Πυρπόλησε την Πόλη

• ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΤΣΟΚΛΗ

• Της Βίκυς Χαρισοπούλου

• TA NEA: Τετάρτη 31 Μαρτίου 2010

Οι φλόγες που «τύλιξαν» το Μέγαρο Σισμάνογλου ήταν ένα σχόλιο του εικαστικού καλλιτέχνη πάνω στην «κακή» χρήση της φωτιάς που χάρισε στον Άνθρωπο ο Προμηθέας
Μνήμες, αισθήσεις, κυτταρικές αρνήσεις και σύγχρονες αποδοχές, ούτια, σάζια, ζουρνάδες, λουλούδια, τσάι «love», ντονέρ και «κεφτετσί», ο Ζεκί Μουρέν και η Χάρις Αλεξίου στο ίδιο ράφι, σημαίες με την ημισέληνο, καλοψημένα σιμίτια, ερεθιστικά εκμέκ και στη μέση μια υπερμεγέθης κυανόλευκη να ανεμίζει, από τα μποφόρ του Βοσπόρου στην πολύβουη Λεωφόρο του Πέραν της Πόλης- νυν Λεωφόρο Ιστικλάλ...

Εκεί, στο μέσον των τριών χιλιομέτρων της πεζοδρομημένης οδού βρίσκεται το εντυπωσιακό μέγαρο του Ιωάννη Σισμάνογλου (Κωνσταντινούπολη 1820-1894), το μοναδικό ιδιοκτησίας του ελληνικού κράτους, που φιλοξενεί το Γενικό Προξενείο της Ελλάδας. Σ΄ αυτό το ελληνικό κτίριο... έβαλε βιντεο-φωτιά ο 80χρονος εικαστικός Κώστας Τσόκλης.

«Ο καλλιτέχνης οφείλει να ερεθίζει συνεχώς και να μην αρκείται στο να ικανοποιεί ανάγκες. Το πάθος δεν έχει καμία σχέση με τις ανάγκες. Το πάθος είναι έμπνευση και συχνά διαστροφή. Η τέχνη είναι και τα δύο» αναφέρει (στα τουρκικά) ένα από τα 50 κείμεναπίνακες του Κώστα Τσόκλη που εκτίθενται στο Σισμανόγλειο Μέγαρο της Κωνσταντινούπολης.

Τα κείμενα πλαισιώνουν- σχολιάζουν μια έκθεση «φλεγόμενων εικόνων», δηλαδή βίντεο που «πυρπολούν» τον πρώτο όροφο στον αριθμό 60 της Λεωφόρου Ιστικλάλ. Οι φωτιές που «έβαλε» στην Κωνσταντινούπολη αποτελούν ολοκλήρωση της εικαστικής του τριλογίας- διαλόγου με την Τουρκία που ξεκίνησε το 2003 με την εγκατάσταση «Αναστάσεις», στο Πολιτιστικό Κέντρο Τοπχανέ (όπου «ανάσταινε» μέλη αστικών οικογενειών Ελλήνων και Τούρκων της Πόλης), συνεχίστηκε με τον «Προμηθέα Δεσμώτη» (έναν εικαστικό ύμνο σ΄ εκείνον που έκλεψε τη φωτιά από τους θεούς) που παρουσιάστηκε το 2008 στην Ελλάδα και κλείνει με τούτη την έκθεσή του, υπό τον τίτλο «Η απρονοησία του Προμηθέα».

«Φλεγόμεναι φωτογραφίαι, γύρω μας, προβολαί, μυθολογικοί ήρωες που συναντούν ήρωας της ζωής μέσα από τον υλιστήρα της εμπειρίας του φλεγομένου καλοκαιριού του 2007, μας δίδουν την αίσθησιν ότι και εμείς ευρισκόμεθα εν μέσω φλογών», είπε στα εγκαίνια, ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος.

ΙΝFΟ

• «Η απρονοησία του Προμηθέα» στο Σισμανόγλειο Μέγαρο, Κωνσταντινούπολη, έως 23 Μαΐου 2010.

Καταγγελία για το «όπλο» του Προμηθέα

Η νέα εικαστική πρόταση του Κώστα Τσόκλη «παραπέμπει στη "μαύρη" όψη του πυρός που σχετίζεται μόνο με τις καταστροφές και αποτελεί καταγγελία για τον τρόπο που οι άνθρωποι χειρίζονται το "όπλο" που τους έδωσε ο Προμηθέας», εξηγεί η επιμελήτρια της έκθεσης, πρόεδρος του Δ.Σ. του -συνδιοργανωτή φορέαΚρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης, Κατερίνα Κοσκινά. Και η κριτικός τέχνης Μπεράλ Μάντρα, υπεύθυνη του εικαστικού προγράμματος «Κωνσταντινούπολη 2010, Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης»: «Ο Τσόκλης φέρνει στην επικαιρότητα ένα θέμα που σχετίζεται με το πνεύμα της εποχής: την ανάγκη να αναθεωρήσουμε τις σχέσεις μας με τη φύση, την ιστορία, την επιστήμη και την τεχνολογία, χρησιμοποιώντας την κοινή συλλογική γνώση». Η έκθεση-την οποία συνοδεύει τρίγλωσσος κατάλογος- είναι η πρώτη μεγάλη διοργάνωση στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για την «Κωνσταντινούπολη 2010», των οποίων το μεγαλύτερο μέρος θα υλοποιηθεί μετά τον Ιούνιο.

Μιχαήλ Άγγελος Vs Ντα Βίντσι

• ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΚΟΝΤΡΕΣ ΜΕ ΙΣΤΟΡΙΑ

• Επιμέλεια: Μαίρη Αδαμοπούλου

• TA NEA: Τετάρτη 31 Μαρτίου 2010

Μια άγνωστη μάχη στους τοίχους του Παλάτσο Βέκιο της Φλωρεντίας έκρινε ποιος ήταν ο σπουδαιότερος καλλιτέχνης της Αναγέννησης. Και νικητής αναδείχθηκε ο...

