Λουίζ Μπουρζουά: Ολα για τον πατέρα μου!

[Της Κάτιας Αρφαρά, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 16/3/2008]. Ο κόσμος της τέχνης την ανακάλυψε με καθυστέρηση μετά την αναδρομική παρουσίαση της δουλειάς της στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης το 1982, ωστόσο η Λουίζ Μπουρζουά ανήκει αδιαμφισβήτητα στις πιο σημαντικές δημιουργούς του εικοστού αιώνα. Το επιβεβαιώνει η έκθεση που της αφιερώνει ώς τις 2 Ιουνίου το Κέντρο Πομπιντού στο Παρίσι, δεύτερος σταθμός της εντυπωσιακής αναδρομικής που ξεκίνησε από τη λονδρέζικη Τέιτ, συγκεντρώνοντας περισσότερα από διακόσια έργα της. Από την πρώτη κιόλας αίθουσα με τις «Γυναίκες-σπίτια», τις πρώτες δηλαδή ακουαρέλες και σχέδια από τη δεκαετία του 1940 που εγκιβωτίζουν τη γυναικεία μορφή σε σπίτια-κουτιά, ώς το τελευταίο μέρος της έκθεσης με τα κεφάλια-νεκροκεφαλές που φτιάχνει τα τελευταία χρόνια από ύφασμα, η Λουίζ Μπουρζουά παλεύει με τα ίδια φαντάσματα: της παιδικής της ηλικίας... [συνέχεια ΕΔΩ]

Henri Matisse

Matisse, Henri, The Girl with Green Eyes. 1908. Oil on canvas, 26 x 20 in. (66 x 50.8 cm.). San Francisco Museum of Modern Art

Γεννήθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 1869, στο Le Cateau, Picardy, της Γαλλίας και πέθανε στις 3 Νοεμβρίου 1954, στη Νίκαια. Το πλήρες όνομά του ήταν Henri-Émile-Benoît Matisse και θεωρήθηκε ως ο σημαντικότερος Γάλλος ζωγράφος του 20ού αιώνα. The leader of the Fauvist movement around 1900, Matisse pursued the expressiveness of colour throughout his career. His subjects were largely domestic or figurative, and a distinct Mediterranean verve presides in the treatment. Matisse, whose parents were in the grain business, displayed little interest in art until he was 20 years old.

Henri Matisse, Self-Portrait in a Striped T-Shirt. 1906. Oil on canvas. Statens Museum for Kunst, Κοπεγχάγη, Δανία

From 1882 to 1887 he attended the secondary school in Saint-Quentin; after a year of legal studies in Paris, he returned to Saint-Quentin and became a clerk in a law office. He began to sit in on an early-morning drawing class at the local École Quentin-Latour, and, in 1890, while recovering from a severe attack of appendicitis, he began to paint, at first copying the coloured reproductions in a box of oils his mother had given him. Soon he was decorating the home of his grandparents at Le Cateau. In 1891 he abandoned the law and returned to Paris to become a professional artist... [Διαβάστε τη συνέχεια ΕΔΩ] Δείτε κι αυτό: a text from "The Shock of the New", by Robert Hughes

Ο Τζόρτζιο Ντε Κίρικο και η Ελλάδα: Ταξίδι μέσα από τη μνήμη

Στις 31 Οκτωβρίου εγκαινιάζεται η έκθεση «Ο Τζόρτζιο Ντε Κίρικο και η Ελλάδα: Ταξίδι μέσα από τη μνήμη», η οποία θα διαρκέσει έως τις 6 Ιανουαρίου 2008. Εκτίθενται 35 έργα ζωγραφικής και γλυπτικής, όπως «Η Άποψη της Αθήνας», «Ο ποιητής και ο ζωγράφος», «Ο Αστρολόγος», «Η αρμονία της μοναξιάς», «Ο άσωτος υιός», «Το χέρι του Δία και οι εννέα Μούσες», «Μυστηριακός διάλογος» και «Ορφέας», θα παρουσιαστούν με κύριο άξονα τη σχέση του ντε Κίρικο με το πνεύμα της Ελλάδας και τους μύθους της. Η έκθεση πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Ίδρυμα Giorgio e Isa de Chirico της Ρώμης και τον Πολυχώρο Πολιτισμού Αθηναϊς που παρουσίασε πρόσφατα τα έργα του καλλιτέχνη για πρώτη φορά στην Αθήνα.

