ΣΚΕΨΕΙΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΧΑΛΕΠΑ ΣΤΗΝ ΤΗΝΟ

«Θαυματουργή» η δύναμη της μνήμης

Γιαννούλης Χαλεπάς

«Και μόνο που υπάρχω, έχω περίσσευμα. Υπάρχουνε πλούσιοι ενδεείς κι ενδεείς πολύ πλούσιοι, όπως εγώ. Το σώμα μου έτυχε να 'ναι γεμάτο παράθυρα χύθηκε μέσα μου ήλιος πολύς κι ο χρυσός μου περίσσεψε» (ανέκδοτο Νικηφόρου Βρεττάκου).

Ενας «ενδεής πολύ πλούσιος» υπήρξε και ο Γιαννούλης Χαλεπάς. Ο χρυσός του περίσσεψε στον τόπο και στο χρόνο, αλλά κάποιοι πλούσιοι ενδεείς, όπως υπήρξε πάντα αυτό το κράτος προς τη μυθιστορηματική αυτή μορφή με χαρακτηριστικά αγίου, που εξακολουθεί να συγκινεί ειδικούς, καλλιτέχνες, αλλά και ένα ευρύτερο κοινό, μένουν ασυγκίνητοι. Ο ταλαντούχος καλλιτέχνης με την τεράστια αναγνώριση, την τραγική μοίρα, την τρέλα και την απομόνωση, κατέχει αναμφισβήτητα μια εντελώς μοναδική θέση στη νεοελληνική γλυπτική.

Είχε απόλυτο δίκιο ο Στρατής Δούκας στο βιβλίο του «Ο Βίος Ενός Αγίου», που γράφει «ο Χαλεπάς είναι ο νεοέλληνας καλλιτέχνης που, μ' όποιο όνομα και να τον καλέσουμε, θα 'ταν κατώτερο από τη μεγαλοσύνη του». Πράγματι «το σώμα του» και η τέχνη του «έτυχε να 'ναι γεμάτο παράθυρα» και να «χυθεί μέσα του ήλιος πολύς» και ο «χρυσός» του να μας χαριστεί. Αλλά εκεί που γεννήθηκε, εκεί που έζησε και δημιούργησε τη δεύτερη περίοδο της δημιουργίας του, εκεί που στέκεται ακόμη ορθό το «θεμέλιο» του βίου του, χάρη στη φροντίδα της κοινότητας του Πύργου, εκεί που τα ίχνη του συλλαβίζονται πόντο - πόντο, στους τοίχους, στα προσωπικά του αντικείμενα, στα ενθυμήματα που άντεξαν στο χρόνο, στα έργα και τα σχέδια, στα προπλάσματα και στα βιβλία που έχουν γραφτεί γι' αυτόν, και πωλούνται στους επισκέπτες, προκειμένου να μπορεί να συντηρηθεί αυτός ο χώρος που λέγεται Μουσείο Χαλεπά και δεν είναι άλλο από το σπίτι του Γιαννούλη Χαλεπά, εκεί νιώθεις και αγανακτείς από την αδιαφορία του κράτους και του ΥΠΠΟ... [Σοφία ΑΔΑΜΙΔΟΥ, Ριζοσπάστης, 8/6/2008]

«ΕΦΥΓΕ» Η ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΣ ΝΙΚΗ ΚΑΝΑΓΚΙΝΗ

Δυναμική, πολυσχιδής, με αστείρευτη διάθεση πειραματισμού. Μία από τις πιο σημαντικές παρουσίες της αβάν γκαρντ τέχνης στην Ελλάδα, η Νίκη Καναγκίνη, «έφυγε» χθες σε ηλικία 75 ετών από ανεύρυσμα. Η κηδεία της θα γίνει αύριο στις 3.30 μ.μ. στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών. Το έργο της ήταν εξαιρετικά πλούσιο τόσο θεματικά όσο και μορφολογικά, καθώς σε ολόκληρη τη δημιουργική της πορεία υιοθέτησε διαφορετικά στυλ και τεχνικές.

