Οι όψεις της προπαγάνδας

Πανταχού παρούσα, η προπαγάνδα χρησιμοποιείται για να κηρυχθούν πόλεμοι και να καταπολεμηθούν αρρώστιες, για να οικοδομηθεί η ενότητα και να πυροδοτηθούν διχόνοιες. Μεγαλόφωνη ή χαμηλών τόνων, ειλικρινής ή δόλια, η προπαγάνδα χαρακτηρίζεται ενίοτε από ευφυΐα και επινοητικότητα, άλλοτε από χονδροειδή αφέλεια και φρικιαστική υπερβολή. Η έκθεση «Προπαγάνδα: Εξουσία και πειθώ», που φιλοξενείται στη Βρετανική Βιβλιοθήκη στο Λονδίνο, έχει στόχο να εξερευνήσει την κρατική προπαγάνδα ανά τον κόσμο τον 20ό και τον 21ο αιώνα. Παρουσιάζοντας πάνω από 200 εκθέματα από διάφορες χώρες -πόστερ και φέιγ-βολάν, βιβλία και γραμματόσημα, ταινίες, καρτούν, τηλεοπτικά, ραδιοφωνικά, εσχάτως και διαδικτυακά μηνύματα- κάνει μια μεγάλη αναδρομή όπου συνυπάρχουν οι αφίσες του Θείου Σαμ και το «κόκκινο βιβλιαράκι» του Μάο, αναδεικνύοντας τους τρόπους που, διαχρονικά και διαπολιτισμικά, χρησιμοποιούν οι κρατικές αρχές την προπαγάνδα τόσο για να ενισχύσουν την εξουσία τους όσο και για να προωθήσουν κοινωφελείς σκοπούς.

Ο Ντιαγκίλεφ και τα Ρωσικά Μπαλέτα

National Gallery of Art

www.nga.gov

«Diaghilev and the Ballets Russes, 1909-29: When Art Danced with Music». Τολμηρός και καινοτόμος, με ισχυρό ένστικτο για την ανίχνευση δημιουργικών ταλέντων, ο Ρώσος ιμπρεσάριος Σεργκέι Ντιαγκίλεφ συγκέντρωσε, κάτω από την ομπρέλα των Ballets Russes, χορευτές και χορογράφους, συνθέτες και εικαστικούς καλλιτέχνες, σκηνογράφους και σχεδιαστές μόδας - ανάμεσά τους ο Νιζίνσκι, ο Φοκίν, ο Στραβίνσκι, ο Πικάσο, ο Τζόρτζιο ντε Κίρικο, ο Μπαλανσίν, η Σανέλ. Με την ισχυρή προσωπικότητά του και το καλλιτεχνικό του δαιμόνιο, επηρέασε τόσο την πορεία του μοντέρνου χορού όσο και το ευρύτερο αισθητικό τοπίο, συμμετέχοντας στον καλλιτεχνικό αναβρασμό των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα και δίνοντας βήμα έκφρασης σε μια πλειάδα δημιουργών. Η έκθεση παρουσιάζει περίπου 130 κοστούμια, έργα ζωγραφικής, σκηνικά, σχέδια, φωτογραφίες και αποσπάσματα ταινιών, τα περισσότερα από τα οποία ανήκουν στη συλλογή του Μουσείου Βικτωρίας και Αλβέρτου στο Λονδίνο, όπου πρωτοπαρουσιάστηκε η έκθεση πριν από τρία χρόνια. Εως τις 2 Σεπτεμβρίου.

Η καθημερινή ζωή στην Πομπηία

British Museum

www.britishmuseum.org

«Life and Death in Pompei and Herculaneum». Θέμα της έκθεσης είναι η καθημερινή ζωή στην Πομπηία και το Ερκουλάνεουμ λίγο πριν από την τρομερή έκρηξη του Βεζουβίου, που έθαψε και τις δύο πόλεις κάτω από ηφαιστειακή λάβα το 79 μ.Χ. Ο τρόπος ζωής των κατοίκων αναδεικνύεται μέσα από ποικίλα εκθέματα -μαρμάρινα γλυπτά και ανάγλυφα, τοιχογραφίες, αντικείμενα καθημερινής χρήσης, ακόμα και τρόφιμα- τα οποία ανακαλύφθηκαν πολλούς αιώνες μετά, διατηρημένα μέσα στην πετρωμένη λάβα ή απανθρακωμένα. Η έκθεση εστιάζει επίσης στον φρικτό θάνατο των κατοίκων, με την παρουσίαση μερικών γύψινων ομοιωμάτων των θυμάτων όπως ήταν τη στιγμή της αιφνίδιας καταστροφής. Το μοιραίο ηφαίστειο κατέστρεψε τις δύο πόλεις, αλλά διατήρησε με μοναδικό, ανατριχιαστικό τρόπο την αυθεντική μορφή των ανθρώπων, «απαθανατίζοντάς» τους τη στιγμή ακριβώς που αντίκριζαν με αγωνία τον θάνατο. Η έκθεση στο Βρετανικό Μουσείο έχει χαρακτηριστεί ως η πιο συγκλονιστική των τελευταίων δεκαετιών, προσελκύοντας πλήθος επισκεπτών. Εως τις 29 Σεπτεμβρίου.