Πέθανε ο Αμερικανός ζωγράφος Ρ. Μ. Κιτάζ

Η σχεδιαστική του ικανότητα ήταν απαράμιλλη. Οι κριτικοί τον συνέκριναν με τον Ντεγκά. Ο Ρόναλντ Μπρούκς Κιτάζ (γνωστός ως R.B. Kitaj) έφυγε από τη ζωή προχθές σε ηλικία 75 ετών. Αμερικανός ζωγράφος, ο οποίος υιοθέτησε από μικρή ηλικία την Αγγλία σαν μόνιμη βάση του, ο εβραϊκής καταγωγής Κιτάζ σπούδασε στη Βιέννη (1951-54) και στην Οξφόρδη (1957-59).

Το 1960 γράφτηκε στο Βασιλικό Kολέγιο Τέχνης του Λονδίνου (RCA). Εκεί συναντήθηκε με τον Ντέιβιντ Χόκνει με τον οποίο συνδέθηκε στενά· ο ένας άσκησε σημαντική επίδραση στον άλλο. Γρήγορα αναδείχθηκε σε μία από τις κεντρικές φιγούρες της ποπ εικαστικής σκηνής του Λονδίνου. Οι πίνακές του είναι κυρίως εικονοκλαστικοί και πλούσιοι σε λογοτεχνικές και άλλες νοητικές συνδηλώσεις και αναφορές, ενώ το ύφος του αντλεί αναμφισβήτητα πολλά στοιχεία από την εικονιστική παράδοση της δυτικής τέχνης και ειδικότερα από τον Ντεγκά και τον Ματίς. Το έργο του περιλαμβάνει ακόμα μία σειρά από αξιόλογα σχέδια και μεγάλης συχνά κλίμακας έργα σε παστέλ.

R. B. Kitaj. (American, born 1932). The Ohio Gang. 1964. Oil and graphite on canvas, 6' 1/8" x 6' 1/4" (183.1 x 183.5 cm). Philip Johnson Fund. © 2007 R. B. Kitaj

Οι γονείς του ήταν άθεοι, αλλά ο ίδιος ανέπτυξε ενδιαφέρον για του ιουδαϊσμό κατά τη διάρκεια των σπουδών του στο Λονδίνο. Προβληματικές υπήρξαν οι σχέσεις του με τον Τύπο και την κριτική. Οταν η δεύτερη γυναίκα του πέθανε ξαφνικά στα 46 της χρόνια από ανεύρυσμα στον εγκέφαλο κατηγόρησε τους κριτικούς για το θάνατό της.

Antoine Watteau (1684-1721)

Ο Αντουάν Βατό ήταν γιος φτωχού οικοδόμου. Από τα 15 του χρόνια άρχισε να ασχολείται με τη ζωγραφική και τρία χρόνια αργότερα έφυγε για το Παρίσι. Για την προσωπική ζωή του Βατό δεν υπάρχουν λεπτομερείς αφηγήσεις. Ξέρουμε ότι μιλούσε λίγο, δεν έγραφε, δεν κρατούσε ημερολόγιο και δεν είχε μόνιμη κατοικία. Ιδιαίτερα τα τελευταία του χρόνια ζούσε φιλοξενούμενος σε σπίτια φίλων του. Αντίθετα, για την καλλιτεχνική του παραγωγή γνωρίζουμε σχεδόν τα πάντα: άφησε γύρω στους διακόσιους πίνακες, πλήθος σχεδίων και αρκετά χαρακτικά. Και όλα αυτά μέσα σε 15 μόλις χρόνια. Ο Βατό πέθανε στα 37 του χρόνια. Με τη ζωγραφική του ο Βατό ήρθε αντιμέτωπος με τον συντηρητικό ακαδημαϊσμό. Στους πίνακές του δεν απεικόνιζε τα συνήθη για την εποχή θρησκευτικά ή ιστορικά θέματα. Ο Βατό κυκλοφορούσε στους δρόμους, στα πανηγύρια και στις κουίντες των θεάτρων και κρατούσε «σημειώσεις» σχεδιάζοντας πρόσωπα, ενδυμασίες και τοπία εκ του φυσικού. Αργότερα, στο εργαστήριό του τα σχέδια αυτά έδιναν την πρώτη ύλη για τα θέματα που ζωγράφιζε: κυρίως ειδυλλιακές σκηνές στην εξοχή με ανθρώπους να γλεντούν και να χαίρονται τη ζωή τους, τις περίφημες «fêtes galantes» (σκηνές από υπαίθριες γιορτές) που έδωσαν όνομα σε αυτό το είδος των εικαστικών παραστάσεων. Ο Βατό εμπνεύστηκε επίσης από την Commedia dell’ arte και γενικά από το θέατρο της εποχής του.