Οι σπουδές της στη Γενεύη και το Λονδίνο (κατά την εκρηκτική δεκαετία του ’60) την έφεραν κοντά στα ρεύματα εκείνης της εποχής και τους πρωταγωνιστές της. Σε μια παλαιότερη συνέντευξή της στην «Κ», μίλησε με ενθουσιασμό για το πνεύμα της ελευθερίας που κυριαρχούσε στο Swinging London, τη δίψα για νέες κατακτήσεις στην τέχνη, τον αγαπημένο της συμφοιτητή Ντέιβιντ Χόκνεϊ. Τα χρόνια που έζησε στο εξωτερικό της κληροδότησαν ένα ερευνητικό βλέμμα που διατήρησε αναλλοίωτο... [Μαργαρίτα Πουρνάρα, Η Καθημερινή, 4/6/2008]

Αναζητώντας νέους δρόμους ώς το τέλος

Δεν φοβήθηκε το πείραμα. Δεν την τρόμαξε η ύλη. Δοκιμάστηκε με όλες τις δυνατές φόρμες και όλα τα πιθανά υλικά. Εκανε «χειρόγραφα» ζωγραφικά έργα, φιλοτέχνησε εγκαταστάσεις σε κουζίνες με πηλό, μέταλλο και φτερά. Η Νίκη Καναγκίνη, η «φεμινίστρια» εικαστικός που ποτέ δεν σταμάτησε να αναζητεί νέους τρόπους και δρόμους στην τέχνη της, πέθανε ξαφνικά χθες το βράδυ από ανεύρυσμα. Ηταν 75 ετών.

Γεννήθηκε στην Αλεξανδρούπολη και σπούδασε στην Ecole Cantonale de Dessin στη Λοζάνη. Συνέχισε τις σπουδές της στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με τον Κεφαλληνό, τον Παπαλουκά και τον Μόραλη, τις οποίες εν τέλει ολοκλήρωσε στη Central School of Arts and Design του Λονδίνου, όπου θήτευσε δίπλα στον Τίσνταλ και τον Κόλινς.

Οι πρώτες ατομικές εκθέσεις της πραγματοποιήθηκαν στην γκαλερί «La Feluca» στη Ρώμη (1962) και στην γκαλερί «Μέρλιν» στην Αθήνα (1965). Συμμετείχε σε ομαδικές εκθέσεις, μεταξύ των οποίων το αφιέρωμα «The Greek Art in Holland», που έγινε στη Niewe Kerk Cathedral το 1981, και τα Ευρωπάλια, στις Βρυξέλλες το 1982. Δίδαξε στη Σχολή Βακαλό από το 1963 έως το 1967 και στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, ως ειδική επιστήμων, από το 1984 έως το 1986.

Το έργο της παρουσιάζει εξαιρετική πολυμορφία θεματικά (ασχολήθηκε με κοινωνικά, ιστορικά και οικολογικά θέματα) και μορφολογικά. Ξεκίνησε από τη ζωγραφική, την ταπισερί και τη χαρακτική και προχώρησε σε κατασκευές μικτής τεχνικής και σε εγκαταστάσεις στον χώρο για τις οποίες χρησιμοποιούσε ετερογενή υλικά: κεραμίδια, πλαστικό, σχοινιά, σύρματα, τσιμέντο, μεταξοτυπίες, αντικείμενα καθημερινής χρήσης.

Στα ζωγραφικά της έργα είναι εμφανής η επιρροή του εξπρεσιονισμού: απρόσωπες φιγούρες συνυπάρχουν με έντονα και εκφραστικά χρώματα. Στη δεκαετία του '70 δημιουργεί μια σειρά οικολογικών μινιμαλιστικών κατασκευών και εγκαταστάσεων, όπως το «Μπορούμε να σώσουμε τον πλανήτη» (1976), ενώ στα τέλη της δεκαετίας του '80 προσεγγίζει με συμβολικό και σουρεαλιστικό τρόπο μυθολογικά θέματα («Ο Απόλλων και η Αφροδίτη»).