O ένας ζωγράφισε το πιο μυστήριο... χαμόγελο στην Ιστορία της Τέχνης. Ο άλλος κατάφερε να φτιάξει ένα αριστούργημα από έναν κακοκομμένο όγκο μαρμάρου.

Στον λαιμό της Μόνα Λίζα οι πρώτοι θαυμαστές της έβλεπαν τον σφυγμό της να χτυπά. Στον Δαβίδ, οι πρώτοι θαυμαστές του δεν μπορούσαν να πάρουν τα μάτια τους από τις «ολοζώντανες» φλέβες του και τα «παλλόμενα» πλευρά του.

Λεονάρντο ντα Βίντσι και Μιχαήλ Άγγελος. Δύο ιδιοφυείς που έζησαν την ίδια εποχή, κάτω από τον ουρανό της Φλωρεντίας. Δύο αστέρια που άφησαν πίσω τους τα δύο πιο διάσημα έργα στην Ιστορία της Τέχνης. Δύο σκληροί αντίπαλοι, η κόντρα των οποίων θυμίζει την αντιζηλία των Πάμπλο Πικάσο και Ανρί Ματίς στον 20ό αιώνα. Δύο καλλιτέχνες που ακόμη και τα αριστουργήματά τους μοιάζουν σαν να είναι το ένα αρνητικό του άλλου: η Μόνα Λίζα, μια καθιστή γυναίκα που χαμογελά. Ο Δαβίδ, ένας όρθιος άνδρας που μορφάζει.

Ποιος μπορεί να αποφανθεί όμως ποιος από τους δύο είναι σημαντικότερος; Ποιος εκ των δύο δικαιούται περισσότερες σελίδες στην Ιστορία της Τέχνης; Μια προσεκτική ματιά στις δημιουργίες τους, μόνο μερικές ιδέες θα μπορούσε να μας δώσει.

Κι όμως, ο κύβος ερρίφθη πριν από 500 χρόνια. Η μάχη ανάμεσα στους δύο μεγάλους της τέχνης δόθηκε στη Φλωρεντία, ενώ ήταν και οι δύο σε ακμή. Η φλωρεντινή αριστοκρατία- και συγκεκριμένα ο γκονφαλονιέρε (αντίστοιχος του δόγη στη Βενετία) Πιέρο Σοντερίνι με τον Νικολό Μακιαβέλιαναθέτει το 1503 στον Λεονάρντο να ζωγραφίσει στη μία πλευρά της Αίθουσας των Πεντακοσίων, στο Παλάτσο Βέκιο. Θέμα του, η Μάχη του Ανγκιάρι, όπου η Φλωρεντία βγήκε νικήτρια το 1410.

Ο Λεονάρντο όμως, στον οποίο είχε ανατεθεί παράλληλα και η εκτροπή του Άρνου ποταμού, δεν ήταν ο μόνος που κλήθηκε να μεταφέρει τις μεμονωμένες μορφές του σε μια πολυπρόσωπη σύνθεση μεγάλης κλίμακας. Ο απέναντι τοίχος ανατέθηκε λίγο αργότερα (το φθινόπωρο του 1504) στον εχθρό του Μιχαήλ Άγγελο, ο οποίος κλήθηκε να αποτυπώσει τη Μάχη της Κασίνα, στην οποία και πάλι η Φλωρεντία είχε στεφθεί νικήτρια.

Οι ηγέτες της Φλωρεντίας πιστεύουν πως η αντιζηλία ανάμεσα στους δύο καλλιτέχνες θα φέρει γρήγορα και καλά αποτελέσματα. Ο Λεονάρντο όμως φιλοτέχνησε μόνο μέρος του έργου, το οποίο και δεν άντεξε στον χρόνο, ενώ ο Μιχαήλ Άγγελος σταματά τις προσπάθειές του σε προσχέδια. Και τότε νικητής ποιος αναδεικνύεται; «Το 1506, δύο χρόνια μετά την αντιπαράθεση, η Φλωρεντία είχε αποφασίσει ποιος από τους δύο ήταν ο σημαντικότερος», υποστηρίζει ο Ουαλός Τζόναθαν Τζόουνς που υπογράφει το βιβλίο «Τhe lost battles», το οποίο παρουσιάζεται σε εκτενές αφιέρωμα και στον βρετανικό «Guardian». «Και το βραβείο δεν ήταν χρηματικό. Ήταν να κοσμήσει τη Ρώμη, να καθορίσει την εικόνα του Βατικανού και να αφήσει τη σφραγίδα του στην τέχνη του μέλλοντος. Στο μεταξύ ο ηττημένος έφυγε χολωμένος από την Ιταλία παίρνοντας τον διάσημο πίνακά του, μαζί του...».

ΙΝFΟ

• Jonathan Jones, «Τhe lost battles», εκδ. Simon & Schuster, σελ. 320, τιμή: 12,49 στερλίνες (τιμή Αmazon.co.uk).