«Πέτρος ο Μέγας, ένας εμπνευσμένος Τσάρος»

Pieter van der Werff (1665-1722), Peter I, 1697-1700, Oil on canvas, 56 х 49,5 © State Hermitage Museum, St Petersburg

Hermitage Amsterdam

www.hermitage.nl

Το ολλανδικό παράρτημα του Μουσείου Ερμιτάζ της Πετρούπολης παρουσιάζει ένα αφιέρωμα στον τσάρο ο οποίος έφερε τη νεωτερικότητα στη Ρωσία, ανοίγοντας διαύλους επικοινωνίας με τη δυτική Ευρώπη. Ο Πέτρος ο Μέγας (1672-1725) ανέπτυξε το εμπόριο και τη βιομηχανία, πραγματοποίησε μεταρρυθμίσεις στον στρατό και στην εκκλησία, βελτίωσε την εκπαίδευση σε όλη τη χώρα. Η νέα πρωτεύουσα που εγκαθίδρυσε, η Αγία Πετρούπολη, κτίστηκε με πηγή έμπνευσης το Αμστερνταμ και τα κανάλια του, ενώ μέσα από τα ταξίδια του στην Ευρώπη ενίσχυσε τις γνώσεις του πάνω σε διάφορα θέματα, από τη ναυπηγική και την πολεοδομία μέχρι την οδοντιατρική. Η έκθεση ιχνηλατεί τη ζωή του προοδευτικού και φιλοπερίεργου μονάρχη, παρουσιάζοντας μια πλειάδα εκθεμάτων - έργα ζωγραφικής, χειροτεχνήματα, ενδύματα και κοσμήματα, όπλα και στολές, επιστολές και άλλα γραπτά ντοκουμέντα. Εως τις 13 Σεπτεμβρίου.

Πρωτότυπες καρέκλες «λένε» την ιστορία τους

ΕΚΘΕΣΗ. Σε διάστημα 100 ημερών, ο Martino Gamper κατασκεύασε ισάριθμες καρέκλες χρησιμοποιώντας υλικά από παλιές καρέκλες και άλλα αντικείμενα, που βρήκε στα σπίτια φίλων του ή σε παζάρια και δρόμους του Λονδίνου. Ορισμένες συνδυάζουν διαφορετικά στυλιστικά στοιχεία -π.χ. μία πλαστική καρέκλα είναι ντυμένη με πολυτελές ύφασμα- άλλες αποκαλύπτουν πληροφορίες για τους προηγούμενους ιδιοκτήτες τους ή αποτελούνται από ανακυκλωμένα αντικείμενα, όπως ένα σκελετό ποδηλάτου. Η έκθεση «100 καρέκλες σε 100 μέρες. Μία πλατωνική ερμηνεία», που την τελευταία πενταετία έχει παρουσιαστεί στην Αγγλία, στην Αυστρία, στη Γαλλία, στην Ιταλία και στην Αμερική, εγκαινιάζεται αύριο το βράδυ στο Μουσείο Μπενάκη (κτίριο οδού Πειραιώς), όπου θα παραμείνει έως τις 28 Ιουλίου.