Το 1990 παρουσιάζει τη σειρά «Χειρόγραφα με αρχέγονα σύμβολα γραφής», ενώ μέσα από τα έργα της σειράς «Εν οίκω» εκφράζει τους φεμινιστικούς της προβληματισμούς. Από τις τελευταίες εκθέσεις της, η περσινή ομαδική με τίτλο «Μεταμφιέσεις, θηλυκότητα, ανδροπρέπεια, θηλυπρέπεια» στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. [Ελευθεροτυπία, 4/6/2008]

ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΑΡΜΑΡΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΗΝ ΤΗΝΟ

Η τεχνολογία του μαρμάρου, υλικού που κατέχει ιδιαίτερη θέση στην αρχιτεκτονική και την ελληνική τέχνη από την αρχαιότητα έως σήμερα, παρουσιάζεται στη μόνιμη έκθεση του νέου Μουσείου Μαρμαροτεχνίας, που εγκαινιάστηκε το περασμένο Σάββατο, στη γη που γέννησε τους Χαλεπά, Φιλιππότη, Λύτρα και Γύζη. Στην Τήνο. Συγκεκριμένα, μια αναπνοή από το πολύπαθο Μουσείο Χαλεπά (που αντιμετωπίζει την αναλγησία του ΥΠΠΟ), στον Πύργο της Τήνου.

Στους εκθεσιακούς χώρους, του μοναδικού στο είδος του μουσείου, έκτασης 750 τ.μ., οι επισκέπτες έχουν τη δυνατότητα να θαυμάσουν ποικίλα κοσμικά, εκκλησιαστικά, επιτύμβια και καθημερινής χρήσης πρωτότυπα έργα, σμιλεμένα σε μάρμαρο (υπέρθυρα, κρήνες, οικόσημα, φουρούσια, προσκυνητάρια, γουδιά, κ.ά.). Μπορούν να δουν πώς φτιάχνονταν τα πήλινα προπλάσματα και τα γύψινα αντίγραφα, πώς ήταν τα εργαλεία λατόμευσης και μαρμαροτεχνίας, καθώς και ο μηχανολογικός εξοπλισμός. Επίσης, η αναπαράσταση παραδοσιακών τεχνικών και διαδικασιών, που αφορούν στην εξόρυξη, επεξεργασία και μεταφορά του μαρμάρου, καθιστούν κατανοητή τη «διαδρομή» από την πρώτη ύλη μέχρι το ολοκληρωμένο έργο.

Εκτός από τους εκθεσιακούς χώρους, υπάρχει αίθουσα πολλαπλών χρήσεων για τη διοργάνωση συνεδρίων, πολιτιστικών εκδηλώσεων και περιοδικών εκθέσεων. Τα αυθεντικά αντικείμενα που παρουσιάζονται συγκεντρώθηκαν χάρη στην ευαισθητοποίηση ιδιωτών και φορέων, οι οποίοι είτε τα δώρισαν, είτε τα παραχώρησαν.

