπιουν», δεν έχει στον νου του έναν οποιονδήποτε πίνακα του Βαν Γκογκ, αλλά τα «Σταροχώραφα», το τελευταίο ή ένα από τα τελευταία έργα του. Εκτιμήσεις του Σόθμπι’ς φέρουν την αξία του έργου μεταξύ 28 και 35 εκατομμυρίων δολαρίων, πράγμα που σημαίνει ότι, όχι αγορά, ούτε καν δανεισμός του δεν είναι δυνατος. Ο Ζανσέν όμως προσπαθεί να βρει τα χρήματα μέσω ιδιωτικών χορηγιών ή καλώντας τους λάτρεις της τέχνης του Βαν Γκογκ μέσω του Ιντερνετ.

Πολλοί από τον κόσμο της τέχνης το θεωρούν ένα ηρωικό, θαυμάσιο και αντιρεαλιστικό όνειρο – άλλωστε πολλές εικόνες του Βαν Γκογκ έχουν γίνει αφίσες, έτσι ώστε η πραγματική εικόνα ενός από τα φημισμένα έργα δεν θα δημιουργούσε τίποτε παραπάνω από εμπορικό καρνάβαλο... [International Herald Tribune, Η Καθημερινή, 29/2/2008]