Επιστρέφουν στην Αίγυπτο οι «θησαυροί» του τάφου του Τουταγχαμών

• Τα 19 αντικείμενα που εντοπίστηκαν στον τάφο του Βασιλιά Τουταγχαμών και βρίσκονταν μέχρι σήμερα στο μουσείο της Νέας Υόρκης ξαναγυρίζουν στην πατρίδα τους.

Οι αρχαιότητες μεταξύ των οποίων βρίσκονται ένα μικροσκοπικό μπρούτζινο σκυλί αλλά και βραχιόλι της Σφίγγας ανήκαν στην συλλογή του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης. Ο τάφος του μικρού βασιλιά ανακαλύφθηκε το 1922 από τον Χάουαρντ Κάρτερ. Η ανιψιά του αρχαιολόγου δώρησε τις 19 αρχαιότητες στο μουσείο μεταξύ του 1920-1940. Το μουσείο της Νέας Υόρκης ανακοίνωσε ότι σύμφωνα με τους όρους της βρετανικής ομάδας ανασκαφών, τα ευρήματα του τάφου δεν έπρεπε να φύγουν από την κατοχή της Αιγύπτου. "Αυτά τα αντικείμενα δεν έπρεπε εξαρχής να φύγουν από την Αίγυπτο και γι' αυτό το λόγο ανήκουν δικαιωματικά στην αιγυπτιακή κυβέρνηση", δήλωσε ο διευθυντής του Μουσείου. Από την πλευρά της η Αίγυπτος χαρακτήρισε την απόφαση του μουσείου "υπέροχη χειρονομία" και επανέλαβε ότι οι αρχαιότητες είχαν βγει παράνομα από τη χώρα. Πριν τον επαναπατρισμό τους οι θησαυροί του Τουταγχαμών θα εκτεθούν στην Τάιμς Σκουέρ και στη συνέχεια θα εκτεθούν και πάλι στο μητροπολιτικό μουσείο.

Αρχαίες γυναίκες ταξιδεύουν στη Νέα Υόρκη

Εκθεση με 155 πολύτιμα αρχαιολογικά ευρήματα από την Ελλάδα και άλλες χώρες στο Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο

ΜΑΡΙΑ ΘΕΡΜΟΥ | ΤΟ ΒΗΜΑ, Τετάρτη 26 Νοεμβρίου 2008

1 Μαρμάρινο άγαλμα της θεάς Αρτέμιδος (περί το 100 π.Χ.), το οποίο βρέθηκε στη Δήλο, από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. 2 Ερυθρόμορφος στάμνος (περί το 450 π.Χ.), από το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης 3 Κεφαλή παιδικού αγάλματος (350-300 π.Χ.), από το Ιερό της Αρτέμιδος στη Βραυρώνα 4 Αττική ερυθρόμορφη κύλικα (470-450 π.Χ.), από τη Βασιλική Βιβλιοθήκη των Βρυξελλών

Στη Νέα Υόρκη, την πρωτεύουσα των γυναικών, εκεί όπου οι κατακτήσεις του φεμινιστικού κινήματος αποτελούν προ πολλού καθημερινή πρακτική, μια εικόνα από το παρελθόν έρχεται να θυμίσει τον μακρύ δρόμο που διανύθηκε ως σήμερα, αλλά και τους πρώτους σπόρους που ρίχτηκαν τότε, προκειμένου να επιτευχθεί χιλιετίες αργότερα η χειραφέτησή τους. «Η γυναίκα στις λατρείες και τις γιορτές της κλασικής Αθήνας», όπως είναι ο τίτλος της έκθεσης που θα εγκαινιαστεί στις 10 Δεκεμβρίου στο Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο της Νέας Υόρκης, δεν είναι ασφαλώς μια «φεμινιστική» έκθεση. Ωστόσο, το φως που ρίχνει στις ζωές των γυναικών της αρχαίας Αθήνας αποκαλύπτει μια εικόνα διαφορετική από τη συνηθισμένη, καθώς παρουσιάζει τη συμμετοχή τους στις λατρείες και στις εορτές, που αν και ήταν η μοναδική κοινωνική «εμφάνιση» και συμμετοχή της γυναίκας στα κοινά συνέβαλε όμως σε μεγάλο βαθμό στην προσωπική τους εκπλήρωση μέσα στο ανδροκρατούμενο πλαίσιο της αρχαίας Αθήνας και εν τέλει στη διαμόρφωση της πολιτικής τους ταυτότητας.

Σε αρχαία ελληνικά ιερά θα μεταμορφωθούν ως εκ τούτου οι εκθεσιακοί χώροι του Ωνάσειου Πολιτιστικού Κέντρου στον Ολυμπιακό Πύργο του αριθμού 645 της 5ης Λεωφόρου, προκειμένου να υποδεχθούν τα 155 πολύτιμα αρχαιολογικά ευρήματα που θα φθάσουν στις ΗΠΑ από την Ελλάδα και άλλες χώρες. Πρόκειται δε για την έκθεση η οποία σηματοδοτεί την επέτειο των δέκα χρόνων λειτουργίας του Ιδρύματος Ωνάση Νέας Υόρκης, όπως υπενθύμισε χθες σε συνέντευξη Τύπου ο πρόεδρός του κ. Αντώνης Παπαδημητρίου .