Πρόκειται για το έκτο μουσείο του Δικτύου Θεματικών Μουσείων του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ). Το έργο ανέγερσης και λειτουργίας του Μουσείου Μαρμαροτεχνίας Τήνου εντάχθηκε στο ΠΕΠ Ν. Αιγαίου 2000-2006 και χρηματοδοτήθηκε από το Γ΄ ΚΠΣ και την Τράπεζα Πειραιώς. Το ΠΙΟΠ π.χ. έχει συστήσει ένα δίκτυο «θεματικών μουσείων» ανά την Ελλάδα μέσω συμβάσεων (για 50 χρόνια) με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, με κύρια χρηματοδότηση από τα κοινοτικά «πακέτα». Δηλαδή κατά κύριο λόγο από δημόσιο χρήμα. Θυμίζουμε ότι σύμφωνα με ΠΔ του 2004, με το οποίο τροποποιούνται διατάξεις του οργανισμού του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς, στο άρθρο 3 για την περιουσία και τους πόρους προστίθενται και τα εξής: «Εσοδα από τα αναψυκτήρια - κυλικεία των μουσείων του ιδρύματος και των μουσείων που ανήκουν στο ίδρυμα κατά χρήση», ενώ δίνεται δυνατότητα στο ίδρυμα να παραχωρεί την υποδομή του δωρεάν ή έναντι ανταλλάγματος, με «τα έσοδα από τη διάθεση αυτή» να μην ξεπερνούν συνολικά το 25% του λειτουργικού ετήσιου κόστους του συγκεκριμένου μουσείου.

ΜΟΡΑΛΗΣ - ΜΙΑ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ

Ι. ΜΟΡΑΛΗΣ, Αυτοπροσωπογραφία, 1938, Λάδι σε μουσαμά

«Ι. ΜΟΡΑΛΗΣ. ΜΙΑ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ»
29 Ιουνίου έως 28 Σεπτεμβρίου 2008

Εικαστικό αφιέρωμα στον ζωγράφο Γιάννη Μόραλη πρόκειται να οργανώσει το Ίδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή στην Άνδρο. Μια μεγάλη έκθεση που θα περιλαμβάνει ελαιογραφίες, σχέδια και γλυπτά, τα οποία έχουν επιλεγεί από τον ίδιο και προέρχονται από δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές. Η δομή της -όπως διαβάζω στη σχετική ανακοίνωση στην ιστοσελίδα του Ιδρύματος- θα είναι τέτοια, ώστε να προσφέρει στον επισκέπτη την δυνατότητα της ανιχνευτικής αναδρομικής προσέγγισης, του εντυπωσιακού σε πλαστικότητα αλλά και εννοιολογική πυκνότητα έργου, το οποίο αναπτύχθηκε ανάμεσα σε ένα ιδιόμορφο μετεμπρεσιονιστικό ρεαλισμό -με έμφαση στην προσωπογραφία- και την αφαιρετική σχηματοποίηση, η οποία διέπεται από μία προϊούσα γεωμετρική λογική.

Ι. ΜΟΡΑΛΗΣ, Το Κορίτσι που ζωγραφίζει, δίπτυχο, 1971, Ακρυλικό σε μουσαμά

Το αφιέρωμα αποτελεί μία σύνθεση της καλλιτεχνικής δημιουργίας του Ι. Μόραλη, η οποία καλύπτει, όπως μας είναι γνωστό, μία μακρά περίοδο έντονης και περιεκτικής πληρότητας στον χώρο όχι μόνο της ελληνικής αλλά και της ευρύτερης εικονογραφικής ιστοριογραφίας. Και τούτο, γιατί, πέρα από την μεσογειακή του ευαισθησία και τις διαρκείς αναφορές στο ουμανιστικό αποθεματικό της παιδείας του, ο Ι. Μόραλης δεν παρέμεινε ζωγράφος του δικού του μόνο τόπου. Οι προτάσεις του, ναι μεν αποτελούν σύνθεση του παλιού με το νέο, σηματοδοτούν, όμως, ένα δυναμικό άνοιγμα προς τις πρωτοποριακές ζυμώσεις του μεγάλου ρεύματος του μοντερνισμού.