Εικαστική παρέμβαση στην κρίση

• Της Μαργαριτας Πουρναρα, Η Καθημερινή, 4/6/2013

Λένε πως η τέχνη δεν είναι σαν τη δημοσιογραφία, που οφείλει να συγχρονίζεται με τα τεκταινόμενα. Από τότε που ξεκίνησε η κρίση στην Ελλάδα, όλοι περίμεναν πότε θα υπάρξει αντανάκλαση στην εικαστική παραγωγή. Η φετινή μας συμμετοχή στην 55η Μπιενάλε της Βενετίας, τη διοργάνωση με τη μεγαλύτερη διεθνή επιρροή, κέρδισε τις εντυπώσεις όχι μόνο διότι ο Στέφανος Τσιβόπουλος εστίασε το βλέμμα του στο συγκεκριμένο θέμα, αλλά διότι κατάφερε να κάνει μια παρέμβαση που ξεπερνά τον χωροχρόνο της Αθήνας του 2013. Η εγκατάστασή του «Ιστορία Μηδέν» με τρία βίντεο που έχουν αλληλοδιαπλεκόμενη αφήγηση για το ζήτημα του χρήματος, κέρδισε θετικά σχόλια σε πληθώρα δημοσιευμάτων στον ξένο Τύπο. Σταχυολογούμε: «Μια ιδιοφυής ματιά πάνω στην εποχή της ύφεσης από κάποιον που ξέρει τα πράγματα από μέσα. Αιχμηρή και διεισδυτική προσέγγιση στην ελληνική εθνική ψυχολογία», λέει ο βρετανικός Independent. H Corriere de la Serra σε εκτενές άρθρο της μιλά για τις πολιτικές αποχρώσεις της δουλειάς του Ελληνα εικαστικού που γεννήθηκε στην Πράγα, σπούδασε στην Ολλανδία και περνά αρκετό καιρό σε πολλές ξένες πόλεις.

Ο Τσιβόπουλος σε μια μεγάλη συνέντευξή του στο Art Review υπογραμμίζει πως γνωρίζει ότι οι προβολείς είναι στραμμένοι στην Ελλάδα και τη συμμετοχή μας, αλλά ξεκαθαρίζει ότι οι θεατές μπορεί να αναζητούν τις απαντήσεις για την ελληνική κρίση στο λάθος μέρος. «Στην Ιστορία Μηδέν εξετάζω περισσότερο πώς υπάρχουν αλυσιδωτές αντιδράσεις στις πράξεις των ανθρώπων, πώς διασυνδέεται η μία με την άλλη. Η πρόκληση ήταν να κάνω ένα καινούριο έργο όχι για την ελληνική κρίση, αλλά για το τι είναι κρίση, πώς γεννιέται, πώς μπορούμε να αντισταθούμε μέσα από μια διαφορετική θέαση στα πράγματα». Αναφορές γίνονται και στο γεγονός ότι η Ελλάδα που υποφέρει, κατάφερε να μη μειώσει τον προϋπολογισμό για τη συμμετοχή μας, που ανήλθε φέτος σε 350.000 ευρώ, 250.000 εκ των οποίων καταβάλλει το κράτος.

Μνεία στην Κύπρο

Η έκθεση που εγκαινιάστηκε την 1η Ιουνίου ξεκίνησε με μία βράβευση- έκπληξη της Αγκόλας, που παίρνει μέρος για πρώτη φορά στην Μπιενάλε. Το χρυσό λιοντάρι καλύτερου καλλιτέχνη απονεμήθηκε στον Βρετανό Τίνο Σεγκάλ, του οποίου έργα έχουμε δει στο Ιδρυμα ΔΕΣΤΕ, το ασημένιο, νέου καλλιτέχνη, στη Γαλλίδα Καμίλ Ανρό, ενώ με εύφημες μνείες έφυγαν τα εθνικά περίπτερα της Ιαπωνίας και η «συγκατοίκηση» Λιθουανίας - Κύπρου.

Ο Πικάσο χρησιμοποιούσε χρώμα για τοίχους, επιβεβαιώνει ανάλυση ακτίνων-Χ

Το έργο «Η Κόκκινη Πολυθρόνα» ολοκληρώθηκε το 1931. Ο Πικάασο χρησιμοποίησε την πρώτη μάρκα οικιακών χρωμάτων. 

Ο Πάμπλο Πικάσο ήταν αντισυμβατικός μέχρι και στα χρώματα που χρησιμοποιούσε: η εξέταση ενός πίνακα με ακτίνες-Χ υψηλής ενέργειας επιβεβαιώνει τις υποψίες ότι ο συνιδρυτής του κυβισμού χρησιμοποιούσε χρώμα για τοίχους, πιθανώς για να δώσει στα έργα του μια γυαλιστερή υφή που κρύβει τα ίχνη του πινέλου. Την ανακάλυψη έκαναν ερευνητές του αμερικανικού Εθνικού Εργαστηρίου Argonne στο Ίλινοϊ, οι οποίοι δανείστηκαν τον πίνακα Η Κόκκινη Πολυθρόνα του 1931 από το Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγο.