Μαεστρία τεχνίτη και πίστη προσκυνητή

Ο «Ιησούς φέρων τον σταυρό», (1600-1605) .

ΤΙΤΙΝΑ ΧΑΛΜΑΤΖΗ
Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 11/04/2015

Ταξιδεύεις στο φως των έργων του. Φως ανέσπερο, έργον ανθρώπειον. Αγιο φως διά χειρός Δομήνικου Θεοτοκόπουλου. Γεννήθηκε στη βενετοκρατούμενη Κρήτη το 1541. «Κρης εποίει», υπέγραφε καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Ελλην, μαθήτευσε νωρίς την αγιογραφία. Στα 26 του φεύγει στην πόλη των Ενετών, εκεί κοινωνεί των μυστηρίων της Αναγέννησης, εμπεδώνει τις αρχές της προοπτικής και των περίτεχνων αφηγήσεων, τα ζωντανά χρώματα. «Πώς θα ζήσεις εκεί πέρα στην ξενιτιά Μενεγή», τον ρωτάει ο Καζαντζάκης στην «Αναφορά στον Γκρέκο», «κανένα δεν ξέρεις, κανένας δεν σε ξέρει». «Δε θα χαθώ· σκοπούς μεγάλους έχω στο νου μου, μεγάλη δύναμη στα χέρια μου· θα παλέψω... Θα δεις…». Φεύγει στη Ρώμη, κέντρο του Μανιερισμού. Εντρυφά στην ανατομία, έχει όμως λιγοστές παραγγελίες για ζωγραφική. Αμφισβητεί δημοσίως την ποιότητα των έργων του Μιχαήλ Αγγελου, εμφανείς όμως είναι οι επιρροές του Φλωρεντίνου στον Κρητικό. Φεύγει λόγω και της βλασφημίας του.

Ετος Θεοτοκόπουλου το 2014

• Με αφορμή τη συμπλήρωση 400 ετών από τον θάνατο του μεγάλου έλληνα ζωγράφου.

Αυτοπροσωπογραφία του «Ελ Γκρέκο»

 Ετος Θεοτοκόπουλου κηρύχθηκε το 2014 από το υπουργείο Πολιτισμού με αφορμή τη συμπλήρωση 400 ετών από το θάνατο του μεγάλου έλληνα ζωγράφου.

Ηδη προγραμματίζεται σειρά εκδηλώσεων από εποπτευόμενους - και άλλους - φορείς του ΥΠΠΟΤ και για το σκοπό αυτό συγκροτήθηκε επταμελής οργανωτική επιτροπή η οποία θα καταρτίσει το τελικό πρόγραμμα. Συμμετέχουν η γενική γραμματέας του υπουργείου κυρία Λίνα Μενδώνη ως πρόεδρος και οι: Μαρίνα Λαμπράκη - Πλάκα, διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, Αγγελος Δεληβορριάς, διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη, Νίκος Σταμπολίδης, διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, Ευγενία Χαλκιά, διεύθυντρια του Βυζαντινού Μουσείου, Ντένης Ζαχαρόπουλος, καλλιτεχνικός διευθυντής του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και Νίκος Χατζηνικολάου, επίτιμο μέλος Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών.

Εργο του Γκρέκο στο «Τελλόγλειο»

Ενα από τα αριστουργήματα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (Ελ Γκρέκο), «Η στέψη της Παναγίας», παρουσιάζεται (από 8/3 και για δύο μήνες) στο «Τελλόγλειο» Ιδρυμα Τεχνών του ΑΠΘ. Πρόκειται για έργο εξαιρετικής ποιότητας και σημασίας, της ώριμης περίοδου του καλλιτέχνη (1603-1605 περίπου. Λάδι σε μουσαμά, 57Χ76,5). Το 1603 ο Γκρέκο έλαβε την παραγγελία να εικονογραφήσει το μεγάλο παρεκκλήσιο στο Νοσοκομείο του Ελέους στο Ιγέσκας, που ήταν αφιερωμένο στη Παναγία. Η «Στέψη της Παναγίας», μέρος της εικονογράφησης του κεντρικού βωμού στο ναό, αποτελεί ολοκληρωμένο προσχέδιο για τη σύνθεση στο κεντρικό αλτάρ.