Ι. ΜΟΡΑΛΗΣ, Γοργόνα 2006

Ο εικαστικός του λόγος, επειδή ανταποκρίθηκε, προφανώς, στις απαιτήσεις του δικού του δημιουργικού χρόνου, τον ανέδειξε σε έναν από τους κορυφαίους δασκάλους του σύγχρονου εικονοποιητικού μας πολιτισμού. Παρά τα όσα, αφειδώς, προσέφερε, ως φίλος και δάσκαλος, σε μία πλειάδα διαπρεπών σήμερα ζωγράφων μας και παρά την ανανεωτική πνοή που κατάφερε να εμφυσήσει στην ζωγραφική της εποχής του, ο Ι. Μόραλης στάθηκε ικανός να παραμείνει, πίσω από την μεγάλη ζωγραφική του, ο άνθρωπος των χαμηλών τόνων.

ΧΑΤΖΗΠΑΤΕΡΑΣ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΑ

Στο μετρό της Νέας Υόρκης, στη γραμμή Μπρόντγουεϊ υπάρχει από το 2002 μια εγκατάσταση-ψηφιδωτό του Μαρκ Χατζηπατέρα. Πολύ περισσότερα έργα του ελληνοαμερικανού καλλιτέχνη, 200 αντιπροσωπευτικά της πορείας του, περιλαμβάνει η αναδρομική έκθεση που οργανώνει η Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων, μέχρι τις 31 Αυγούστου (Πειραιώς 51).

Ο Μαρκ Χατζηπατέρας είναι ένας κοσμοπολίτης καλλιτέχνης. Γεννήθηκε στο Λονδίνο, σπούδασε στις Σχολές Τέχνης Χάμερσμιθ και Σεντ Μάρτιν καθώς και στο Πολυτεχνείο του Λίβερπουλ, ενώ για 20 χρόνια έζησε στη Νέα Υόρκη, πριν επιστρέψει, το 2003, στην Ελλάδα. Δεν είναι, λοιπόν, τυχαία η έντονα πολυπολιτισμική διάσταση της δουλειάς του. Ανθρωποι και ζωόμορφες φιγούρες από τις Ινδίες, το Περού, την Αίγυπτο αλλά και από κάθε γωνιά της Γης όπου έχει ταξιδέψει, θρησκευτικά σύμβολα, αρχετυπικά σύνολα από τη φύση, αρχιτεκτονικά ίχνη, ενδυματολογικές αναφορές συμπαρασύρουν τον θεατή σε ένα πολύχρωμο, αντισυμβατικό ταξίδι στο χώρο και στο χρόνο.

«Ο Χατζηπατέρας εντατικοποιεί το συνταίριασμα αταίριαστων», επισημαίνει η διευθύντρια της Πινακοθήκης του Δήμου Αθηναίων Νέλλη Κυριαζή, η οποία επιμελείται την έκθεση. «Ασχολούμενος με θρησκείες και πολιτισμούς που, κατά την πάγια τακτική του, αναμειγνύει στη δημιουργική χοάνη της ζωγραφικής του περιπέτειας, εκτυλίσσει την πλοκή ταξιδιών στο χώρο και το χρόνο δίκαια, χωρίς προτιμήσεις (...). Μέσα από μεγάλες συνθέσεις αφηγείται τις ιστορίες του που προτείνουν το διαχρονικό, το διαπολιτισμικό, το οικουμενικό και προκρίνει τη μνήμη ως θεμελιώδες συστατικό δημιουργίας του σύγχρονου κόσμου... [συνεχίζεται, Πα.Σπ., Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 7 - 01/06/2008]

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ... ΣΤΟΥΣ ΠΕΝΤΕ ΔΡΟΜΟΥΣ

Το κλειστό, προστατευμένο περιβάλλον του στούντιο, όπου ο φωτογράφος μπορεί να σκηνοθετήσει την εικόνα όπως θέλει και το ανοιχτό σε κάθε απρόοπτο, αυθεντικό περιβάλλον του δρόμου.

Μέσα απ' αυτόν τον πλασματικό, όπως αποδεικνύεται, διαχωρισμό, η νέα έκθεση που φιλοξενεί η Τέιτ του Λονδίνου «Δρόμος και στούντιο» επιχειρεί μία αναδρομή στην ιστορία της φωτογραφίας από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα.