Από τον Σεπτέμβριο θα εκτίθεται ο μεγαλύτερος Πικάσο

• ΣΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ
  

Είναι το μεγαλύτερο έργο του Πικάσο. Είναι δέκα επί δέκα μέτρα και φιλοτεχνήθηκε το 1924. Αλλά το κοινό δεν μπορούσε να το δει γιατί από τότε που το απέκτησε το Victoria & Αlbert Μuseum του Λονδίνου, πριν από πενήντα χρόνια, δεν υπήρχε, ώς τώρα, ο χώρος ή το πλαίσιο για να εκτεθεί. Βέβαια δεν πρόκειται για ένα κοινό έργο. Ήταν ένα έργο που χρησίμευε ως αυλαία στο θρυλικό μπαλέτο Le train bleu (το γαλάζιο τρένο), που ανέβηκε στο Παρίσι το 1924 με κοστούμια της Κοκό Σανέλ, λιμπρέτο του Ζαν Κοκτό, χορογραφία της αδελφής του Νιζίνσκι, της Μπρονισλάβα Νιζίνσκα. Το κοινό θα μπορεί να το δει από τον Σεπτέμβριο στο Victoria & Αlbert Μuseum στο πλαίσιο μιας έκθεσης που εξερευνά τον κόσμο του διάσημου ρώσου ιμπρεσάριου Σερζ Ντιαγκίλεφ, του ανθρώπου που έδωσε τεράστια δυναμική στο μπαλέτο τον 20ό αιώνα.

Θα είναι λοιπόν μια έκθεση έργων όλων των διασημοτήτων με τις οποίες συνεργάστηκε ο Ντιαγκίλεφ, από τον Πικάσο και τον Ματίς μέχρι τη Σανέλ και τον Ιγκόρ Στραβίνσκι.

Οταν ο Πικάσο «γνώρισε» τον Στάλιν

Της ΠΑΡΗΣ ΣΠΙΝΟΥ, Επτά, Κυριακή 28 Μαρτίου 2010

Αναμφίβολα το πιο γνωστό αντιπολεμικό έργο του Πάμπλο Πικάσο είναι η «Γκερνίκα», που έγινε εν βρασμώ ψυχής το 1937, μετά το βομβαρδισμό του ομώνυμου βασκικού χωριού από τα γερμανικά αεροπλάνα.

O Πικάσο μπροστά σε μια φωτογραφία του Στάλιν, στη Σύνοδο για την Ειρήνη που έγινε στη Ρώμη το 1949

Υπάρχουν όμως κι άλλα πολλά έργα του κορυφαίου ζωγράφου του 20ού αιώνα, που αποκαλύπτουν έναν ακούραστο πολιτικό ακτιβιστή και υπέρμαχο της ειρήνης. Περίπου 150 από αυτά θα παρουσιαστούν σε μια ξεχωριστή έκθεση που εγκαινιάζεται στην «Τέιτ Λίβερπουλ», στις 21 Μαΐου. Εχει τίτλο «Ειρήνη και ελευθερία» και έρχεται να αποκαλύψει μια λιγότερο γνωστή πτυχή του Πικάσο: Πώς μετουσίωσε σε τέχνη την ιδεολογική και αισθητική αντίθεση της εποχής του Ψυχρού Πολέμου.

Η εικόνα που επικρατεί για τον Πικάσο είναι αυτή ενός ευφυούς, εξωστρεφή και γυναικοκατακτητή καλλιτέχνη. Ωστόσο, από το 1944 που εντάχθηκε στο Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα, ανέπτυξε πολύπλευρη πολιτική δράση, ώς το τέλος της ζωής του, το 1973: έγινε μέλλος του Κινήματος για την Ειρήνη, υποστήριξε οικονομικά τους ισπανούς εξόριστους της δικτατορίας του Φράνκο, εναντιώθηκε στο άπαρτχαϊντ της Νότιας Αφρικής αλλά και στην αμερικανική επέμβαση στο Βιετνάμ. Με τα έργα του ύψωσε τη φωνή του ενάντια στις ανισότητες, την καταπίεση, τον ρατσισμό. Ακόμα και το πορτρέτο του Νίκου Μπελογιάννη φιλοτέχνησε τον Μάρτιο του 1952, ένα λιτό εκφραστικό σκίτσο, συγκινημένος από τη δίκη του «Ανθρώπου με το γαρίφαλο», που προκάλεσε παγκόσμια κινητοποίηση.

«Πάντα ήμουν σε εξορία»

Η εμπειρία του από την εποχή του Φράνκο και τις αποτρόπαιες πράξεις των ναζί ήταν καταλυτική για την ιδεολογία του διάσημου ζωγράφου και την ανάγκη να την εκφράσει μέσω της τέχνης. Στο Παρίσι βρήκε στήριγμα, όπως διαβάζουμε στον κατάλογο της έκθεσης: «Πάντα ήμουν σε εξορία, αλλά τώρα δεν είμαι πια, τουλάχιστον μέχρι η Ισπανία να με υποδεχτεί και πάλι, το Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα έχει ανοίξει την αγκαλιά του για μένα...», έλεγε χαρακτηριστικά.

Η υποστήριξή του στο Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα ήταν ουσιαστική. Ομως όταν οι σύντροφοι τον πίεζαν να υιοθετήσει τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό στη ζωγραφική του, ο Πικάσο αντιστάθηκε σθεναρά, ακολουθώντας το προσωπικό του όραμα. Κι όταν τον κατηγορούσαν ότι δεν υπάκουε στον σοβιετικό καλλιτεχνικό φορμαλισμό και ότι η τέχνη του ήταν παρακμιακή και καπιταλιστική, αυτός απαντούσε: «Εγώ δεν προσπαθώ να συμβουλεύσω τους Ρώσους για την οικονομία τους. Αυτοί γιατί μου λένε πώς να ζωγραφίσω;»

Αντίθετος ήταν ο καλλιτέχνης, δημιουργώντας νέες εντάσεις, και με τους σοβιετικούς χειρισμούς στην Ουγγρική Επανάσταση του 1956 και στην επέμβαση στην Τσεχοσλοβακία το 1968. Πάντως, στο ενδιάμεσο, η Μόσχα είχε προλάβει να του απονείμει το Διεθνές Βραβείο Στάλιν για την Ειρήνη το 1951 και το ίδιο βραβείο που είχε μετονομαστεί σε Λένιν, το 1962.