Ο Γάλλος ζωγράφος Ζαν-Αντουάν Βατό [Jean-Antoine Watteau] γεννήθηκε στη Valenciennes στις 10 Οκτωβρίου 1684 και πέθανε στις 18 Ιουλίου 1721. Εξαρχής κέντρισε το ξαναζωντάνεμα του ενδιαφέροντος για το χρώμα και την κίνηση (στην παράδοση του Rubens), και αναζωογόνησε τον εξασθενημένο ιδιωματισμό του μπαρόκ, ο οποίος έγινε τελικά γνωστός ως στυλ Ροκοκό.

 Ο Πιερότος

Στον Βατό πιστώνεται η εφεύρεση του ύφους των fêtes galantes: σκηνές της βουκολικής και ειδυλλιακής γοητείας, που διαχέονται με έναν αέρα θεατρικότητας. Μερικά από τα πιό γνωστά θέματά του προήλθαν από τον κόσμο της ιταλικής κωμωδίας και του μπαλέτου. Ένας γάλλος καλλιτέχνης του οποίου τα γοητευτικά και χαριτωμένα έργα ζωγραφικής παρουσιάζουν ενδιαφέρον για το θέατρο και το μπαλέτο, ο Antoine Watteau είναι πιθανώς ο πιό γνωστός για τα fêtes galantes. Αυτές οι ρομαντικές και εξιδανικευμένες σκηνές απεικονίζουν περίπλοκα ντυμένους με κοστούμι άνδρες και γυναίκες σε φανταστικές υπαίθριες σκηνές.

Το 1708 ο Βατό άρχισε συνεργασία με τον ζωγράφο διακοσμητικών θεμάτων Claude Audran, ο οποίος είχε την εποπτεία των θησαυρών στο Παλάτι του Λουξεμβούργου. Αυτή η συλλογή περιέλαβε μια ομάδα σκηνών από τη ζωή της Μαρίας των Μεδίκων που χρωματίστηκε στις αρχές του 1600 από το φλαμανδό δάσκαλο Peter Paul Rubens. Την επιρροή του Rubens μπορεί να δει κανείς στο έργο του Βατό.

"Η επιβίβαση για τα Κύθηρα"

Το 1709-10 ο Βατό επέστρεψε στη Valenciennes, όπου φιλοτέχνησε μια σειρά στρατιωτικών σκηνών. Στα χρόνια 1710-12 εικονογράφησε την πρώτη από τις τρεις εκδόσεις του μύθου των Κυθήρων, το νησί της αγάπης για το οποίο οι προσκυνητές επιβιβάζονται αλλά δεν φθάνουν ποτέ. Τα έργα ζωγραφικής αντιπροσώπευσαν τα αδύνατα όνειρα, την εκδίκηση της τρέλας στο λόγο και της ελευθερίας στους ηθικούς κανόνες.

ΕΡΓΑ

• Πιερότος (Giles), 1718-19, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου
• Επιβίβαση για τα Κύθηρα, 1717, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου
• Ο Αδιάφορος, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου
• Συμβόλαιο γάμου, 1712-13, Μαδρίτη, Μουσείο ντελ Πράδο
• Εξοχική γιορτή, 1712-13, Μαδρίτη, Μουσείο ντελ Πράδο
• Η γιορτή του Έρωτα, Πινακοθήκη της Δρέσδης
• Συντροφιά στην εξοχή, Πινακοθήκη της Δρέσδης
• Ο έρωτας στο γαλλικό θέατρο, Πινακοθήκη του Βερολίνου
• Ο έρωτας στο ιταλικό θέατρο, Πινακοθήκη του Βερολίνου
• Ο χορός, Πινακοθήκη του Βερολίνου
• Ερωτικό τραγούδι, Εθνική Πινακοθήκη Λονδίνου
• Μασκαράτα, Αγία Πετρούπολη, Ερμιτάζ
• Ο Σαβογιανός με την μαρμότα, Αγία Πετρούπολη, Ερμιτάζ
• Πρόταση που προκαλεί αμηχανία, Αγία Πετρούπολη, Ερμιτάζ

Ο χορός

Η τεχνική του η οποία χαρακτηρίζει τον Αντουάν Βαττώ, είναι τα ωραία χρώματα, ο απαλός φωτισμός και τα ειδυλλιακά θέματα των πινάκων του. Αντίθετα με την προσωπική του ζωή που δεν γνωρίζουμε σχεδόν τίποτα, για την καλλιτεχνική του παραγωγή γνωρίζουμε σχεδόν τα πάντα. Άφησε γύρω στους διακόσιους πίνακες, πλήθος σχεδίων και αρκετά χαρακτικά. Και όλα αυτά μέσα σε 15 μόλις χρόνια. Ήρθε αντιμέτωπος με τον συντηρητικό ακαδημαϊσμό της εποχής του κι η αναγνώρισή του ήρθε πολύ αργότερα. Συνήθιζε να ζωγραφίζει ειδυλλιακές σκηνές στην εξοχή με ανθρώπους να γλεντούν και να χαίρονται τη ζωή τους. 