«Παρ΄ ότι οι αρχαίοι συγγραφείς δεν έγραψαν τόσο πολλά για τη γυναίκα,καθώς το ενδιαφέρον μονοπώλησε το ανδρικό φύλο,ωστόσο το θέμα “γυναίκα” στην αρχαιότητα δεν ήταν ούτε μικρό ούτε περιορισμένο» είπε ο διευθυντής του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου δρ Νίκος Καλτσάς, ο οποίος μαζί με τον δρ Αλαν Σαπίρο, καθηγητή Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Johns Ηopkins, επιμελήθηκε την έκθεση. «Αντιθέτως, είναι πολύ ευρύ αν το εξετάσει κανείς από όλες τις πλευρές και σε πανελλαδική κλίμακα, δεδομένου ότι κάθε κομμάτι του ελλαδικού χώρου είχε τις κοινωνικές,πολιτικές και θρησκευτικές ιδιαιτερότητές του» πρόσθεσε. Αυτός ήταν και ο λόγος για τον οποίο η έκθεση εστίασε θεματικά στην αθηναία γυναίκα των Κλασικών χρόνων, καθώς διαδραμάτισε μάλιστα και τον σημαντικότερο ρόλο στα ελληνικά πράγματα. Αλλά και για έναν πρακτικό λόγο: ότι τα αρχαιολογικά ευρήματα από την Αττική είναι σαφώς περισσότερα. Μεταξύ των αρχαιοτήτων που θα εκτεθούν είναι τα μαρμάρινα αγάλματα της Αρτέμιδος και της Αθηνάς από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, μια λευκή λήκυθος με τη μορφή της Αρτέμιδος (από τον Ζωγράφο του Πανός) από το Ερμιτάζ, ένας ερυθρόμορφος καλυκωτός κρατήρας (αποδίδεται στον Ζωγράφο της Ιφιγένειας) από το Αρχαιολογικό Μουσείο της Φεράρας, μια ερυθρόμορφη υδρία που απεικονίζει την ιέρεια της Τροίας, τη Θεανώ από τα Μουσεία του Βατικανού και η επιτύμβια στήλη της Πολυξένης, η οποία συντηρήθηκε με την υποστήριξη του Ιδρύματος και προέρχεται από τα Μουσεία του Βερολίνου.

Η έκθεση διαρθρώνεται σε τρεις ενότητες με πρώτη τις «Θεότητες και ηρωίδες», όπου παρουσιάζονται κυρίως η Αθηνά, η Αρτεμις, η Αφροδίτη, η Δήμητρα και η κόρη της Περσεφόνη, στις λατρείες και εορτές των οποίων συμμετείχαν οι γυναίκες πιο ενεργά. Ακολουθεί η «Γυναίκα στη λατρεία», που διερευνά τις τελετουργικές πράξεις (τελετουργικούς χορούς, σπονδές, θυσίες, πομπές και εορτές), δραστηριότητες δηλαδή με συμμετοχή των γυναικών.

Εδώ μάλιστα έρχεται στο φως και ο κρίσιμος ρόλος της ιέρειας, ιδιαίτερα με την ιδιότητά της ως κλειδούχου των ναών. «Γυναίκες και ο κύκλος της ζωής» είναι η τελευταία ενότητα, στην οποία εξετάζονται τα τελετουργικά δρώμενα κατά τη μετάβαση της γυναίκας στα βασικά στάδια του κύκλου της ζωής της: γέννηση, γάμος, θάνατος.

Στόχος της έκθεσης, η οποία θα διαρκέσει ως τις 9 Μαΐου του 2009, δεν είναι επομένως μόνο να αποσπάσει τον θαυμασμό, αλλά και να προκαλέσει συζήτηση γύρω από το θέμα του αποκλεισμού της γυναίκας από τη δημόσια ζωή στην αρχαία Αθήνα. Διότι η επανεξέταση των αντιλήψεων κρίνεται σήμερα απαραίτητη.

Η ζωή της γυναίκας στην κλασική Αθήνα

Έκθεση στη Νέα Υόρκη του Ιδρύματος Α. Ωνάση σε συνεργασία με το Αρχαιολογικό Μουσείο με 155 εκθέματα

Της Γιωτας Συκκα, Η Καθημερινή, Tετάρτη, 26 Nοεμβρίου 2008

Η συμμετοχή της γυναίκας στις δραστηριότητες που της επέτρεπαν να βγει από το σπίτι της και να ασχοληθεί με ζητήματα δημόσια, που βέβαια δεν είχαν να κάνουν με τη φροντίδα του συζύγου της και των παιδιών της, είναι το θέμα της καινούργιας έκθεσης που οργάνωσε το Κοινωφελές Ιδρυμα Α. Ωνάσης σε συνεργασία με το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Στο Ωνάσειο Πολιτιστικό Κέντρο της Νέας Υόρκης θα παρουσιάζονται 155 μοναδικά αρχαιολογικά αντικείμενα από 10 Δεκεμβρίου έως τις 10 Μαΐου.

Τα 128 απ’ αυτά προέρχονται από ελληνικά μουσεία και τα 27 από μουσειακά ιδρύματα όπως το Λούβρο, το Μητροπολιτικό της Νέας Υόρκης κ.ά. Η λευκή λήκυθος με τη μορφή της Αρτέμιδος από το Ζωγράφο του Πανός ταξιδεύει από το Ερμιτάζ, η ερυθρόμορφη υδρία που απεικονίζει την ιέρεια της Τροίας Θεανώ από τα μουσεία του Βατικανού, η επιτύμβια στήλη της Πολυξένας από το Βερολίνο.

Εξίσου εντυπωσιακά είναι και όσα δάνεισαν τα δικά μας μουσεία, όπως το Εθνικό Αρχαιολογικό που έδωσε τα περισσότερα. Ανάμεσά τους το εντυπωσιακό θραύσμα ερυθρόμορφης υδρίας στο οποίο απεικονίζεται μορφή καθισμένη πάνω σε σκάλα, μια απεικόνιση της γιορτής των Αδωνίων που τελούνταν κάθε καλοκαίρι προς τιμήν του Αδωνι. Θα δει πολλά ακόμη το κοινό, όχι μόνο η ελληνική παροικία αλλά και οι Αμερικανοί που -όπως υπογράμμισε και ο πρόεδρος του Ιδρύματος Αντώνης Παπαδημητρίου- παρακολουθούν τις εκδηλώσεις του θυγατρικού ιδρύματος και το τι σημαίνει αρχαία και σύγχρονη Ελλάδα.

Οι «Δυνατές φωνές» με την Λυδία Κονιόρδου και την Ολυμπία Δουκάκη είναι μια παράσταση με αποσπάσματα από αρχαίες τραγωδίες και αττικές κωμωδίες όπως και η παρουσίαση της «Αντιγόνης» στο Χάρλεμ από παιδιά Γυμνασίου.

Την έκθεση «Η Γυναίκα στις λατρείες και τις γιορτές της Κλασικής Αθήνας» επιμελήθηκε ο δρ Νικόλαος Καλτσάς, διευθυντής του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου αλλά και ο δρ Αlan Shapiro, καθηγητής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins. Οπως υπογράμμισε ο Ν. Καλτσάς, «επιλέξαμε μια μόνο πτυχή της ζωής της με στόχο να την εξαντλήσουμε και να την παρουσιάσουμε διεξοδικά. Η λατρεία άλλωστε ήταν μόνος χώρος στον οποίο εμφανίζεται να έχει δύναμη η γυναίκα».

Τα κλασικά χρόνια διαδραμάτισε τον σημαντικότερο ρόλο στα ελληνικά πράγματα και φαίνεται στην πρώτη ενότητα όπου θα δούμε τις γυναικείες θεότητες της Αθήνας και της Αττικής με τη λατρεία των οποίων ήταν επιφορτισμένες. Θεότητες και Ηρωίδες αλλά και ηρωίνες, οι γυναίκες που πίστευαν ότι είχαν ζήσει στο παρελθόν.

Με τις Ιέρειες που συνήθως απεικονίζονται ως κλειδούχες του ναού κι άλλοτε το ξόανο κάποιας θεότητας, καταπιάνεται η δεύτερη ενότητα, την πρακτική της λατρείας των θεοτήτων η τρίτη ενότητα, ακολουθεί ο τρόπος με τον οποίο συμμετείχαν στις γιορτές και τέλος ο κύκλος της ζωής της γυναίκας. Γέννηση, ενηλικίωση, γάμος και θάνατος.

Τον Ιούνιο η έκθεση θα έρθει και στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

Αποκαλύφτηκαν τάφοι και ευρήματα στην αρχαία Πέλιννα

Τα αρχαιολογικά ευρήματα εντοπίστηκαν κατά τη διαπλάτυνση της Εθνικής Οδού Τρικάλων - Λαρίσης.

Αρκετοί λακκοειδείς τάφοι ενήλικων ατόμων και παιδιών, με τον σκελετό σε στάση εκτεταμένη ή συνεσταλμένη οι οποίοι αποκαλύφτηκαν και καταγράφηκαν, βρέθηκαν στην αρχαία Πέλιννα όπως αποκάλυψαν στο 8ο Συμπόσιο Τρικαλινών Σπουδών οι αρχαιολόγοι κ. Λεωνίδας Χατζηαγγελάκης, προϊστάμενος της ΛΔ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων Κωνσταντίνα Βαμπούλη, Ιωάννα Μαμαλούδη και Νίκος Τριγώνης.

Κατά τη διαπλάτυνση της Εθνικής Οδού Τρικάλων - Λαρίσης, στο τμήμα από τη Φαρκαδόνα έως το Μεγαλοχώρι, ανέφεραν οι παραπάνω, εντοπίστηκαν και διερευνήθηκαν σε διάφορα σημεία αρχαιολογικά ευρήματα, για να εξηγήσουν:

«Στην κτηματική περιοχή του Δημοτικού Διαμερίσματος Πετροπόρου, όπου βρίσκεται ο κηρυγμένος αρχαιολογικός χώρος της αρχαίας Πέλιννας, αποκαλύφτηκαν κατά τη διάρκεια των εκσκαφών τα πρώτα αρχαιολογικά στοιχεία. Από το βάθος 0,50 έως 1,30 μ. αποκαλύφτηκαν δύο πρόχειρες κατασκευές, τοιχάρια, ένα τμήμα λιθόστρωτου και κάποια τμήματα πατημένου πηλού, καθώς και κάποια μικρά στρώματα καταστροφής που φαίνεται να σχετίζονται με πίθο που αποκαλύφθηκε στη θέση του. Επισημαίνεται ότι σε βάθος περίπου από 1,30 μ. έως 1,50 μ. αποκαλύφθηκε ασβεστιτική κρούστα πάνω από την οποία εντοπίζονται τα λίγα αρχιτεκτονικά στοιχεία που έδωσε η ανασκαφή».

Επίσης, συνέχισαν, αποκαλύφτηκαν και καταγράφηκαν αρκετοί λακκοειδείς τάφοι, ενήλικων ατόμων και παιδιών, με τον σκελετό σε στάση εκτεταμένη ή συνεσταλμένη, για να διευκρινίσουν:

«Καταγράφηκε ακόμη πληθώρα μικρών κινητών ευρημάτων και κεραμικής. Βρέθηκαν αγγεία, ακέραια ή τμήματα αυτών, όπως μυροδοχείο, θραύσματα ταφικού αγγείου και τμήματα ημικύλων, όμως το σημαντικό στοιχείο είναι η εύρεση τμημάτων αγγείων με την τεχνική της Bratislava και της Πετρομαγούλας Βόλου. Τα ευρήματα θα δώσουν σημαντικές πληροφορίες μετά την ολοκλήρωση της συντήρησης και αποκατάστασής τους.

Το πιο σημαντικό στοιχείο είναι η αποκάλυψη μιας ημικυκλικής κατασκευής που πιθανόν πρόκειται για ταφικό χώρο, καθώς στην εξωτερική - κυρτή πλευρά της αποκαλύφθηκε παιδικό κρανίο και εσωτερικά αυτής δεύτερο κρανίο ενήλικα, αποσαρθρωμένο. Σε όλο τον χώρο γύρω από το κρανίο το χώμα είχε υποστεί καύση. Συλλέχθηκαν κυρίως κινητά ευρήματα, όπως κεραμική και αντικείμενα καθημερινής χρήσης. Επίσης αποκαλύφτηκαν τέσσερεις τάφοι».

Οι αρχαιολόγοι υποστηρίζουν ακόμη πως διερευνήθηκαν τρεις τάφοι κατεστραμμένοι, λάρνακες από ψαμμίτη λίθο, συλλέχθηκε δε και μια επιτύμβια στήλη. Παράλληλα στα ανατολικά του χωριού Πετρόπορος, νότια της Ε.Ο. Τρικάλων - Λαρίσης, ανακαλύφθηκε κλίβανος σε βάθος 0,60 μ. από την φυσική επιφάνεια του εδάφους. Ο κλίβανος διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση».

Αρχαίοι θησαυροί στη Μακεδονία

Οι χρυσοφόροι Μακεδόνες δεν παύουν να εκπλήσσουν τη διεθνή αρχαιολογική κοινότητα. Η ανασκαφή στο Αρχοντικό, πέντε χιλιόμετρα από την Πέλλα, έφερε στο φως 43 τάφους με χρονολόγηση από τον 7ο π.Χ. ως τον 3ο αιώνα π.Χ. Κάτι που πιστοποιεί ότι η εγκατάσταση των Μακεδόνων στην περιοχή είχε γίνει ήδη στο δεύτερο μισό του 7ου αιώνα π.Χ.

Το χρυσό προσωπείο και το χάλκινο κράνος του πολεμιστή είναι ένα από τα πρόσφατα ευρήματα της έρευνας στο Δυτικό νεκροταφείο του Αρχοντικού Πέλλας όπου ανασκάπτει εδώ και οκτώ χρόνια η ΙΖ Εφορεία Αρχαιοτήτων. Αποκαλύφθηκε μαζί με τις 43 ταφές που χρονολογούνται από την εποχή του σιδήρου έως τα πρώιμα Eλληνιστικά Xρόνια. Ο απολογισμός της οκταετούς έρευνας, πάντως, έφερε στο φως πολλά περισσότερα. Συνολικά 915 ταφές με ανεκτίμητους θησαυρούς: χρυσά αντικείμενα, όπλα και εντυπωσιακά κοσμήματα. Κυρίως όμως έδειξε ότι όλα αυτά αποτελούν τεκμήρια υψηλού βιοτικού επιπέδου. Μαρτυρούν τον ηρωικό χαρακτήρα και τον ηγετικό ρόλο ορισμένων οικογενειών της στρατιωτικής αριστοκρατίας της περιοχής, που ήλεγχαν και ρύθμιζαν την ανταλλαγή των αγαθών από τα αρχαϊκά κιόλας χρόνια. Πιστοποιούν την ανάπτυξη πολυσύνθετων μορφών οργάνωσης στη μακεδονική κοινωνία.

Ευρήματα - τεκμήρια υψηλού βιοτικού επιπέδου στην Πέλλα

Ο χρυσός των Μακεδόνων δεν έχει τέλος. Μετά τις Αιγές σειρά έχει η Πέλλα. Χρυσά στεφάνια, ανεκτίμητα εντυπωσιακά κοσμήματα, αγγεία και όπλα, ήρθαν πάλι στο φως. Ταφές γυναικείες και ανδρικές που ο πλούτος τους αποκαλύπτει τις οικονομικές δυνατότητες και την κοινωνική θέση των νεκρών. Αποτελούν δηλαδή τεκμήρια υψηλού βιοτικού επιπέδου, προσωπικού-κοινωνικού κύρους, μαρτυρούν τον ηρωικό χαρακτήρα και τον ηγετικό ρόλο ορισμένων οικογενειών της στρατιωτικής αριστοκρατίας του Αρχοντικού Πέλλας, που ήλεγχαν και ρύθμιζαν την ανταλλαγή των αγαθών. Από τα αρχαϊκά κιόλας χρόνια.

Τα νεώτερα που αποκάλυψε η φετινή σωστική έρευνα στο Δυτικό νεκροταφείο του Αρχοντικού Πέλλας υπό τη διεύθυνση των αρχαιολόγων της ΙΖ΄ ΕΠΚΑ Παύλου και Αναστασίας Χρυσοστόμου ήταν 43 ταφές που χρονολογούνται στην εποχή του σιδήρου, των αρχαϊκών χρόνων και των κλασικών-πρώιμων ελληνιστικών χρόνων. Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι αυτή του κοριτσιού του πρώιμου ελληνιστικού τάφου Τ 714, που συνοδευόταν με χάλκινο επίχρυσο στεφάνι, πήλινα αγγεία, χάλκινο κάνθαρο και μια μοναδική πήλινη κεφαλή φυσικού μεγέθους της νεκρής, εξαιρετικής τέχνης!

Απολογισμός οκταετίας

Στις ανδρικές ταφές ξεχώρισαν αυτές πολεμιστών που συνοδεύονταν με χάλκινο κράνος, σιδερένια όπλα, σιδερένια ομοιώματα αγροτικής άμαξας, επίπλων κ.ά. ενώ στις γυναικείες τα χρυσά κοσμήματα. Συνολικά, η ΙΖ΄ εφορεία αποκάλυψε τα τελευταία οκτώ χρόνια 915 ταφές που καταλαμβάνουν έκταση δέκα στρεμμάτων (το 5% της συνολικής έκτασής του). Οι 231 είναι της ύστερης εποχής του σιδήρου, οι 441 των αρχαϊκών χρόνων και οι 265 των κλασικών και των πρώιμων ελληνιστικών χρόνων, ενώ άλλες εφτά θεωρούνται αδιάγνωστες. Η αναλογία των ταφών και το είδος των ευρημάτων υποδηλώνουν τη δημογραφική και οικονομική ακμή του οικισμού κυρίως κατά τα αρχαϊκά χρόνια. Οι νεκροί ενταφιάζονταν σε λακκοειδείς κυρίως τάφους κατά οικογενειακές συστάδες και γένη, οι γυναίκες ήταν θαμμένες με την κεφαλή στα ανατολικά, βόρεια ή νότια (ποτέ στα δυτικά), ενώ οι άνδρες ποτέ ανατολικά.

Στις ανδρικές ταφές κυριαρχεί η σιδηροφορία, γνωστή σε Ηπειρο και Θεσσαλία, χωρίζονταν σε κατηγορίες με εντυπωσιακότερες όλων, των υψηλόβαθμων στρατιωτικών αξιωματούχων. Ο οικισμός του Αρχοντικού, κατοικείται από την αρχαιότερη νεολιθική περίοδο (6η χιλιετία) έως και τα υστεροβυζαντινά χρόνια (14ος αι.). Κατά τη διάρκεια των προϊστορικών και των ιστορικών χρόνων έως και το τέλος του 5ου αι. π.Χ., όταν η Πέλλα επιλέχθηκε από τον βασιλιά Αρχέλαο ως νέα πρωτεύουσα της Μακεδονίας, αποτελούσε τη σημαντικότερη πόλη της βόρειας Βοττιαίας (περιοχή μεταξύ των ποταμών Αξιού και Λουδία).

Συμπεράσματα

Η χρονολόγηση ταφικών συστάδων πιστοποιεί ότι η εγκατάσταση των Μακεδόνων στην περιοχή είχε γίνει ήδη στο β΄ μισό του 7ου π.Χ. Οι παλαιότεροι αρχαϊκοί τάφοι του Αρχοντικού και των άλλων αστικών κέντρων (Αιγών, Βέροιας, Μίεζας, Εδεσσας) της Κάτω Μακεδονίας, δείχνουν άνοιγμα της μακεδονικής αγοράς και της οικονομίας από την αρχή της βασιλείας του Αλκέτα, πατέρα του Αμύντα Α΄.

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Πέμπτη, 11 Σεπτεμβρίου 2008

Αφύλακτη πληθώρα αρχαιοτήτων

ΜΕΤΡΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Η πληθώρα των ευρημάτων που αποκαλύπτει η κατασκευή του Μετρό Θεσσαλονίκης, υπογραμμίζει την πλούσια πολιτιστική κληρονομιά της πόλης, αλλά και τις ανησυχίες για την «τύχη» τους, αφού, σε πρόσφατη συνεδρίαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου επισημάνθηκε ότι το Μετρό δεν πληρώνει για να εξασφαλιστεί η προσωρινή τους φύλαξη.

Στο μεταξύ - μέχρι να αποφασίσει η κυβέρνηση ότι η διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν είναι και δεν επιτρέπεται να είναι θέμα «κόστους» - η ΙΣΤ΄ Εφορεία Αρχαιοτήτων ανακοινώνει ότι, ήδη, βρέθηκαν συνολικά 1.414 τάφοι του δυτικού και ανατολικού αρχαίου νεκροταφείου της πόλης, κτερισμένοι κατά 21,3%, και αρχιτεκτονικά κατάλοιπα (τοίχοι, αγωγοί, δάπεδα, κλίβανοι)!

Η Εφορεία δραστηριοποιείται στους σταθμούς «Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός», «Σιντριβάνι», «Πανεπιστήμιο», «Ευκλείδης» και στο χώρο διασταύρωσης των τροχιογραμμών του «Σιντριβανιού», νότια της κεντρικής Βιβλιοθήκης του ΑΠΘ.

Στο «Νέο Σιδηροδρομικό Σταθμό» ερευνήθηκαν 1.350 τ.μ. και 94 τάφοι. Οι 58 είχαν κτερίσματα (πήλινα και γυάλινα αγγεία, χάλκινα νομίσματα, χρυσά και χάλκινα κοσμήματα, οστέινα και μεταλλικά αντικείμενα κ.ά., από τους ελληνιστικούς έως τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους). Προσφάτως εντοπίστηκαν τέσσερις κλίβανοι και χώρος απόρριψης εργαστηριακού υλικού, αφού η περιοχή αυτή, έξω από τα δυτικά τείχη της πόλης, επονομάζεται «Κεραμήσιος Κάμπος».

«Σιντριβάνι»: Ερευνήθηκαν 109 τάφοι, οι 45 κτερισμένοι (χάλκινα νομίσματα, χρυσές δανάκες, πήλινα ειδώλια, οστέινες περόνες και εγχειρίδια, αγγεία πήλινα και γυάλινα, χρυσά και χάλκινα κοσμήματα), ενώ εντοπίστηκαν αποσπασματικά σωζόμενα τμήματα τοίχων και υδραγωγών. Η ανασκαφή στο χώρο των περιμετρικών τοίχων του σταθμού μπροστά από το «Ασυλο του Παιδιού», έφερε στο φως 178 τάφους και έξι μαρμάρινες, μονολιθικές, μικρού μεγέθους σαρκοφάγους-οστεοθήκες της ρωμαϊκής εποχής. Κτερισμένες ήταν 70 ταφές με τα προσωπικά αντικείμενα του νεκρού. Βρέθηκε επίσης τμήμα κτίσματος με ψηφιδωτό δάπεδο, καθώς και αποσπασματικά σωζόμενα τμήματα τοίχων και υδραγωγών. Η χρήση της περιοχής εντοπίζεται από τον 3ο αι. π.Χ. - 4ο αι. μ.Χ.

Η ανασκαφή σε έκταση 2.842,75τ.μ. στο χώρο που εκτείνεται στα νότια της κεντρικής βιβλιοθήκης του ΑΠΘ (όπου προβλέπονται οι εγκαταστάσεις αλλαγής τροχιογραμμών) εντόπισε 1.028 τάφους, οικοδομικά λείψανα κτιρίου, τμήματα κατασκευών και λάκκους απόθεσης των νεότερων χρόνων. Οι 128 τάφοι βρέθηκαν κτερισμένοι (πήλινα αγγεία και μυροδοχεία, χάλκινα νομίσματα, χάλκινα και χρυσά κοσμήματα, όστρεα, οστέινοι και γυάλινοι αστράγαλοι, σιδερένια και χάλκινα αντικείμενα). Η πλειονότητα των τάφων χρονολογείται στους ρωμαϊκούς χρόνους, ενώ 35 εντάσσονται στην ελληνιστική περίοδο.

«Ευκλείδης»: Αποσπασματικά σωζόμενα οικοδομικά λείψανα των όψιμων οθωμανικών χρόνων, μαρμάρινο αρχιτεκτονικό μέλος, τμήμα κτιρίου (τοίχοι και αγωγοί), πιθανόν στάβλου, που χρονολογείται στους νεότερους χρόνους (τέλος 19ου-μέσα 20ού αι.).

ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Παρασκευή 12 Σεπτέμβρη 2008

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

11/9/2008

-- Νέα ευρήματα στο Αρχοντικό Πέλλας

24/7/2007

-- ΑΤΙΤΛΟ

15/6/2007

-- Επιστροφή μετά από 16 χρόνια

5/4/2007

-- Σημαντικές αρχαιότητες στην Κεφαλλονιά

20/5/2001

-- Πλούσιο το ανασκαφικό έργο της

Νέα ευρήματα στο Αρχοντικό Πέλλας

Οι περισσότεροι Μακεδόνες των αρχαϊκών (και όχι μόνο) χρόνων δεν ήταν χρυσοφόροι. Οσοι, όμως, τάφηκαν στο δυτικό νεκροταφείο του Αρχοντικού Πέλλας, ήταν - όπως αποδείχνουν τα σημαντικά και εντυπωσιακά ευρήματα σωστικών ανασκαφών από τους αρχαιολόγους της ΙΖ΄ Εφορείας Αρχαιοτήτων, Παύλο και Αναστασία Χρυσοστόμου.

Η έρευνα αποκάλυψε ακόμα 43 ταφές: 4 της Εποχής του Σιδήρου (β΄ μισό του 7ου αι. - 580 π.Χ.), 31 των αρχαϊκών χρόνων (580-480 π.Χ.), 8 των κλασικών-πρώιμων ελληνιστικών χρόνων (480-279 π.Χ.). «Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα» θεωρείται ενός κοριτσιού σε πρώιμο ελληνιστικό τάφο, που συνοδευόταν με χάλκινο επίχρυσο στεφάνι, τρία πήλινα αγγεία, ένα χάλκινο κάνθαρο και μια μοναδική πήλινη κεφαλή φυσικού μεγέθους της νεκρής, «εξαιρετικής τέχνης».

Από τις αρχαϊκές ταφές οι 20 ήταν ανδρικές (πολεμιστές) και οι 11 γυναικείες. Από τις ανδρικές ξεχωρίζουν οι εφτά που συνοδεύονταν με χάλκινο κράνος, σιδερένια όπλα, χρυσά, αργυρά, χάλκινα και σιδερένια κοσμήματα, σιδερένια ομοιώματα αγροτικής άμαξας, επίπλων κ.ά., πήλινα ειδώλια θεοτήτων, συμποσιαστών, ζώων και πουλιών, πήλινα και χάλκινα αγγεία. Ξεχωριστές για τον πλούτο τους είναι δύο γυναικείες ταφές, κτερισμένες με χρυσά, αργυρά, χάλκινα και σιδερένια κοσμήματα, γυάλινες, πήλινες και φαγεντιανές χάντρες, σιδερένια μαχαίρια, σιδερένια ομοιώματα αγροτικής άμαξας, πήλινα ειδώλια, πήλινα φαγεντιανά και χάλκινα αγγεία.

Τα χρυσά επιστόμια και ελάσματα των αρχαϊκών τάφων φέρουν παραστάσεις όρθιων λιονταριών, ζώων που συμβολίζουν τη βασιλική εξουσία. Ενδιαφέροντα είναι κτερίσματα - μελανόμορφοι κορινθιακοί κρατήρες και οι αττικίζοντες κρατήρες με ζώα και πουλιά (προϊόντα μαζικής παραγωγής στα μέσα του 6ου αι. π.Χ. ενός εργαστηρίου της Χαλκιδικής, που μιμείται έργα του εργαστηρίου του Λυδού), οι μελανόμορφες αττικές κύλικες (με ιππείς και πουλιά, ιππείς και νέους, διονυσιακές σκηνές).

Συνολικά, οι ταφές που ερευνήθηκαν στο Δυτικό νεκροταφείο (από το 2000 μέχρι σήμερα) σε 10 στρέμματα (το 5% της συνολικής έκτασής του) ανέρχονται στις 915 (231 της ύστερης εποχής του σιδήρου, 441 αρχαϊκών, 236 των κλασικών και πρώιμων ελληνιστικών χρόνων, 7 αδιάγνωστες). Τα ευρήματα «υποδηλώνουν τη δημογραφική και οικονομική ακμή του οικισμού κυρίως κατά τα αρχαϊκά χρόνια». Οι νεκροί ενταφιάζονταν σε λακκοειδείς κυρίως τάφους, κατά οικογενειακές συστάδες και γένη, που όριζαν ενδιάμεσα κενά και εξυπηρετούσαν δρόμοι. Οι συστάδες περιλάμβαναν διαχρονικές ταφές των ίδιων κοινωνικών ομάδων, από την ύστερη εποχή του σιδήρου έως και τα πρώιμα ελληνιστικά χρόνια (7ος αι.-279 π.Χ.). Οι ταφές των επιφανών νεκρών προστατεύονταν με φράγματα λίθων. Οι γυναίκες θάβονταν με το κεφάλι ανατολικά, βόρεια ή νότια (ποτέ δυτικά), ενώ οι άνδρες με το κεφάλι στα δυτικά, βόρεια ή νότια (ποτέ ανατολικά).

Το είδος, η ποσότητα και ποιότητα των κτερισμάτων πιστοποιούν τα ταφικά έθιμα, το φύλο και την ταξική - κοινωνική θέση του νεκρού, που ενταφιαζόταν βάσει τελετουργικού που «πιστοποιεί πυραμιδωτή κοινωνική οργάνωση». Οι πλούσιες ταφές «υποδεικνύουν τον ηρωικό χαρακτήρα και τον ηγετικό ρόλο ορισμένων οικογενειών της στρατιωτικής αριστοκρατίας του Αρχοντικού, που ήλεγχαν την ανταλλαγή των αγαθών, ασκώντας οικονομική εξουσία, ικανή να αποδώσει εξαιρετικά πλούσια αγαθά πολιτισμού».

Ο οικισμός του Αρχοντικού (5 χλμ. από την Πέλλα και 10 χλμ. από τον Αξιό), κατοικείται από την αρχαιότερη νεολιθική περίοδο (6η χιλιετία) έως και τα υστεροβυζαντινά χρόνια (14ος αι.). [ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, Πέμπτη 11 Σεπτέμβρη 2008]

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

16/1/2005

-- Ελεύθερνα 4.500 ετών

13/3/2002

-- Αρχαίο νεκροταφείο στην Κηφισιά

16/2/2002

-- Ανεξάντλητη αρχαιολογική «πηγή»

Δύο αρχαιότητες γύρισαν ... σπίτι

Το τμήμα της μαρμάρινης επιτύμβιας στήλης

Παρουσιάστηκαν χτες στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο (όπου θα εκτεθούν προσωρινά) δύο αρχαιότητες που επαναπατρίστηκαν από τις ΗΠΑ (βρίσκονταν στη «συλλογή» της Σέλμπι Γουάιτ). Πρόκειται για το άνω τμήμα επιτύμβιας στήλης (410-400 π.Χ.) που απεικονίζει άνδρα πολεμιστή και ένα νέο ράφτη και ένα χάλκινο καλυκωτό κρατήρα (340-320 π.Χ.), με ένθετη αργυρή φυλλοφόρο ταινία στο σώμα.

Και τα δύο αντικείμενα αποτελούν προϊόντα αρχαιοκαπηλίας. Το τμήμα της επιτύμβιας στήλης (η ελληνική προέλευσή της δεν αμφισβητείται) δημοσιεύτηκε το 1990 στον κατάλογο έκθεσης του Μητροπολιτικού Μουσείου Νέας Υόρκης. Το 1991, ο αρχαιολόγος Γ. Δεσπίνης, με άρθρο του, απέδειξε ότι πρόκειται για το άνω τμήμα ενιαίας επιτύμβιας στήλης από το Πόρτο Ράφτη, της οποίας το κάτω μέρος εκτίθεται από το 1963 στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βραυρώνας! Επομένως, το έκθεμα ήταν αποτέλεσμα αρχαιοκαπηλίας και παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων «από κύκλωμα με διεθνείς διασυνδέσεις», όπως αναφέρει το ΥΠΠΟ. Το κάτω τμήμα της επιτύμβιας στήλης βρέθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1960, με ανασκαφή της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας σε έκταση ιδιώτη στο Πόρτο Ράφτη και σήμερα εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βραυρώνας. Η στήλη θα αποκατασταθεί και θα εκτεθεί στο προαναφερόμενο μουσείο ως ενιαίο και ακέραιο σύνολο.

Ο χάλκινος κρατήρας «πιθανότατα» βρέθηκε σε παράνομη ανασκαφή σε βασιλικό τάφο στην Πιερία. Το αντικείμενο, που «εμφανίστηκε» (2006) σε έκθεση του μουσείου «Μc Clung», εντόπισε Ελληνας δημοσιογράφος. Ειδοποιήθηκε το ΥΠΠΟ, την υπόθεση ανέλαβε το Τμήμα Αρχαιοκαπηλίας της Αστυνομίας και αποδείχτηκε ότι ο κρατήρας (4ος αι. π.Χ.) κατασκευάστηκε σε εργαστήριο της Πιερίας.

Ευκαιρία βρήκε ο υπουργός Πολιτισμού για να «θριαμβολογήσει», αλλά και να εμφανίσει την αρχαιοκαπηλία ως «φαινόμενο» ...«άσχετο» με τον καπιταλισμό. «Στο σύγχρονο, ευνομούμενο κόσμο, η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς κάθε κράτους βρίσκεται στην κορυφή των προτεραιοτήτων των κυβερνήσεων», είπε, προσθέτοντας ότι «στις μέρες μας, κυβερνήσεις, πολιτιστικοί φορείς, μουσεία και συλλέκτες συνεργάζονται στη διαχείριση και ανάδειξη των αρχαιοτήτων, δίνοντας έμφαση στην καλλιτεχνική και εκπαιδευτική τους σημασία»! Αραγε αγνοεί την - προ ολίγων ετών - κοινή διακήρυξη μεγάλων ξένων μουσείων, που τόνιζε ότι οι επαναπατρισμοί αρχαιοτήτων, όσο και σημαντικοί και να είναι, απλώς επιβεβαιώνουν το σύστημα της πλήρους εμπορευματοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς; [Ριζοσπάστης, Πέμπτη 4 Σεπτέμβρη 2008]