Αρχικά, οι πολέμιοι του κορυφαίου ζωγράφου άφηναν να εννοηθεί ότι δεν είχε δημιουργήσει κάποιο έργο με σαφή αναφορά στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. «Δεν ζωγράφισα τον πόλεμο γιατί δεν είμαι από τους ζωγράφους που βγαίνουν έξω όπως οι φωτογράφοι για να αποτυπώσουν τη στιγμή. Αλλά δεν έχω αμφιβολία ότι ο πόλεμος είναι στους πινακές μου», τους απαντούσε. Πάντως επισκέφτηκε το Αουσβιτς και τη Βαρσοβία το καλοκαίρι του 1948 με την ευκαιρία της Συνόδου των Διανοούμενων για την Ειρήνη στην Πολωνία, όπου μίλησε εν θερμώ για τις διώξεις που υπέστη ο φίλος του Πάμπλο Νερούδα στη Χιλή.

Ενα χρόνο αργότερα του ζητήθηκε να κάνει την αφίσα μιας ακόμα διεθνούς ειρηνευτικής συνόδου που θα γινόταν στο Παρίσι. Βρισκόταν στο σπίτι του μαζί με τον Λουί Αραγκόν και έψαχνε για κάτι κατάλληλο, όταν ο φίλος του πρόσεξε τη λιθογραφία ενός περιστεριού που είχε χαρίσει στον Πικάσο ο Ματίς. Στα μάτια του Πικάσο το περιστέρι ήταν ένα πτηνό φονιάς και δεν καταλάβαινε πώς θα μπορούσε να γίνει σύμβολο ειρήνης. Τελικά ο Αραγκόν δικαιώθηκε και τα περιστέρια του Πικάσο έγιναν διαχρονικό σύμβολο, ενώ στόλισαν πολλές αφίσες του, σε διάφορες παραλλαγές. Αλλωστε, Παλόμα, που στα ισπανικά σημαίνει περιστέρι, ονόμασε και την κόρη που απέκτησε με τη Φρανσουάζ Ζιλό το 1949.

Ο Πικάσο δεν είχε γνωρίσει από κοντά τον Στάλιν, όμως του είχε αφιερώσει ένα έργο για τα 70ά γενέθλιά του: ένα χέρι που κρατάει ένα ποτήρι με κρασί και την ευχή «Στην υγειά σου, Στάλιν». Τον Μάρτιο του 1953, όταν ο σοβιετικός ηγέτης πέθανε, ο Λουί Αραγκόν που ήταν διευθυντής του περιοδικού «Les Lettres Francaises», και ο εκδότης του Πιερ Ντεξ ζήτησαν τη συνδρομή του Πικάσο για την πρώτη σελίδα.

Ο ίδιος φανταζόταν τον Στάλιν σαν μυθικό ήρωα, γυμνό, πάνω σε ένα σύννεφο. Γνωρίζοντας όμως τη θύελλα που θα προκαλούσε μια τέτοια εικόνα, οι φίλοι του προσπάθησαν να τον αποτρέψουν. Ο εκδότης έχει καταγράψει την αντίδραση του Πικάσο: «Ναι, αλλά τι γίνεται με τον ανδρισμό του Στάλιν; Του δίνεις γεννητικά όργανα όπως στα αρχαιοελληνικά αγάλματα και όλοι νευριάζουν. "Αυτά για τον Πατερούλη; Είναι πολύ μικρά". Ετσι, πηγαίνεις σε κάτι που ταιριάζει στον Μινώταυρο. "Τώρα τον βλέπεις σαν μανιακό του σεξ, σαν σάτυρο. Κρύψ' το, είναι αηδιαστικό". Και αν κάνεις κάτι στο ενδιάμεσο, τι θα σκεφτούν οι άλλοι; Πώς τον μειώνεις στον μέσο ανθρώπινο όρο».

«Επίθεση» στον «Πατερούλη»

Τελικά κατέληξε στο σκίτσο ενός νεαρού Στάλιν, με «ύφος ταυτόχρονα αθώο και αφοπλιστικά ειλικρινές», ωστόσο και πάλι δεν ικανοποιήθηκαν όλοι. Οι εκδότες της «France Nouvelle» για παράδειγμα, της εβδομαδιαίας έκδοσης της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος Γαλλίας, είδαν το έργο σαν μια κατευθείαν επίθεση στο πρόσωπο του κραταιού και σεβάσμιου «Πατερούλη».

Ενας ακόμα ηγέτης, ο Φιντέλ Κάστρο, ήταν θαυμαστής του Πικάσο και μάλιστα του είχε στείλει δύο επιστολές για να εκφράσει τα συναισθήματά του. Ενδιαφερόταν μάλιστα να στήσει ένα γλυπτό του με το περιστέρι της Ειρήνης στην Αβάνα, ωστόσο τους πρόλαβε το 1962 η περίφημη «Κρίση των πυραύλων» που έφερε στα άκρα τις σχέσεις Κούβας και ΗΠΑ. Την εποχή εκείνη ο Πικάσο ζωγράφισε ένα ακόμα σημαντικό έργο, την «Αρπαγή των Σαβίνων γυναικών» που παραπέμπει στην αρχαία ρωμαϊκή ιστορία, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί άμεσο σχόλιο για την απειλή του Τρίτου Παγκόσμιου Πολέμου και τον φόβο ενός πυρηνικού Αρμαγεδδώνος.