Harmenszoon van Rijn Rembrandt (1606-1669)

Ρέμπραντ, ο ζωγράφος του φωτός και της σκιάς!
Ο μέγας Ολλανδός γεννήθηκε στις 15 Ιουλίου 1606 και πέθανε στις 4 Οκτωβρίου 1669. Εκείνο το έργο που τον καθιέρωσε ήταν το "Μάθημα ανατομίας του καθηγητή Τουλπ" (1632), το θέμα του οποίου ήταν πράγματι ασυνήθιστο για την εποχή εκείνη. Από τότε άρχισε ουσιαστικά ο Ρέμπραντ να είναι περιζήτητος και οι παραγγελίες να διαδέχονται η μια την άλλη.

Νυμφεύθηκε μια πλούσια γυναίκα και η οικονομική άνεση που εξασφάλισε, του επέτρεψε να αφοσιωθεί στην τέχνη του και επιπλέον επιδόθηκε στη συλλογή έργων τέχνης - έγινε συλλέκτης. Εξάλλου, είχε αρκετούς μαθητές που μάθαιναν κοντά, φυσικά επ' αμοιβή και μεταξύ αυτών υπήρξαν ορισμένοι που διέπρεψαν. Η ευτυχισμένη ζωή για τον Ρέμπραντ δεν κράτησε πολλά χρόνια, αφού έχασε τα τρία του παιδιά, τη μητέρα του και τέλος την ίδια του τη γυναίκα. Αυτά ήταν φοβερά χτυπήματα για τον καλλιτέχνη που δεν κατάφερε να τα αντιμετωπίσει με δύναμη. Έμεινε με τον μικρό γιο του Τίτο.

Επιδίωξε να συζήσει με μια νεότερή του, τη Χέντρικε Στόφελς, παρά τις αντιρρήσεις και τις αντιδράσεις της εκκλησίας. Μαζί της απέκτησε μια κόρη. Όμως η μοίρα τον κυνηγούσε, αφού τον υποχρέωσε να δει το θάνατο της Χέντρικε και του γιου του. Απογοητευμένος, διαλυμένος, κυνηγημένος από τους δανειστές, έκανε φοβερή προσπάθεια να επιβιώσει. Οι παραγγελίες είχαν λιγοστέψει, αλλά συνέχισε να ζωγραφίζει. Οι ερευνητές θεωρούν ότι ο Ρέμπραντ ζωγράφισε περί τα 500 έργα ζωγραφικής, τριακόσια χαρακτικά και 1600 σχέδια.

Λεζάντα: "Η απαγωγή της Ευρώπης" (1632). Ένα εξαιρετικό έργο του Ρέμπραντ που αποτελεί λαμπρό παράδειγμα της "χρυσής εποχής" της μπαρόκ ζωγραφικής

Amédée Modigliani

Από τους διασημότερους καλλιτέχνες του 20ού αιώνα, ο Ιταλός ζωγράφος και γλύπτης, Amédée Modigliani, είχε γεννηθεί Livourne (Ιταλία) στις 12 Ιουλίου 1884. Το 1906, βρέθηκε στο Παρίσι, νοίκιασε ένα εργαστήριο και κυκλοφορούσε στις περιοχές του Montparnasse και της Montmartre. Λόγω της οικονομικής υποστήριξης από την οικογένειά του μπόρεσε να αναπτύξει το ταλέντο του και να κινείται πιο ελεύθερα απ' ό,τι άλλοι καλλιτέχνες που σχεδόν φυτοζωούσαν. Ο κύκλος μέσα στον οποίο εκινείτο ήσαν οι Πικάσο, Ουτρίλο, Μαξ Ζακόμπ, Απολινέρ, Ζαν Κοκτό κ.α.

Επηρεάστηκε από τον Toulouse-Lautrec, εμπνεύστηκε επίσης από τον Paul Cézanne, τους κυβιστές και την μπλε περίοδο του Picasso. Αφέθηκε στις υπερβολές του ποτού και αυτό απείλησε την εύθραυστη και αβέβαιη υγεία του. Θα έχει πολλές γυναικείες περιπέτειες, αλλά θα συναντήσει μια νεαρή Γαλλίδα, σπουδάστρια των διακοσμητικών τεχνών, την Jeanne Hébuterne και θα «δεθεί» μαζί της.

Στις 3 Δεκεμβρίου 1917 γίνεται το πρώτο vernissage του Μοντιλιάνι, αλλά την έκθεση κλείνουν μερικές ώρες αργότερα για απρέπεια, λόγω των γυμνών πινάκων. Εξαιτίας των προβλημάτων της υγείας, μετακόμισε στη Νίκαια και τον Μάιο του 1919 επέστρεψε στο Παρίσι.

Η υγεία του επιδεινώθηκε γρήγορα και ο Modigliani θα πεθάνει στις 24 Ιανουαρίου 1920. Η Jeanne Hébuterne, έδωσε τέλος στη ζωή της, πέφτοντας από ένα παράθυρο του πέμπτου ορόφου, δύο ημέρες μετά το θάνατο του Μοντιλιάνι.

Τα πορτρέτα του Μοντιλιάνι τον ανέδειξαν σ' έναν από τους σπουδαιότερους προσωπογράφους του 20ού αιώνα. Τα έργα του είναι αναγνωρίσιμα, και οι μορφές των πορτρέτων ξεχωρίζουν για τα οβάλ πρόσωπα και τους σωληνοειδείς λαιμούς, τις στραβές μύτες και φυσικά τα ζεστά χρώματα.

Ο Marc Chagall και τα όνειρά του

«Κάτι θα είχε λείψει στη ζωή μου εάν, εκτός από το πάθος μου για το χρώμα, δεν ήμουν αναμεμιγμένος με τη χάραξη ή τη λιθογραφία… Κάθε φορά που κρατούσα μια λιθογραφική ή χαλκογραφική πέτρα στο χέρι μου νόμιζα ότι άγγιζα ένα φυλακτό. Είχα την αίσθηση πως θα μπορούσα μέσα σ’ αυτό να βάλω όλες τις χαρές και τις λύπες μου..... Όλα όσα πέρασαν από τη ζωή μου κατά τη διάρκειά της, γεννήσεις, θάνατοι, γάμοι, λουλούδια, ζώα, πουλιά, οι φτωχοί εργαζόμενοι, οι γονείς μου, εραστές της νύχτας, οι βιβλικοί προφήτες, στο δρόμο, στο σπίτι, στο ναό και στον ουρανό. Και όσο μεγάλωνα, η τραγωδία της ζωής μέσα μας και γύρω μας…»

O Μαρκ Σαγκάλ [Marc Chagall] που γεννήθηκε στις 7 Ιουλίου 1887 και πέθανε στις 28 Μαρτίου 1985, ήταν Γάλλος ζωγράφος, ρωσοεβραϊκής καταγωγής και γεννήθηκε στη Λευκορωσία όταν αυτή αποτελούσε κομμάτι της πάλαι ποτέ Σοβιετικής Ένωσης.

Θεωρείται από τους μεγαλύτερους ζωγράφους του εικοστού αιώνα, και συνδέθηκε με τα σύγχρονα κινήματα. Τα ονειρικά στοιχεία και τα χρώματα κυριάρχησαν στη ζωγραφική του. Μαζί με τον Πικάσο, ήσαν οι μόνοι καλλιτέχνες που ενόσω ζούσαν παρουσιάστηκαν έργα τους στο Μουσείο του Λούβρου.

Ο Giorgio de Chirico και η Ελλάδα

Εως 30 Ιουνίου θα λειτουργεί η έκθεση, στον «Πολυχώρο Πολιτισμού Αθηναϊς», με ένα σημαντικό αριθμό έργων του Τζιόρτζιο ντε Κίρικο [Giorgio de Chirico], του καλλιτέχνη της Μεταφυσικής Ζωγραφικής. Τίτλος της έκθεσης: «Ο Giorgio de Chirico και η Ελλάδα. Ταξίδι μέσα από τη μνήμη». Είναι γνωστό ότι ο Ντε Κίρικο έχει κάποια σχέση και με την Ελλάδα (την οποία Ελλάδα δεν την αγάπησε), αφού γεννήθηκε στο Βόλο το 1888, ξεκίνησε σπουδές στο Πολυτεχνείο της Αθήνας και η εξοικείωσή του με την αρχαία Ελλάδα και την κλασική ιταλική τέχνη είναι οι αποφασιστικές στιγμές που καθόρισαν το ύφος του έργου του.

Ο Ντε Κίρικο γεννήθηκε στις 10 Ιουλίου 1888 στο Βόλο, και πέθανε στις 20 Νοεμβρίου 1978.