ΟΙ ΜΠΙΕΝΑΛΕ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

Η Αθήνα συντονίζει τις Μπιενάλε

Οι Μπιενάλε της Ευρώπης συναντώνται σήμερα (Σάββατο) στην Αθήνα. Είναι η πρώτη φορά που οι ευρωπαϊκές Μπιενάλε σύγχρονης τέχνης ανταλλάσσουν την εμπειρία τους και διερευνούν τις δυνατότητες διαλόγου και ανταλλαγής, με στόχο την επικοινωνία και την κινητικότητα των καλλιτεχνών και των επαγγελματιών της τέχνης.

Η δική μας Μπιενάλε, της Αθήνας, ξεκίνησε την πρωτοβουλία και να που ως συντονίστρια του Προγράμματος Ανταλλαγών και Δημιουργικής Φιλοξενίας Μπιενάλε (το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ενωση) φέρνει το δυναμικό των Μπιενάλε στην πόλη μας για τη διεξαγωγή της ημερίδας με θέμα «Χαρτογραφώντας το Δίκτυο Ευρωπαϊκών Μπιενάλε», την Κυριακή (έναρξη 10.30 π.μ.) στο αμφιθέατρο του Ιδρύματος Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη (Βασ. Σοφίας 9 και Μέρλιν 1). Είσοδος ελεύθερη.

Οι προσκεκλημένοι ομιλητές θα λάβουν μέρος σε κλειστό workshop, τα συμπεράσματα του οποίου θα παρουσιάσουν στην ημερίδα. Είναι η πρώτη δημόσια παρουσίαση του Δικτύου Ευρωπαϊκών Μπιενάλε, στο οποίο συμμετέχουν οι Μπιενάλε των πόλεων: Βερολίνου, Βενετίας, Γκέτεμποργκ, Κωνσταντινούπολης, Λίβερπουλ, Λιών, Τιράνων και Αθήνας καθώς και η περιφερειακή Μπιενάλε της Ρουμανίας και η Manifesta.

Θα μιλήσουν οι: Τσας Μαρτίνεζ (διευθύντρια Frankfurter Kunstverein), Λαρς Μπανγκ Λάρσεν (ανεξάρτητος επιμελητής και συγγραφέας), Χέλγκε Μουσάμερ (International Research Center for Cultural Studies της Βιέννης και διδάσκων στο κολέγιο Goldsmiths του Λονδίνου), Πέτερ Μέρτενμπεκ (καθηγητής Visual Culture στο Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας της Βιέννης), Μάικε Κρουζ (υπεύθυνος επικοινωνίας στην Μπιενάλε Βερολίνου), Ρενάτε Βάγκνερ (συντονισμός στην Μπιενάλε Βερολίνου), Μπίγκε Οβερ (διεθνείς σχέσεις στην Μπιενάλε Κωνσταντινούπολης), Αντονι Πίκταλ (επικεφαλής μάρκετινγκ και επικοινωνίας στην Μπιενάλε Λίβερπουλ), Φρεντερίκ Γκοτιέ (καλλιτεχνικός συντονισμός στην Μπιενάλε Λιών), Δέσποινα Σεβαστή (συντονισμός διεθνών προγραμμάτων στην Μπιενάλε της Αθήνας) και Αυγουστίνος Ζενάκος (project manager του Προγράμματος Ανταλλαγών και Δημιουργικής Φιλοξενίας Μπιενάλε, συνδιευθυντής της Μπιενάλε της Αθήνας). Περισσότερα στο www.europeanbiennialnetwork.org

Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ

Δείγματα των καιρών

Η φετινή Μπιενάλε του Μουσείου Γουάιτνι της Νέας Υόρκης σκοπό είχε να αναδείξει το επίπεδο της σημερινής αμερικανικής τέχνης. Μέσα σ’ ένα περιβάλλον, όπου τα στυλ ταχύτατα διαδέχονται το ένα το άλλο και η τωρινή επιτυχία αύριο είναι παρελθόν και τα καλλιτεχνικά φεστιβάλ βρίσκονται σε βαθιά αμηχανία –το Pulse στο Λονδίνο έπαψε να υπάρχει– ένα τέτοιο σχέδιο μπορεί να καρποφορήσει μόνο κάτω από μια προϋπόθεση: Να μην έχει υπερβολικές φιλοδοξίες.