Ο Πικάσο ήταν παρών εκεί που έπρεπε, ωστόσο σπανίως μιλούσε για πολιτική. Οπως είχε επισημάνει το 1968: «Εδώ και καιρό κατέληξα στο συμπέρασμα ότι, εάν απαντούσα σε τέτοιες ερωτήσεις, θα έπρεπε να αλλάξω το επαγγελμά μου και να γίνω πολιτικός. Αλλά αυτό είναι, ασφαλώς, αδύνατον». *

Ελάχιστες αγιογραφίες έχουν σήμερα ψυχή

Μια σύγχρονη μεταβυζαντινή προσέγγιση στον κόσμο των εικόνων. Χρώματα φωτεινά και ζεστά που αποτυπώνουν ιερά πρόσωπα μεταξύ γης και ουρανού, αποπνέοντας μια αίσθηση ευγένειας και θαλπωρής.

«Νυμφίος»: ένα από τα έργα της έκθεσης

Εικαστικός με ξεχωριστή έφεση στην αγιογραφία, η Τίνα Μάσχα παρουσιάζει την καινούργια της έκθεση «Στο πέρασμα των αιώνων», που εγκαινιάζεται απόψε στις 8 μ.μ. στην αίθουσα τεχνών «Γ. Καρύδης» στη Φιλοθέη (Αριάδνης 13 και Νιόβης, τηλ.: 210-6749860) και θα διαρκέσει έως τις 10 Απριλίου.

Η εικαστική προσέγγιση των εικόνων σας βασίζεται στη βυζαντινή τέχνη. Πού δίνετε περισσότερη έμφαση;

«Ξεκινώντας αυτή τη σειρά δεν θέλησα να αλλάξω ούτε τα πρόσωπα ούτε τις συνθέσεις. Η διαφορετικότητα της "αγιογραφίας" μου έγκειται στο γεγονός ότι παρασύρω τον θεατή μέσω της τεχνικής και του χρώματος στην επαφή με τον εαυτό του. Εμφαση δίνω στις ματιές των "Πορτρέτων" μου. Είναι τα παράθυρα που αφήνουν το Φως να σε ζεστάνει».

Ο τίτλος «Στο πέρασμα των αιώνων» έχει μια ιδιαίτερη σημασία;

«Ναι, θέλω να δείξω την πορεία των ανθρώπων στην αναζήτηση και επαφή τους με το Θείο. Από την εποχή που ο άνθρωπος άρχισε να αστικοποιείται και να "ξεφεύγει" από τις Θεότητες-Πνεύματα, αναζητεί, αναρωτιέται... Νιώθει τον εγκλωβισμό της ψυχής στο σώμα του και αποζητά την απελευθέρωση-λύτρωση που μόνο μέσω της Σταύρωσης-Ανάστασης επιτυγχάνεται. Η ψυχή του από τη στιγμή που γεννιέται φυλακίζεται στον Σταυρό του σώματος. Η υλική ύπαρξη του ανθρώπου σχηματίζει τον Σταυρό (αν σταθούμε όρθιοι με τα χέρια ανοιχτά, έχουμε την ακριβή στάση). Για να επιτευχθεί λοιπόν η Ανάσταση, η "Ανω-Στάση", χρειάζεται η υπέρβαση της ύλης. Γι' αυτό και ανά τους αιώνες, ο Υιός του Θεού γεννιέται από Γήινη Μήτρα και Ουράνιο Σπέρμα... Στο πέρασμα των αιώνων σταυρώνεται και ανασταίνεται, μια εξακολουθητική κίνηση μεταξύ γης και ουρανού. Μυείται και μυεί στη μόνη αλήθεια, το Φως. Για να απελευθερωθεί και να ελευθερώσει».

Η ενασχόλησή σας με τις εικόνες από πού πηγάζει; Η χιώτικη καταγωγή σας έχει παίξει ρόλο;

«Εφυγα από τη Χίο στην εφηβεία μου, ως εκ τούτου η μνήμη μου έχει συγκρατήσει τα ψηφιδωτά της Νέας Μονής, τις κατεστραμμένες τοιχογραφίες από τους Τούρκους μαζί με την ενετική τεχνοτροπία. Ολα αυτά συνυπάρχουν κατασταλαγμένα μέσα από την εικαστική μου πορεία και ξεχύνονται ως χρώμα-τεχνική σηματοδοτώντας την τελευταία μου δουλειά. Το ότι ήθελα να περάσω στον θεατή τη θαλπωρή και τη θεραπευτική δύναμη της εικόνας, να ακουμπήσω ψυχές προσφέροντάς τους τη γαλήνη ήταν η αφορμή. Για να επιτύχω το επιθυμητό αποτέλεσμα, έπρεπε να "καθαρίσω" τη δική μου ψυχή, αδειάζοντας ό,τι "σκουπίδι" είχε μαζέψει. Καταδύθηκα στις χρωματικές αρμονίες της πηγής που επέδρασε ως καθαρτήριο και ξεκίνησα το ταξίδι».

Οι ορθόδοξες χριστιανικές εικόνες εκτός από δέος και σεβασμό μπορούν να προσφέρουν και μια θαλπωρή, μια θεραπευτική δύναμη;

«Οπως αγιογραφούνται σήμερα, θα τολμήσω να πω ελάχιστες. Και αυτές οι ελάχιστες ξεχωρίζουν από την ψυχή που "καταθέτει" ο αγιογράφος. Οι εποχές έχουν αλλάξει. Το εμπόριο των εικόνων ακόμα και σε ιερούς ονομαζόμενους χώρους κατέστρεψε όλη την ενέργεια της επαφής. Από μόνες τους είναι κυριολεκτικά εικόνες, καλαίσθητες ή χωρίς αισθητική. Για να μπορέσουν να ανοίξουν τον δίαυλο επικοινωνίας με το Θείο και να λειτουργήσουν ως δέκτης της θεραπευτικής δύναμής του, βοηθώντας τον άνθρωπο που λόγω της υπόστασής του χρειάζεται στήριγμα, πρέπει να "φορτιστούν" με αγνή καθαρή ενέργεια, που μόνο ο αγιογράφος μπορεί να τη δώσει».

• Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΒΙΔΑΛΗ, Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 29 Μαρτίου 2010

Στο αίσθημα του Νέρωνα

«Η νερώνειος συμπεριφορά, τουτέστιν η τάση για εμπρησμό του Ρωμαίου αυτοκράτορα (37-68 μ.Χ.) που κατέλαβε τον Κώστα Τσόκλη, είχε στόχο την αισθητική της απειλής. Ευδαίμων, θρονιάστηκα σε μια πολυθρόνα στιλ Ανγκλέ, από εκείνες τις απομιμήσεις χρυσοποίκιλτου πατιναρισμένου ξύλου ενδεδυμένου με μπροκάρ ύφασμα, στον πρώτο όροφο του Σισμανόγλειου, όπου τα σαλόνια του μεγάρου-προξενείου, και το καταευχαριστήθηκα.

Η φωτιά προβάλλεται σε όλους τους τοίχους του Σισμανόγλειου, αλλά γίνεται ορατή και έξω από το κτίριο

Μπροστά μου, οι φλόγες τύλιγαν τα παράθυρα, λες και όλα είχαν γίνει σαν τα ξύλινα σπίτια της παραλίας του Βοσπόρου, τα περίφημα «γιαλιά» που συνεχώς καίγονται και απολάμβανα ως άλλος Νέρων. Η απειλή και η ταχύτατη κάθοδος ώς την έξοδο στην Ιστικλάλ Καντεσί ήρθε μέσω της ζέστης, που έγινε αφόρητη (πλην της μίμησης της πυρκαγιάς, που σε βάζει σε ένα κλίμα, είναι και η τεχνολογία που προκαλεί θέρμη), ενώ η σκέψη έφυγε από τα Μέγαρα του Πέρα και τα καλντερίμια των Οθωμανών, πηγαίνοντας κατ' ευθείαν στον Τιμαίο του Πλάτωνα και εκείνο το «διό δη πυρ μεν εις άπαντα διελήλυθε μάλιστα, αήρ δε δεύτερον, ως λεπτότητι δεύτερον έφυ, και τάλλα ταύτη» (τουτέστιν, η φωτιά εισχωρεί σε όλα τα άλλα είδη στο μεγαλύτερο βαθμό, αμέσως μετά ο αέρας δεύτερος στη λεπτότητα των μορίων και ακολουθούν τα υπόλοιπα).

Ο Πλάτων, βέβαια, μιλά για το σύμπαν και ο Τσόκλης για την «Απρονοησία του Προμηθέα», το γεγονός ότι κάτι του ξέφυγε στην ανάγκη του να δώσει φως-φωτιά στον άνθρωπο και προκάλεσε καταστροφή.

Αλλά τι τα θέλετε; Η φωτιά, αρχή της δημιουργίας του κόσμου, άρα γέννηση αλλά και πόνος, καταστροφή, θάνατος έως την αναγέννηση του νέου κύκλου, καταλήγει ταυτόσημη έννοια με πολλές και διαφορετικές αναγνώσεις. Από τη φωτιά που καίει έως τον σκεπτόμενο που οφείλει να «καεί» στη μοναξιά της απελπισίας του.

Διαβάζουμε στα κείμενα της Κατερίνας Κοσκινά και της Μπεράλ Μαντρά για τις φωτιές στην Ελλάδα του 2007, γεγονός που παραπέμπει την έμπνευση του Τσόκλη στον σχολιασμό της αρνητικής άποψης των πραγμάτων, για το διεθνές σκηνικό, για τη φωτιά αείζωη, για τη λάμψη του παραδείσου και τη φωτιά της κόλασης. Το έργο έχει πολλές και ποικίλες αναγνώσεις. Μπορεί να υπομιμνήσκει τις ιστορικές φωτιές της Πόλης, που επέδρασαν πολιτικοδιπλωματικά, την αρχή και το τέλος των πραγμάτων, το σύγχρονο πολιτικοκοινωνικό γίγνεσθαι, τον πόλεμο που παρακολουθούμε από την τηλεόραση, σύγχρονη εστία που ενώνει και αποξενώνει τους ανθρώπους. Και επειδή η Τουρκάλα φίλη μας Μπεράλ Μαντρά μιλά για την ελληνοτουρκική φιλία, θα μας άρεσε να αναγνώσουμε στην «Απρονοησία του Προμηθέα», έκθεση που εγκαινιάστηκε ανήμερα την 25η Μαρτίου, την ανάγκη της κατάργησης της φωτιάς, των εξοπλισμών, δηλαδή, στους οποίους υποχρεώνονται και οι δύο χώρες, έτσι όπως ο πολιτισμένος κόσμος τις καταδίκασε σε ρόλους «προαιώνιων» εχθρών.

Να συνεχίσουμε τη φιλολογία περί των εννοιών του έργου; Ευφυείς άνθρωποι είσαστε, το βρίσκω περιττό. Επιπλέον, μπορώ να σας παραπέμψω σε ένα από τα αποφθέγματα του Τσόκλη, που αναγράφονται στο βιβλίο-κατάλογο της έκθεσης.

«...Βλέπω τη σύγχρονη τέχνη σαν ένα σπαράσσον ον, που ψάχνει απεγνωσμένα να βρει ένα πρόσωπο, γι' αυτή την απρόσωπη ή πολυπρόσωπη κοινωνία στην οποία σήμερα ζούμε. Και θεωρώ ότι η προσπάθεια της ανεύρεσης είναι πιο ελκυστική από την αποκάλυψη μιας μορφής, που θα μπορούσε πράγματι να αντιπροσωπεύει τη στιγμή μας. Πιο πολύ με ενδιαφέρει δηλαδή η αγωνία από τη λύτρωση, εκτός και η ίδια η προσπάθεια είναι τελικώς η μορφή».

Ας έρθουμε, λοιπόν, στο εικαστικό έργο απελευθερωμένο από τις σημασίες του. Το βίντεο που χρησιμοποιήθηκε γυρίστηκε από τον σκηνοθέτη Χρόνη Πεχλιβανίδη και οι φωτογραφίες είναι του Γιώργου Τριανταφύλλου. Εκαναν εξαιρετική δουλειά, όπως εξαιρετική είναι και η τελική οργάνωση της εικόνας από τον δεξιοτέχνη Μάκη Φάρο. Ο θεατής, τώρα, βρίσκεται αντιμέτωπος στην είσοδό του στο Σισμανόγλειο με τη φωτιά, που προβάλλεται σε όλους τους τοίχους του πρώτου ορόφου και του δεύτερου ορόφου, περιλαμβανομένων και των κουρτινών, με επιπλέον προβολή μέσω των παραθύρων στο εξωτερικό του κτιρίου. Οι περιπατητές, δηλαδή, της πολυπληθούς Ιστικλάλ, αν σηκώσουν τα μάτια ψηλά να δουν τη φωτιά από τον δρόμο.

Στον πρώτο όροφο υπάρχει μια φωτογραφία, σύνδεση με την εξαιρετική έκθεση που είχε κάνει ο Τσόκλης στο Τοφάν-ι-Αμίρ, στην Πόλη το 2003, με τις «Αναστάσεις», ζωντανές φωτογραφίες Κωνσταντινουπολιτών. Είναι η φωτογραφία μιας τριμελούς οικογένειας που καίγεται τελικά, στη φωτιά που έχει δημιουργήσει.

Το έργο «Η Απρονοησία του Προμηθέα» ανήκει στο είδος του εικαστικού θεάματος, που συναρπάζει. Νομίζω ότι μπορεί να μεταφερθεί οπουδήποτε και να είναι εξίσου δυνατό, δεδομένου ότι ουδείς τόπος το προσδιορίζει. Παράδειγμα, το έργο «Αναστάσεις» που είχε συγκλονίσει στην Πόλη, μεταφερόμενο την περασμένη άνοιξη στην Αθήνα στο «Σχολείο», ένιωσα ότι έχανε ένα μέρος της σημασίας και της λάμψης του, πράγμα που δεν γίνεται με τις φωτιές.

Η απρονοησία, τώρα, του Τσόκλη (αχ αυτός ο ναρκισσισμός του καλλιτέχνη) είναι, κατά τη γνώμη μου, τα έργα ζωγραφικής, μικρά τελάρα με γραφές στα τούρκικα καθώς και τα μεγάλα τελάρα-δέντρα. Οχι δα ότι επηρεάζουν το σύνολο. Καθόλου. Απλώς τα νιώθεις περιττά, σε ένα τόσο μεγάλο νερώνειο θέαμα, που σε παραμυθιάζει. *

Εδώ κι Εκεί

ΕΧΟΥΜΕ πετριά εμείς οι Ελληνες με την Πόλη. Γι' αυτό και είμαστε οι πιο τακτικοί επισκέπτες-τουρίστες, με αποτέλεσμα να διαθέτουμε και τεκμηριωμένη άποψη για την ανάπτυξη αυτής της πόλης-καλλονής.

ΜΕΡΙΚΕΣ διαπιστώσεις. Τα άθλια ντορμούς, αυτά τα ταξί δίχως ταξίμετρο, έχουν καταργηθεί. Οσο για σκουπίδι, πρέπει να ψάχνεις για να το βρεις. Απαστράπτουσα η βασιλεύουσα (της γοητείας) με το πράσινο να πληθαίνει συνεχώς, αφού οι δήμαρχοι κάθε τόσο ορίζουν και άλλους δρόμους πεζόδρομους, δίχως να επιτρέπουν την κακοποίησή τους από δημότες, με δένδρα και φυτά. Το μπαχτσίς, που θέλουμε να πιστεύουμε ότι μας κληροδότησαν εκείνοι, στην Ιστανμπούλ έχει τα όριά του, ως φαίνεται. Ούτε που θα μπορούσαν να διανοηθούν οι Τούρκοι το αίσχος της πλατείας Κολωνακίου, για παράδειγμα, όπου οι κάτοχοι των καφέ πληρώνουν από 100.000 ευρώ έκαστος στον Δήμο Αθηναίων, για να εγκλωβίσουν σε περιττά κάγκελα τους πελάτες τους.

ΟΙ ΠΑΛΙΕΣ οθωμανικές γειτονιές αναστηλωμένες πλήρως και όλα τα βιβλιοπωλεία στις προθήκες διαθέτουν τους τέως απαγορευμένους τομούς για τις χριστιανικές εκκλησίες και τους βυζαντινούς χριστιανούς αυτοκράτορες.

Η ΑΓΙΑ-ΣΟΦΙΑ απολαμβάνει μια εξαιρετική συντήρηση. Στα δύο χρόνια που είχα να την επισκεφτώ, διαπίστωσα ότι ήρθαν στην επιφάνεια και άλλες εξαιρετικές τοιχογραφίες.

ΡΕΠΟΡΤΑΖ. Μεγάλο μέρος των χρημάτων, που η Ευρώπη έδωσε για την Πολιτιστική Πρωτεύουσα 2010, δηλαδή την Κωνσταντινούπολη, διατέθηκε σε έργα υποδομής, με πρωτεύον την Αγια-Σοφιά. Σοφό;

ΕΠΙΜΥΘΙΟΝ. Επιβεβαιώνεται η γνώμη του Κεμάλ Ατατούρκ ότι οι Ελληνες είναι έξυπνος λαός με ανίκανους πολιτικούς και οι Τούρκοι το ακριβώς αντίθετο.