«Εχουν γίνει πρόσφατα πολλές εκθέσεις για τη φωτογραφία του δρόμου. Εμείς θέλαμε να κάνουμε μία έκθεση για το παιχνίδι, για το διάλογο που υπάρχει ανάμεσα στο δρόμο και στο στούντιο, ανάμεσα στο αυθεντικό και στο "στημένο"», όπως λέει η επιμελήτρια Ούτε Εσκιλντσεν.

Ο διάλογος αυτός είναι προφανής από τις πρώτες κιόλας φωτογραφίες που παρουσιάζονται, καθώς οι πρωτόγονες, ογκώδεις φωτογραφικές μηχανές του 19ου αιώνα επέβαλαν την προσεκτική σκηνοθεσία της εικόνας. Αυτό που μοιάζει με αποτύπωση μίας καθημερινής σκηνής στους δρόμους της πόλης είναι στην πραγματικότητα μια εικόνα προσεκτικά μελετημένη και στημένη από το φωτογράφο. Η ανακάλυψη της μικρής, φορητής φωτογραφικής μηχανής επέτρεψε στους φωτογράφους των αρχών του 20ού αιώνα να πειραματιστούν με τη φωτογραφία-ντοκουμέντο... [συνεχίζεται, Της ΑΛΙΝΑΣ ΣΑΡΑΝΤΗ, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 7 - 01/06/2008]

ΚΑΠΟΤΕ ΣΤΟ ΠΑΡΙΣΙ

Πολλοί ζωγράφοι έχουν εμπνευστεί από το Παρίσι. Περιπλανήθηκαν στις γραμμές του μετρό, έφτασαν στα κομψά προάστια, θαύμασαν αριστουργηματικούς πίνακες στα μουσεία, περπάτησαν στις όχθες του Σικουάνα...Ο Αντάμι, ο Αρόγιο, ο Μπαλτάζαρ, ο Κορτό, ο Κρεμονίνι, ο Μονορί, ο Ρουστέν, ο Σεγκούι, ο Βελίκοβιτς, ο Βος, ο Ζάο Γου-Κι αλλά και ο Αλέκος Φασιανός είναι μερικοί από αυτούς. Θα συναντηθούν σε λίγες μέρες στην Αθήνα, για να μοιραστούν με το κοινό τα παρισινά μυστικά τους, με αφορμή την έκθεση «Paris Peinture», που εγκαινιάζεται την Τετάρτη στο Ιδρυμα Β. και Μ. Θεοχαράκη, σε συνεργασία με το Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών.

ΚΛΟΝΤ ΓΚΑΡΑΣ

Η έκθεση περιλαμβάνει έργα 22 σημαντικών εκφραστών της σύγχρονης τέχνης, που στην πλειονότητά τους κατάγονται από διαφορετικές χώρες, αλλά δούλεψαν για πολλά χρόνια στην Πόλη του Φωτός. Μαζί με τους πίνακες θα παρουσιαστούν και ανέκδοτα κείμενα, που έχουν γράψει ειδικά για την έκθεση 22 διακεκριμένοι συγγραφείς, όπως οι Πιερ Ασουλίν και Ντανιέλ Ροντό. Ο κάθε ζωγράφος έχει επιλέξει τον συγγραφέα, που με το κείμενό του προσεγγίζει το έργο του. Αυτή την ιδιότυπη συνάντηση λόγου και εικόνας συμπληρώνουν οι φωτογραφίες του Ντιντιέ Μπεν Λουλού, που αποκαλύπτουν τις καθημερινές στιγμές των ζωγράφων στα παρισινά ατελιέ τους ή στα γραφικά μπιστρό... [συνεχίζεται, Της ΠΑΡΗΣ ΣΠΙΝΟΥ, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 7 - 01/06/2008]