Ο Γκρέκο είχε ζωγραφίσει, ήδη, άλλους δύο πίνακες με το ίδιο θέμα, για το ναό στην Ταλαβέρα λα Βιέχα (1591-92) και του παρεκκλησίου του Σαν Χοσέ στο Τολέδο (1597-99). «H στέψη της Παναγίας» θα εκτίθεται ταυτόχρονα με τις εκθέσεις του ιδρύματος, «Αρχαίο δράμα και Οπερα», «Τα παναθήναια της παγκοσμίου γλυπτικής. Η ιστορία μιας έκθεσης 1965» και τη φιλοξενούμενη έκθεση «Υπαιθρισμός. Απόηχοι του ιμπρεσιονισμού στην ελληνική ζωγραφική των αρχών του 20ού αιώνα».

Αγορά πίνακα του Ελ Γκρέκο από το Ίδρυμα Ωνάση

«Η Στέψη της Θεοτόκου» του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου θα εκτεθεί στη «Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών» του Ιδρύματος στη Λεωφόρο Συγγρού

« Η Στέψη της Θεοτόκου», που θεωρείται ομόφωνα από τους ειδικούς έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, αγοράστηκε το καλοκαίρι σε δημοπρασία, από το Ίδρυμα Ωνάση και προορίζεται για τη «Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών» στη Λεωφόρο Συγγρού, που θα εγκαινιάσει το Ίδρυμα, το 2010.

Το νέο απόκτημα του Ιδρύματος Ωνάση, θα φιλοξενείται και θα εκτίθεται στην Εθνική Πινακοθήκη ως δάνειο διαρκείας, δίπλα στους τρεις πίνακες Γκρέκο που έχει στις συλλογές της η Εθνική Πινακοθήκη, «Άγιος Πέτρος», «Ταφή του Χριστού», «Συναυλία των Αγγέλων», μέχρι να βρει την οριστική του θέση στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος, είπε σήμερα η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, Μαρίνα Λαμπράκη Πλάκα.

Ο πίνακας που απεικονίζει τη Στέψη της Θεοτόκου, ανήκει στην «τελευταία δημιουργική και τεχνοτροπική περίοδο του Θεοτοκόπουλου (1603-1605) και βρίσκεται σε εξαιρετική κατάσταση. Δεν εκτέθηκε ποτέ στην Ευρώπη, παρά μόνο το 1999, στη Μαδρίτη, στα πλαίσια της έκθεσης 'Ελ Γκρέκο,ταυτότητα και μεταμόρφωση' όχι όμως και στην Αθήνα όταν η ίδια έκθεση είχε μεταφερθεί στην Εθνική Πινακοθήκη» δήλωσε η κ. Λαμπράκη-Πλάκα.

Το έργο είναι ανυπόγραφο, αλλά όπως σημειώνει στον κατάλογο εκείνης της έκθεσης ο επιμελητής και ειδικός του Γκρέκο, Χοσέ Αλβάρεζ Λοπέρα,» η ποιότητα του έργου είναι εξαιρετικά υψηλή. Δεν εκτέθηκε ποτέ στην Ευρώπη και θεωρείται σχεδόν ομόθυμα ότι είναι μια προμελέτη για την ανάλογη σύνθεση του μοναστηριού του Ιγέσκας που κοσμεί την αψίδα του ιερού ναού» και προσθέτει πως «ότι πρόκειται για προμελέτη και όχι αντίγραφο της σύνθεσης, ενισχύεται από το γεγονός ότι η πινελιά είναι πιο ελεύθερη πιο δονούμενη απ΄ότι στον πίνακα του Ιγέσκας».

Ο ίδιος επιμελητής ταυτίζει τον πίνακα με το έργο που βρέθηκε στα κατάλοιπα του Γκρέκο, έχει τις ίδιες διαστάσεις (57Χ76,3 εκ.) και περιγράφεται από τον γιο του ζωγράφου Χόρχε Μανουέλ, στον κατάλογο του 1614, ως «μικρός πίνακας οβάλ με θέμα τη Στέψη της Θεοτόκου».

Σημειώνεται ότι το Ιδρυμα Ωνάση, επί προεδρίας Στέλιου Παπαδημητρίου, είχε αγοράσει από τον γλύπτη Αντουάν Μπουντέλ, στο Παρίσι, τον «Θνήσκοντα Κένταυρο» και τη «Σαπφώ», που κοσμούν, επίσης ως δάνειο διαρκείας, την είσοδο της Εθνικής Πινακοθήκης, υπενθύμισε σήμερα η διευθύντρια της Πινακοθήκης.