ΑΛΛΑ τι τις θέλω τις συγκρίσεις στα ανόμοια;

• Από τη ΜΑΡΙΑ ΜΑΡΑΓΚΟΥ, Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 29 Μαρτίου 2010

Γυναικεία πρωτοπορία χωρίς χάσμα γενεών

Μετά την τεράστια επιτυχία της έκθεσης «Ερως από τη Θεογονία του Ησιόδου στην ύστερη Αρχαιότητα» (έως 11/4), το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης συνεχίζει να διατηρεί τον πήχυ ψηλά. Ετσι, από τις 12 Μαΐου θα φιλοξενήσει έργα της διεθνούς φήμης Γαλλίδας γλύπτριας Λουίζ Μπουρζουά, αλλά και της Βρετανής Σάρα Λούκας, που δεν αποκλείεται να έρθει και στην Αθήνα. Δύο ακόμη εκθέσεις, λοιπόν, εξαιρετικού ενδιαφέροντος.

Λουίζ Μπουρζουά

Ο πυρήνας της έκθεσης της 99χρονης Μπουρζουά στο αθηναϊκό μουσείο αποτελείται από τη γνωστή σειρά έργων Personages (Πρόσωπα). Πρόκειται για μεγάλων διαστάσεων γλυπτά με σουρεαλιστική αναφορά και τοτεμική εμφάνιση, που σκαλίστηκαν το 1947-1953 αρχικά σε ξύλο, για να αποδοθούν αργότερα σε μπρούντζο. Αυτά τα ανθρωποκεντρικά έργα σχεδιάστηκαν για να παρουσιαστούν ως σύνολα κοινωνικών ομάδων από ιστάμενες μορφές, σε αντιδιαστολή με οποιαδήποτε ιδέα πατριαρχικής «μνημειακότητας». Μαζί με ορισμένα νεότερα κιονόσχημα γλυπτά της Μπουρζουά από ατσάλι και ύφασμα, αποτελούν σημαντική συνεισφορά στη γλυπτική του 20ού αι., καθώς αναμοχλεύουν κεντρικά θέματα και εμμονές στο κοσμο-όραμα της καλλιτέχνιδας.

Θα δούμε, όμως, και το περίφημο γλυπτό Avenza Revisited ΙΙ (1968-1969), που εντάσσεται στη σειρά των «ανθρωπομορφικών» τοπίων, με τις οποιεσδήποτε προεκτάσεις, εμπνευσμένο από την Avenza, την πλούσια σε μάρμαρο περιοχή της Καράρα στην Ιταλία, όπου η Μπουρζουά επεξεργάστηκε την πέτρα. Θα παρουσιαστούν στο σύνολο οχτώ αντιπροσωπευτικά γλυπτά έργα της σειράς. Δύο ακόμα gouaches από τη νεότερη σειρά ζωηρών, χρωματικά, ζωγραφικών έργων αποκαλύπτουν την εμφατική ενασχόληση της δημιουργού με τις διάφορες πτυχές της ανθρώπινης σεξουαλικότητας και αναπαραγωγής.

Η 48χρονη Σάρα Λούκας θα μας φέρει τα έργα από τη νέα της σειρά, με τίτλο Nuds. Μια αυτοβιογραφική, όπως άλλωστε συνηθίζει, σειρά που κινείται πέρα από την κριτική των δύο φύλων, η οποία χαρακτήριζε τη δουλειά της τη δεκαετία του '90. Προχωρά, έτσι, τα πρωιμότερα παραστατικά γλυπτά της σε πιο αφαιρετικές μορφές. Εδώ είναι έντονη η επιρροή από καλλιτέχνες της βρετανικής γλυπτικής του 20ού αιώνα, όπως η Μπάρμπαρα Χέπγουορθ και ο Χένρι Μουρ, καθώς και από τη Λουίζ Μπουρζουά κ.ά. Οπότε η συνύπαρξη των δύο καλλιτεχνών στο ίδιο μουσείο αποκτά και γι' αυτό τον λόγο ξεχωριστό ενδιαφέρον.

Η Σάρα Λούκας ανήκει στη γενιά των Νέων Βρετανών Καλλιτεχνών (Young British Artists) που εμφανίστηκαν κατά τη δεκαετία του '90. Αποφοίτησε από το Goldsmith College το 1987 και ήταν από τους καλλιτέχνες που συμμετείχαν στη θρυλική ομαδική έκθεση Freeze (1987), την οποία οργάνωσε ο Ντάμιεν Χιρστ και όρισε το κίνημα των Νέων Βρετανών Καλλιτεχνών (ΥΒΑ). Στην έκθεση συμπεριλαμβάνονταν, μεταξύ άλλων, έργα των Τρέισι Εϊμιν, Γκάρι Χιουμ, Λίαμ Γκίλικ.

Η Λούκας φιλοτεχνεί γλυπτά από πλήθος ετερογενών και συχνά αναπάντεχων καθημερινών υλικών, όπως φθαρμένα έπιπλα, ρούχα, φρούτα, λαχανικά, εφημερίδες, τσιγάρα, αυτοκίνητα, ρητίνη, γύψο, λάμπες νέον και light fittings. Η εξαθλίωση, που παρουσιάζουν πολλά από τα έργα της, υποκρύπτει τα σοβαρά και πολύπλοκα θέματα τα οποία θίγει με το έργο της. Παρουσιάζει συνεχείς αναφορές στο ανθρώπινο σώμα, θέτοντας υπό εξέταση τους παραδοσιακούς ορισμούς των δύο φύλων.

* Διάρκεια και των δύο εκθέσεων έως τις 19 Σεπτεμβρίου.

• Φ. Μπ., Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 29 Μαρτίου 2010