Ετσι, το φεστιβάλ τούτο είχε μικρότερες προσδοκίες. Θέματά του ήταν το λίγο, το εφήμερο, το αργό, το ανεπιτυχές. Κατά κάποιο τρόπο ένα μικρό φεστιβάλ μιας μικρής εποχής. Με τη συμμετοχή 80 καλλιτεχνών ήταν το πιο λιτό εδώ και χρόνια, όπως λιτό ήταν και το περιεχόμενο των αιθουσών του, παρ’ ότι αυτές καταλάμβαναν τρία πατώματα του μουσείου.

Οι περασμένες Μπιενάλε του Γουάιτνι είχαν μια ατμόσφαιρα εορταστική, ιδιαίτερα εκείνης του 2004, πλημμυρισμένη μ’ έναν αέρα πανκ. Σε σύγκριση, τούτη ήταν, όπως γράφει ο Χόλαντ Κάτερ στην «Ιντερνάσιοναλ Χέραλντ Τρίμπιουν», πιο πεζή, πιο προσγειωμένη, λιγότερο φανταχτερή. Οι εγκαταστάσεις ήταν απλές, ο κατάλογος λειτουργικός. Παρόμοια και η τέχνη, σε μορφή και περιεχόμενο απλή και εύληπτη.

Υπήρχαν, όμως, δυναμικά έργα. Ενα ήταν το γλυπτό από μαύρο βινύλιο του Ρόντνεϊ Μακμίλαν από το Λος Αντζελες. Το φυτικό οικοσύστημα της Φοίβης Γουόσμπερν ήταν ένα άλλο, κι ένα τρίτο το βίντεο του Σπάικ Λι για τη Νέα Ορλεάνη, κατεστραμμένη από την «Κατρίνα». Οπως και μερικές περφόμανς στο πλαϊνό Αρμορι της Παρκ Αβενιου, της Μαρίνας Ρόζενφελντ, με τη 40μελή χορωδία της, της Κέμπρα Φάλερ και της ομάδας Γης και της Κάρεν Μπλακ με το συγκρότημα Βολόψιους Χόρορ.

Το γενικό επίπεδο, όμως, ήταν χαμηλών τόνων με έργα που έμοιαζαν να βρίσκονται σε μεταβατική φάση, σαν μια συζήτηση που συνοψίζεται δίχως ακόμα να έχει καταλήξει σε συμπεράσματα. Απουσίαζε η δήλωση. Υπερείχαν τα κολάζ και τα φθηνά υλικά, πλαστικό, πλεξιγκλάς ή υλικά που προέρχονταν από κάδους σκουπιδιών. Στην περίπτωση του Τζεντεντάια Σίζαρ από την Καλιφόρνια, ήταν κομμάτια ξύλο, πεταμένα πλαστικά φλιτζάνια του καφέ, παλιά ρούχα. Ο Τσαρλς Λονγκ στα γλυπτά του μιμούνταν τον Τζιακομέτι, αλλά τα σχήματα των γλυπτών του προέρχονταν από τα περιττώματα ζώων και πουλιών στα πάρκα. Ο Τσέινι Τόμσον μεταμόρφωνε ένα παλιό πεταμένο κουτί σε κάτι πολύτιμο που ακτινοβολούσε όταν το φως του ήλιου από τα παράθυρα έπεφτε επάνω του.

Το πιο σημαντικό ίσως ήταν η απουσία της ζωγραφικής, που αντιπροσωπευόταν μόνο με έργα του Τζο Μπράντλι, της Μαίρης Χάιλμαν, της Κάρεν Κίλιμνικ και του Ολίβιε Μόσετ. Απογοητευμένοι έμειναν όσοι πιστεύουν ότι η τέχνη πρέπει πρώτα απ’ όλα να είναι οπτική απόλαυση.

Κι αν έλειπε, όμως, αυτή η παραδοσιακή ομορφιά, την αντικαθιστούσε η πίστη των διοργανωτών στο ότι οι καλλιτέχνες είναι εκτός από τεχνίτες και σκεπτόμενοι άνθρωποι. Και σαν τέτοιοι δημιουργούν έργα που δεν ανήκουν στην τάξη εκείνων τα οποία προορίζονται να κορέσουν έτοιμες ορέξεις. [International Herald Tribune, Η Καθημερινή, 30/5/2008]

Η ΠΡΩΤΗ MAIL ART BIENNALE

Θεωρείται από τα πλέον πρωτοποριακά καλλιτεχνικά κινήματα. Ονομάζεται mail art και το Σάββατο 8 Δεκεμβρίου, η Δημοτική Πινακοθήκη Λάρισας - Μουσείο Γ. Ι. Κατσίγρα εγκαινιάζει την 1η Διεθνή Mail Art Biennale στην Ελλάδα. Η έκθεση της Λάρισας θα έχει τρεις ενότητες: 1) για τον Ολυμπο, την Ελασσόνα ή για την πόλη που ο καθένας έχει στην καρδιά του, 2) τους Αργοναύτες (συμπαραγωγή με τη Χάρτα του Πολιτισμού) και 3) την Αλυσίδα αλληλεγγύης για τους πρόσφυγες στην Ελλάδα. Τον περασμένο Μάρτιο προκηρύχθηκε η έκθεση στο Διαδίκτυο και η συμμετοχή ήταν πολύ μεγάλη. Ηδη έχουν δηλώσει συμμετοχή 550 καλλιτέχνες από 30 και πλέον χώρες του κόσμου με περισσότερα από 800 έργα. Ανάμεσά τους η Οπυ Ζούνη, η Αρετούσα Κομιανού, ο Κ. Ευαγγελάτος, κ. ά. Την παραγωγή, την εικαστική διοργάνωση και την επιμέλεια της έκθεσης έχει η ζωγράφος Θωμαή Κόντου. Το mail art εμφανίστηκε το 1965 και αποτελεί ήδη ένα παγκόσμιο δίκτυο χιλιάδων καλλιτεχνών, που ανταλλάσσουν μεταξύ τους έργα τέχνης, στήνουν εκθέσεις ή ηλεκτρονικές παρουσιάσεις, χρησιμοποιούν δε γι’ αυτό όλα τα μέσα επικοινωνίας όπως ταχυδρομείο, Διαδίκτυο, κ. λπ. για τη διάδοση της τέχνης. Είναι ένα καλλιτεχνικό κίνημα που διαρκώς επεκτείνεται. Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι τις 14 Ιανουαρίου.

Κωνσταντινούπολη - αχ!

Η Μπιενάλε άλλαξε την Κωνσταντινούπολη. Σε αυτήν τη 10η διοργάνωση το βάρος πέφτει στη νεότερη «δυτική» Τουρκία και στον εκσυγχρονισμό της. Της Μαργαριτας Πουρναρα (Η Καθημερινή, 27/10/2007). Στο βιβλίο του για την Κωνσταντινούπολη, ο Ορχάν Παμούκ μιλάει συχνά για ένα είδος μελαγχολίας που γεννιέται στις όχθες του Βοσπόρου. Την ονομάζει «H­z­n». Είναι αδύνατον να μην τη νιώσεις παρατηρώντας τους φτωχοντυμένους ψαράδες να στέκονται ακίνητοι στις γέφυρες με τα καλάμια τους, τις μαντιλοφορεμένες Τουρκάλες με ένα παιδί στο χέρι και το άλλο στην αγκαλιά, τα αυτοκίνητα που σχηματίζουν ασάλευτες ουρές για ώρες ολόκληρες. Στην Ιστικλάλ, εκατοντάδες περαστικοί δημιουργούν αίσθημα ασφυξίας και στο Σουλταναχμέτ οι τουρίστες καταδιώκονται από ενοχλητικούς επίδοξους ξεναγούς με αντίτιμο ένα μικρό φιλοδώρημα. Ολα, κάτω από έναν μολυβένιο ουρανό. Μέσα στην πανσπερμία των ανθρώπων, οι αφίσες της Μπιενάλε Κωνσταντινούπολης μοιάζουν με ειρωνική υπόμνηση: Ποιον θα μπορούσε να ενδιαφέρει η τέχνη σε μια μεγαλούπολη που όλοι πασχίζουν για την επιβίωση; Η διοργάνωση έκλεισε φέτος 20 χρόνια ζωής διαμορφώνοντας ένα διαφορετικό προφίλ. Αφησε (οριστικά;) πίσω της την παρουσίαση έργων σε εμβληματικούς χώρους όπως το Γερεμπατάν, την Αγία Σοφία και το Ντολμαμπαχτσέ και μετακόμισε σε νεότερα αλλά ιδιαίτερα συμβολικά κτίρια: το Πολιτιστικό Κέντρο Ατατούρκ στο Ταξίμ που θυμίζει ανατολικογερμανική σοσιαλιστική αρχιτεκτονική και κινδυνεύει να απαλοτριωθεί, την αγορά υφασμάτων, της οποίας οι μέρες μπορεί επίσης να είναι μετρημένες, τους γνωστούς χώρους δίπλα στο μουσείο Ιστανμπούλ Μοντέρν, το παλιό εργοστάσιο ηλεκτρισμού Σεντραλισταμπούλ δίπλα στο πανεπιστήμιο Μπίλγκι που έχει γίνει μουσείο και ένα εκπαιδευτικό κέντρο στην ασιατική πλευρά...

«ΕΤΕΡΟΤΟΠΙΕΣ»: 1η ΜΠΙΕΝΑΛΕ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

[«Μαύρα πουλιά», η εγκατάσταση του Βαντίμ Ζαχάροφ από το Τατζικιστάν]

Υπό το γενικό τίτλο «Ετεροτοπίες»… «συστήνεται» η 1η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης στο κοινό από τις 21 Μαΐου έως τις 30 Σεπτεμβρίου. Ο όρος, δανεισμένος από διάλεξη του Μισέλ Φουκώ*, αναφέρεται σε πραγματικούς τόπους – νησίδες όπου ο άνθρωπος ακολουθεί κανόνες, που τον αποσυντονίζουν από την καθημερινή λειτουργία του. Ερμηνεύουμε το κείμενο του Φουκώ (Μισέλ Φουκώ, «Περί αλλοτινών χώρων» (Des espaces autres), 1967, Ετεροτοπίες) βάσει νέων δεδομένων αποδεικνύοντας έτσι την επικαιρότητά του. Εντοπίζουμε σύγχρονες «ετεροτοπίες», αντιπαραθέτουμε τον πραγματικό τόπο στον εικονικό και φανταζόμαστε νέους τόπους του μέλλοντος.

Η Θεσσαλονίκη ως τόπος της Μπιενάλε επανατοποθετεί το ζήτημα του κέντρου και της περιφέρειας και μετατοπίζει την περιφέρεια προς το κέντρο καταργώντας κατεστημένα όρια. Με τον τρόπο αυτό απελευθερώνεται η τέχνη από τους περιοριστικούς τοίχους του Μουσείου το οποίο, εξάλλου, είναι και αυτό μια «ετεροτοπία». Άλλες λεπτομέρειες στην ιστοσελίδα του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης.